Święto Kwitnących Jabłoni

Święto Kwitnących Jabłoni – dwu- lub trzydniowa impreza kulturalna organizowana corocznie od 1959 roku, miejscem wydarzeń niezmiennie od lat 60. pozostaje Grójec, miasto powiatowe. Odbywa się ona zwykle w drugiej lub trzeciej dekadzie maja, albo w pierwszych dniach czerwca. Obecnie święto organizowane jest przez Grójecki Ośrodek Kultury.

Historia

Geneza

Bardzo dynamiczny rozwój grójeckiego sadownictwa, którego synonimem stał się prof. Szczepan Pieniążek, rozpoczął się z końcem II wojny światowej. Za jego sprawą powstał Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa, który przekazywał najnowszą wiedzę i doświadczenia w uprawie jabłoni lokalnym sadownikom. Z polecenia profesora, jego wychowanek - Eligiusz Gajewski, założył w Nowej Wsi - Zakład Doświadczalny Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa. Zakład ten stał się wzorcowym gospodarstwem, z którego praktyczną wiedzę czerpali grójeccy sadownicy.

● Więcej w osobnym artykule: Sadownictwo na ziemi grójeckiej.

W miarę upływu czasu jabłek grójeckich wciąż przybywało i już w 1958 roku lokalni rolnicy mieli do czynienia z klęską urodzaju. Skłoniło to zastępcę przewodniczącego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, Wacława Przytockiego do zorganizowania święta - Dni Kwitnących Jabłoni - mających na celu promocję jabłek i regionu oraz rozbudowę rodzimych przetwórni owoców. Stąd w jego pierwszych programach m.in. sejmiki sadownicze, wizyty ambasadorów bratnich państw socjalistycznych, do których region Grójca mógłby potencjalnie eksportować jabłka. Początkowo organizatorem imprezy był Komitet Organizacyjny Grójeckich Dni Kwitnących Jabłoni, potem Urząd Gminy i Miasta w Grójcu (od lat 90. przez jego agendę - najpierw Centrum Kultury Regionalnej, obecnie Grójecki Ośrodek Kultury).

Początkowo Komitet Organizacyjny imprezy przyjął założenie, że program pierwszych dwóch imprez realizowany będzie w kilku większych miejscowościach powiatu grójeckiego, widowisko artystyczne zaś kończące trzydniowe uroczystości pokazywane będzie każdego roku w innym mieście. Wkrótce z tej koncepcji zrezygnowano ze względu na wysokie koszty finansowe realizacji.

Pierwsze finałowe widowisko odbyło się 10 maja 1959 w Potyczy nad Pilicą, kolejne w Warce (1960, 1966), w Mogielnicy (1961-1965, 1978, 1983, 1985-1986). Od 1967 najczęściej gości je Grójec, początkowo na przyszkolnym stadionie sportowym Zespołu Szkół Zawodowych (obecnie Zespół Szkół w Grójcu), gdzie w roku 1972 na potrzeby imprezy rozbudowano trybuny, a w 1974 r. wzbogacono obiekt o muszlę koncertową. Do miasta przyjeżdżały wozy z jedzeniem. Na ten czas ulica Poświętne była zamykana, ponieważ w tym miejscu odbywał się szeroko pojęty handel obwoźny.

Święto przyjmowało różne nazwy: Dni Kwitnących Jabłoni, Dni Kwitnącej Jabłoni, Grójeckie Dni Kwitnącej Jabłoni, Grójeckie Dni Kwitnących Jabłoni, Kwitnące Jabłonie, Święto Kwitnących Jabłoni. Dopiero od lat 2000. utarło się stosowanie ostatniej nazwy.

Lata 60.-80.

Do 1989 roku Święto Kwitnących Jabłoni miało na celu: prezentację osiągnięć i możliwości gospodarczych powiatu, pozyskanie władz wojewódzkich i centralnych dla wspierania i rozwoju sadownictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego oraz uaktywnienie pracy i twórczości lokalnych instruktorów i nauczycieli muzyki, śpiewu, tańca, plastyki, języka polskiego, sportu, dokonanie przeglądu i prezentacji ich dorobku kulturalnego. Kilkakrotnie imprezę łączono z obchodami Święta Ludowego i Wiosny Mogielnickiej (1983, 1985-1986).

Na przestrzeni lat wśród organizatorów i patronów owej sadowniczej biesiady spotykamy i instytucje, i pojedynczych działaczy. Do pierwszych należały: Spółdzielnia Ogrodnicza w Grójcu, Powiatowy Związek Gminnych Spółdzielni ”SCH”, Mazowieckie Zakłady Przetwórstwa Owoców i Warzyw. Zaś wśród entuzjastów brylowali: Wacław i Stanisława Przytoccy, Wacław Langkamer wraz z żoną Alicją, Marian Nowicki, Zdzisław Kołdra, Wacław Pawlak, Wacław Wilkosz, Tadeusz Leszczyński i Maria Leżańska.

Święto Kwitnących Jabłoni trwało zazwyczaj od dwóch do trzech dni. Od zarania program tego wydarzenia był bardzo bogaty, a także każdego roku modyfikowany, zmieniany, uzupełniany. Organizowane były: pokazy produktów i sprzętów ogrodniczych, projekcje filmów oświatowych, kiermasze, sejmiki sadownicze połączone z wypadami do wzorowych gospodarstw, prelekcje pracowników nauki na tematy z zakresu sadownictwa, narady pomologów (1959), spotkania z lokalnymi działaczami, twórcami kultury i przodującymi sadownikami, wycieczki do wzorowo prowadzonych sadów, wystawy dorobku miejscowych malarzy-amatorów, konkursy wiedzy o Grójeckiem, zawody sportowe piłki nożnej, siatkowej i ręcznej, turnieje tenisa stołowego i szachowe, rajdy turystyczne pieszych i zmotoryzowanych, zjazd bibliotekarzy i przodujących czytelników (Tarczyn 1961), zlot harcerzy powiatu grójeckiego (Grójec 1961), zlot młodości (Mogielnica 1962), zgaduj-zgadula na temat „co wiesz o Mazowszu” (Warka 1966), konkurs wiedzy o „Trybunie Mazowieckiej” (Grójec 1973).

Najbardziej jednak wyróżniał się festyn. Na część oficjalną składały się powitania, przemówienia, referaty obrazujące dorobek ludowej ojczyzny, w tym i w dziedzinie sadownictwa. Podczas tych uroczystości nie brakowało przedstawicieli władz państwowych, ministrów, wicepremierów, a nawet ambasadorów obcych państw.

Honorowymi gośćmi finałowej imprezy byli w różnych latach m.in.:

wicepremierzy Zenon Nowak (1962) i Stefan Ignar (1966),
ministrowie, lub wiceministrowie rolnictwa: S. Kuhla (1961), Stanisław Guma (1962), Jerzy Maciak (1975), minister skupu i przemysłu spożywczego Feliks Pisula (1964),
prezes Centrali Spółdzielni Ogrodniczych Tadeusz Barczyk (1967),
profesorowie z Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach: Szczepan Pieniążek, Kazimierz Słowik, Stanisław Zagaj.

Prawdopodobnie ich opinie w sposób decydujący wpłynęły na lokalizację i wybudowanie m.in. przetwórni owoców w Warce i Tarczynie. Aby promować eksport zapraszano przedstawicieli ambasad np. Belgii, Bułgarskiej Republiki Ludowej, Chińskiej Republiki Ludowej, Czechosłowackiej Socjalistycznej Republiki Ludowej, Demokratycznej Republiki Wietnamu, Holandii, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, USA, Węgierskiej Republiki Ludowej, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Po części oficjalnej następowała część patriotyczno-rozrywkowa, czyli widowisko artystyczne. Spektakle rozgrywały się w specjalnie urządzonych amfiteatrach, z wykorzystaniem naturalnego ukształtowania terenu, co przynosiło ciekawe wyniki wizualno-akustyczne. Rozpoczynały się i kończyły masowym korowodem tanecznym z towarzyszeniem solistów, chóru i orkiestry. W środku było miejsce na recytacje indywidualne i zbiorowe, utwory wokalne z akompaniamentem zespołów muzycznych, pieśni chóralne, utwory orkiestrowe, inscenizacje ruchowe, popisy gimnastyczno-akrobatyczne i tańce. Scenariusz miał swój cykl przewodni jak np.: „Inscenizacja Cyklu Owocobrania” (1961 r.) czy „Tysiąc Lat Państwa Polskiego” (1966 r.).

W jednym z dni święta (drugim lub trzecim) odbywała się impreza finałowa, na którą do końca lat osiemdziesiątych składało się widowisko artystyczne przygotowywane przez nauczycieli i młodzież szkolną: z Mogielnicy (Liceum Ogólnokształcące, lata 1959-1986), Liceum Pedagogicznego (1959-1967), Szkół Podstawowych nr 1 i nr 2 (1961–1986) i Grójca (Liceum Ogólnokształcące, 1967–1985), Technikum Ekonomicznego i Zespołu Szkół Zawodowych (1967–1981), Szkół Podstawowych nr 1, nr 2, nr 3 (1967–1988). Sporadycznie w imprezie głównej brały udział szkoły z Lipia, Błędowa, Warki, Nowej Wsi. Był to zwykle montaż słowno-muzyczny, który składał się z deklamacji poezji, satyr, przyśpiewek, inscenizacji ruchowych, utworów wokalnych z akompaniamentem zespołu muzycznego, pieśni chóralnych, występów orkiestry i kapel ludowych, pokazów gimnastyczno-akrobatycznych oraz tańców narodowych, ludowych i towarzyskich. Od 1980 za sprawą Tadeusza Pakulskiego, do programu niekiedy włączano deklamacje tekstów poetyckich nagrodzonych w Ogólnopolskim Konkursie Poetyckim „O Laur Jabłoni”. Każdy ze scenariuszy miał inną myśl przewodnią, np. „Z biegiem Wisły” (1960), „Piękna nasza Polska cała” (1964), „1000 lat państwa polskiego” (1966), „XXX lat PRL” (1974). Niekiedy obrazowano cykl owocobrania (1961), przedstawiano folklor regionów (1969) oraz państw, do których eksportowano owoce (1962). Widowisko zawsze zaczynało i kończyło się tanecznym korowodem około 200 wykonawców.

Przy opracowaniu, przygotowaniach i realizacji scenariusza imprezy w różnych latach pracowali:

w Mogielnicy: Alicja Langkamer (1961–1970), Wanda Zupa (1966–1986), Krystyna Koperska (1983–1986), Wacław Langkamer (1959–1986), Marian Nowicki (1959–1967), Zdzisław Kołdra (1959–1974), Stefan Szewczyk (1972–1985), Konrad Cegiełkowski (1961–1962);
w Grójcu: Stanisława i Wacław Przytoccy (do 1962), w latach 1967–1982 Wacław Pawlak, Maria Leżańska, Wacław Wilkosz (do 1985), Zofia i Tadeusz Leszczyńscy, Wacław Langkamer oraz Konrad Jakubowski (1977–1979), Małgorzata Czerwińska (1977–1979), Tomasz Skoneczny (1983–1988), Magdalena Waręcka (1961–1963), Tadeusz Kulawik (1964–1966), Elżbieta Proskura (1971–1973),
w Lipiu: Bolesław i Maurycy Mazurykowie (1959–1962).

Nazwisk osób z innych miejscowości, np. z Warki nie udało się ustalić.

Program widowiska przygotowywany przez miejscowych nauczycieli-społeczników zwykle dopełniał występ zaproszonych zespołów artystycznych. Dotychczas prezentowały się m.in.: „Estrada” z Warszawy (1959), Zespół Ziemi Będzińskiej (1960), Zespół Ziemi Łowickiej (1961), Zespół „Podlasie” z Siedlec (1966), Zespół „Promni” Akademii Rolniczej z Warszawy (1974), Zespół Instrumentalno-Wokalny Zakładów Mechanicznych „Ursus” (1976), Kapela Ludowa Feliksa Dzierżanowskiego (1976), Zespół Pieśni i Tańca Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie (1983, 1986), Zespół Tańca Towarzyskiego „Fantom” z Wojewódzkiego Domu Kultury w Radomiu (1986). Widowisku zwykle towarzyszyły stoiska Cepelii (1974), stoiska z nowościami przetwórstwa owocowego, wystawy miejscowych wyrobów przemysłowych, kiermasze książek z loterią. Otoczenie miejsca imprezy zawsze było barwnie udekorowane, w jego pobliżu ustawiano kioski spożywcze, punkty gastronomiczne. Odświętny wygląd przybierało całe miasto.

Program finałowy imprezy każdego roku, w różnych latach oglądało od kilku do kilkunastu tysięcy osób. Święto współfinansowali m.in.: Spółdzielnia Ogrodnicza w Grójcu, Powiatowy Związek Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, Spółdzielnia Inwalidów „Jedność” w Grójcu, Bank Spółdzielczy w Grójcu, Mazowieckie Zakłady Przetwórstwa Owoców i Warzyw w Tarczynie.

Z obchodów Święta Kwitnących Jabłoni z dawnych lat nie zachowało się zbyt wiele pamiątek ze względu na brak prowadzenia ksiąg pamiątkowych. Wspomnienia obchodów Święta pozostały w pamięci osób, które w nim uczestniczyły oraz w książkach opisujących historię tutejszego regionu. Dopiero od 1991 roku, kiedy to wznowiono tradycję po dwuletniej przerwie (ze względu na trudną sytuację polityczno-ekonomiczną) zaczęto gromadzić materiały związane z tymże świętem.

Po przemianach ustrojowych

Regularność organizowania Świąt Kwitnącej Jabłoni w latach osiemdziesiątych zakłócił kryzys polityczny i gospodarczy. Po krótkiej przerwie (1989-1991) zostały one wznowione w 1992 roku przez władze miasta oraz dyrektor Centrum Kultury Regionalnej (obecny Grójecki Ośrodek Kultury) w kształcie odbiegającym od dotychczasowych założeń. Odtąd impreza ma charakter rozrywkowo-komercyjny, realizowany głównie przez zespoły „z zewnątrz”. Do Grójca co roku zapraszano znanych i popularnych artystów z polskiej sceny muzycznej. Od tamtego czasu do miasta zawitały takie gwiazdy jak m in.: Golec uOrkiestra, Kayah, Manaam, Lady Pank, Katarzyna Nosowska, Happysad, zespół Akcent oraz wiele innych.

W ostatnich latach impreza podzielona jest na dwie części odbywające się na targowisku w Kobylinie oraz tę zorganizowaną na grójeckim rynku. Pierwszego dnia na targowisku organizowane są występy lokalnych artystów oraz dzieci i młodzieży. Tutaj też swoje podwoje otwiera wesołe miasteczko, stoiska handlowe i gastronomiczne. Ostatniego dnia na grójeckim rynku występuje gwiazda wieczoru. Podczas Święta Kwitnących Jabłoni organizowane są konkursy związane z najsłynniejszym towarem eksportowym z naszego regionu czyli tytułowym jabłkiem. Ponadto prowadzący wielokrotnie podejmują się konkursów historycznych związanych ze słynnymi postaciami historycznymi z Grójecczyzny.

W latach 2020–2021 święto nie odbywało się ze względu na panującą wówczas pandemię COVID-19.

Bibliografia

Zdzisław Szeląg, Grójeckie Dni Kwitnącej Jabłoni, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 39-43 – na podstawie źródeł:
Wacław Przytocki, Wspomnienia z pracy w Grójcu, w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
Dokumenty życia społecznego w posiadaniu Biblioteki CKR (obecnie GOK oraz MGBP w Grójcu) i osób prywatnych;
Wacław Langkamer, Społeczno-wychowawcza rola tańca na tle jego miejsca i zadań w dorocznym święcie „Grójeckie Dni Kwitnących Jabłoni” - na tle przestrzeni lat 1959-1974. Instytut Wychowania Fizycznego i Rekreacji Ruchowej. Zakład Tańców i Ćwiczeń Muzyczno-Ruchowych Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, 1975. Praca magisterska. Egzemplarz w posiadaniu autora;
J. Głownia, T. Maczubski, Mazowsze panorama turystyczna, Warszawa 1976, s. 154;
40 lat Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, Warszawa 1985, s. 43-44, 84;
Artykuły, reportaże, sprawozdania publikowane każdego roku w maju lub w czerwcu na łamach kilkunastu czasopism np.: „Dziennik Ludowy” (1959 z 25 maja); „Dziennik Radomski” (1983, nr 114; 1993, nr 103); „Ekspres Wieczorny” (1961 z 5 maja); „Rzeczywistość” (1987, nr 12); „Słowo Ludu” (1984, nr 117; 1986, nr 116); „Sztandar Młodych” (1961 z 7 maja; 1960 z 16 maja; 1961 z 12 maja); „Trybuna Ludu” (1960 z 17 maja); „Trybuna Mazowiecka” (1959, z 11 maja; 1960 z 16 maja; 1962 z 5 maja; 1972 z 15 maja); „Zielony Sztandar” (1964 z 20 maja); „Ziemia Mazowiecka” (1959, nr 2); „Życie Radomskie” (1982, nr 107; 1983 z 25 maja; 1986, nr 121).
Taśma filmowa z fragmentami programu artystycznego z lat 1973–1974 w posiadaniu Wacława Langkamera.

Linki zewnętrzne