Ogólnopolski Konkurs Poetycki „O Laur Jabłoni”

Ogólnopolski Konkurs Poetycki „O Laur Jabłoni” – konkurs poetycki organizowany corocznie od 1980 roku, obecnie organizatorem konkursu jest Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna im. Wacława Skarbimira Laskowskiego w Grójcu.

W konkursie mogą uczestniczyć osoby, które nie należą do Związku Literatów Polskich ani do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

Historia

Powstanie konkursu

Konkursy literackie stanowią swoistą instytucję literacką, której początek sięga czasów starożytnej Grecji (turnieje aojdów). W Polsce, w dzisiejszym ich rozumieniu, pojawiły się w drugiej połowie XIX w., w czasie profesjonalizacji pisarstwa. Szczególnie bujny, masowy ich rozwój wystąpił w latach 60. XX wieku (ok. 100 rocznie).

Ogólnopolski Konkurs Poetycki „O Laur Jabłoni” urządzany jest od 1980 roku. Pierwszemu patronował Komitet Obchodów XXI Grójeckich Dni Kwitnących Jabłoni i Zarząd Powiatowy Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, kolejne organizował w latach 1981–1987 Klub Miłośników Literatury i Sztuki przy Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej i wreszcie od roku 1992 Centrum Kultury Regionalnej (obecnie Grójecki Ośrodek Kultury). Konkurs finansowo wspierały dotąd: Spółdzielnia Ogrodnicza w Grójcu (1981–1987), Urząd Gminy i Miasta Grójec oraz Spółdzielnia Mieszkaniowa „Samopomoc” (1983). Stanowi on integralną część Święta Kwitnących Jabłoni i przeznaczony jest dla poetów niezrzeszonych w związkach twórczych pisarzy. Adresowany jest głównie do młodych mieszkańców wsi i małych miasteczek z całego kraju. Żyją tam ludzie, dla których praca, codzienne życiowe rozterki stają się przedmiotem rozmyślań o człowieczym losie. Piszą oni często na własny użytek, nie dla pieniędzy, poklasku i sławy.

Pomysłodawcą otwartego konkursu i jego pierwszym organizatorem był Tadeusz Pakulski (ur. 1934) z Drwalewa k. Grójca, następnie w latach 1981–1987 zajmował się nim Kazimierz Kochański, nauczyciel muzyki, przewodniczący Klubu Miłośników Literatury i Sztuki.

Organizatorzy nie ograniczają tematyki, nie precyzują jej, ale zależy im, aby wśród nadesłanych wierszy, jeden z nich dotyczył Grójeckiego lub Grójca. Do 1990 regulamin konkursu (z podaniem wysokości nagród) ogłaszany był na łamach co najmniej 9 czasopism regionalnych i ogólnopolskich, na kilka miesięcy przed zebraniem się jury.

W latach 1980–1989 w każdym z konkursów uczestniczyła znaczna liczba poezjujących ze wszystkich regionów kraju, np. na I Konkurs (1980) wpłynęło 466 zestawów po 3 wiersze, tzn. ok. 1400 wierszy; na V (1984) – odpowiednio 162 zestawów, 486 wiersze, VI (1985) – 92, 277; na VII (1986) – 117, 522; IX (1988) – 87 (autorów); X (1989) – 72, 218; na XI (1991) – 53, 164.

Wpływ zmian ustrojowych na konkurs

Dokonujące się zmiany ustrojowe (od 1989), ograniczenie mecenatu państwa i związana z tym likwidacja wielu pism społeczno-kulturalnych, literackich, zmiany organizacyjne i personalne w lokalnej instytucji sprawczej, brak doświadczenia w organizowaniu tej imprezy; w znacznej mierze utrudniły i opóźniły publikowanie w prasie regulaminu konkursu i ogłaszania wyników. Od 1993 r. nie podaje się wysokości nagród. W latach 1993–1995 organizator imprezy nie potrafił dotrzeć do redakcji wielu pism. W związku z tym w latach 1993–1995 liczba uczestników konkursu gwałtownie zmniejszyła się. Na XIII Konkurs w 1993 wpłynęło tylko 8 zestawów (27 wierszy), na XIV (1994) odpowiednio – 27 (89), XV (1995) – 14 (53) od 9 autorów. Przełom przyniósł rok 1996, na XVI przysłano 191 zestawów (609 wierszy) a w 1997 – 173 zestawy (519 wierszy). Od 1996 r. regulamin Konkursu ogłasza się głównie za pośrednictwem publicznych bibliotek wojewódzkich oraz miejskich i wojewódzkich ośrodków kultury; rzadziej prasy, która niechętnie bezpłatnie drukuje tego rodzaju anonse.

Wartość artystyczna znakomitej większości, dotąd nadesłanych wierszy, z oczywistych powodów; była na ogół mierna, bowiem autorami ich byli i są debiutanci lub poeci minorum gentium.

Jury konkursu

Wyboru najlepszych utworów dokonuje jury złożone z jednego lub dwóch przedstawicieli organizatorów (Kazimierz Kochański, Andrzej Kowalski, Zdzisław Szeląg) pod przewodnictwem znanych poetów i krytyków literackich, takich jak: Jan Zdzisław Brudnicki (konkurs V), Krzysztof Gąsiorowski (X, XVI), Henryk Jachimowski, Jan Koprowski (IV), Piotr Kuncewicz (XVI), Zbigniew Jerzyna, Jerzy Leszin-Koperski (VII), Józef Ozga-Michalski (I), Tadeusz Mocarski (VI, IX), Tadeusz Nowak (III), Stanisław Nyczaj (II), Zdzisław Szeląg, Leszek Żuliński, Konstanty Pieńkosz (XVII). W latach 1993–1995 do jury nie zapraszano znanych poetów i krytyków literackich, głównie z powodu małej liczby uczestników.

Laureaci konkursu

Laureatami Konkursów zostali dotąd:

• Konkurs I (1980) – Jerzy Tomaszkiewicz (Warszawa), Elżbieta Wojnarowska (Kraków), Lech Grala (Płock), Aleksander Migo (Krosno);
• Konkurs II (1981) – Elżbieta Kościelniak (Radom), Władysław Paradowski (Grójec);
• Konkurs III (1982) – Bogdan Betz (Turno k. Białobrzegów nad Pilicą), Kazimierz Kochański (Głuchów k. Grójca);
• Konkurs IV (1983) – Władysław Katarzyński (Olsztyn), Roman Ciesielski (Pruszcz Gdański);
• Konkurs V (1984) – Beata Pestka (Płock), Władysław Katarzyński, Kazimierz Kochański, Lech Grala;
• Konkurs VI (1985) – Tadeusz Pakulski, Wiesław Jarosz (Mielec), Andrzej Jakub Mularczyk (Lublin), Zbigniew Kieszak (Starachowice);
• Konkurs VII (1986) – Renata Mazurowska (Szczecin), Jan Kasper (Wągrowiec), Marek Kośmider (Poznań);
• Konkurs VIII (1987) – ?;
• Konkurs IX (1988) – Józef Bułatowicz (Wyszków), Waldemar Strzelczyk, Tadeusz Charmuszko, Sylwester Podsiadły, Krzysztof Paszek;
• Konkurs X (1989) – Marek Kośmider, Joanna Rzeszotek (Toruń), E. Popławski;
• Konkurs XI (1991) – Henryk Grymuza (Jarosław), Jerzy Fryckowski (Dębnica Kaszubska), Joanna Rzeszotek;
• Konkurs XII (1992) – Henryk Morawski, Dariusz Sośnicki, Tomasz Muszelik;
• Konkurs XIII (1993) – Zofia Nowacka-Wiczek (Lublin), Marek Lenartowicz (Białobrzegi nad Pilicą), Kazimierz Kochański (Grójec), Władysław Mścichowski (Warszawa);
• Konkurs XIV (1994) – ?;
• Konkurs XV (1995) – nie przyznano nagród;
• Konkurs XVI (1996) – Olga Gromek (Warszawa), Tadeusz Zawadzki (Zduńska Wola), Piotr Dudek (Katowice), Kazimierz Furman (Gorzów Wielkopolski), Zbigniew Łenka (Warszawa);
• Konkurs XVII (1997) – Tadeusz Walczak (Drezdenko), Marek Jurgoński (Zielona Góra), Lidia Ziurkowska (Gdynia);
• Konkurs XVIII (1998) – Roman Honet, Mariusz Tenerowicz, Michał Piotrowski;
• Konkurs XIX (1999) – Roman Honet, Tadeusz Zawadowski, Jerzy Franczak;
• Konkurs XX (2000) – Wanda Gołębiewska, Czesław Mirosław Szczepaniak, Łukasz Woliński;
• Konkurs XXI (2001) – Jerzy Ł. Kaczmarek, Anna Fidecka, Monika Mazur;
• Konkurs XXII (2002) – Irena Stelmach, Elżbieta Galoch, Jerzy Jastrzębski;
• Konkurs XXIII (2003) – Kazimierz Kochański, Henryk J. Kozak, Jacek Karolak;
• Konkurs XXIV (2004) – Andrzej Ziobrowski, Ela Galoch, Wiesław Stanisław Ciesielski;
• Konkurs XXV (2005) – Mieczysław J. Warszawski, Rafał Jaworski, Marzena Orczyk;
• Konkurs XXVI (2006) – ?
• Konkurs XXVII (2007) – ?
• Konkurs XXVIII (2008) – ?
• Konkurs XXIX (2009) – ?
• Konkurs XXX (2010) – ?
• Konkurs XXXI (2011) – ?
• Konkurs XXXII (2012) – ?
• Konkurs XXXIII (2013) – ?
• Konkurs XXXIV (2014) – Rafał Baron (Gdańsk), Dawid Koteja (Katowice), Michał Witold Gajda (Września), Zuzanna Ogorzewska (Wrocław);
• Konkurs XXXV (2015) – Wojciech Roszkowski (Tykocin), Maciej Kotłowski (Wejherowo), Rafał Baron (Gdańsk), Karol Graczyk (Toruń);
• Konkurs XXXVI (2016) – Ireneusz Jaskólnik (Warszawa), Renata Diaków (Nowogród Bobrzański), Agnieszka Marek (Bielsko-Biała);
• Konkurs XXXVII (2017) – Edyta Wysocka (Miastko), Krystyna Szarzyńska (Gniezno), Ewa Włodarska (Białystok);
• Konkurs XXXVIII (2018) – Adam Wojciech Stępiński;
• Konkurs XXXIX (2019) – Hanna Dikta, Rafał Baron, Małgorzata Januszewska;
• Konkurs XL (2020) – Anna Piliszewska, Wioletta Jaworska, Irena Wanda Niedzielko;
• Konkurs XLI (2021) – Kamila Szmigiel, Wioletta Jaworska, Małgorzata Borzeszkowska;
• Konkurs XLII (2022) – Anna Piliszewska, Mirosław Kowalski, Dawid Markiewicz;
• Konkurs XLIII (2023) – Ewelina Kuśka, Wojciech Malinowski, Michał Szulczewski;
• Konkurs XLIV (2024) – Luiza Wilczyńska, Wioleta Szarwas, Artur Sczesny.

Wśród laureatów i wyróżnionych w konkursie „O Laur Jabłoni” znajdują się wcześniejsi lub późniejsi zwycięzcy i wyróżnieni w innych krajowych konkursach poetyckich, jak np. J. J. Tatak, E. Kościelniak.

Nagrodzone wiersze rzadko prezentowano podczas Grójeckich Dni Kwitnącej Jabłoni lub na spotkaniach z laureatami (1983, 1986, 1996). Z upływem krótszego lub dłuższego czasu działające w miejscach zamieszkania zwycięzców, lokalne instytucje kulturalne w rodzaju Dom Kultury, Towarzystwo Kulturalne, Klub Literacki, związek zawodowy - fundowały im arkusze poetyckie i tomiki.

Dorobili się ich np. H. Morawski, S. Borkiewicz, T. Pakulski, J. Lutrowicz-Kwiecińska, Aleksander Migo, R. Kulman.

Konkurs „O Laur Jabłoni” ma charakter mecenasowski, stymulujący rozwój poezji. Intencję tę ujawnia regulamin ograniczający uczestnictwo do tych poezjujących, którzy nie są członkami związków twórczych (do 1989 – Związku Literatów Polskich). Organizatorzy zmierzają do wyłowienia nowych poetyckich talentów oraz wzbudzenia zainteresowania Grójeckiem. Konkurs zaspokaja kilka potrzeb: dla organizatora jest dowodem aktywności w działalności kulturalnej, świadectwem pełnienia funkcji mecenasowskiej i troski o obecność Grójeckiego w poezji. W ten sposób organizator Konkursu stara się wzmocnić swój prestiż w lokalnej i ponadlokalnej opinii społecznej.

O znaczeniu konkursu decydują nie tyle ostateczne efekty, ile uaktywnienie ambicji twórczych u osób z kilkuset miejscowości w Polsce. Już sama inicjatywa i opublikowanie programu konkursu pełnią rolę animacyjno-kulturotwórczą. Uczestnik eliminacji otrzymuje nie tylko określone zadanie, ale także zachętę finansową i szansę wydawniczą. Ogłoszenie listy laureatów nagrodzonych wierszy przynosi autorom pewien społeczny rezonans. Ten cel nie jest jednak w pełni i konsekwentnie realizowany. Wbrew oczekiwaniom nagrodzone utwory rzadko były publikowane za sprawą organizatorów Konkursu. Nie pokuszono się też o wydawanie biuletynu konkursu dokumentującego jego przebieg i rezultaty.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Ogólnopolski Konkurs Poetycki „O Laur Jabłoni”, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt szósty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1997, s. 61-64 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Konkursu w Centrum Kultury Regionalnej (obecnie Grójecki Ośrodek Kultury) w Grójcu (szczątki);
• Czesław Mirosław Szczepaniak, Garść słów. Gdy przekwitły jabłonie, „Tygodnik Kulturalny” 1985, nr 25: 23 czerwca, s. 12;
• Zdzisław Szeląg, Radomskie vademecum literackie. Klub Miłośników Literatury i Sztuki przy Miejsko-Gminnej Bibliotece w Grójcu, „Nowy Tygodnik Radomski” 1991, nr 47, s. 9;
• Wyniki konkursu w: „Gazeta Wyborcza”, 1981, nr 184; „Inspiracje” 1984 nr 8 „Nowy Tygodnik Radomski” 1991 nr 34; „Przemiany” 1980 nr 6, 9; 1981 nr 7; 1982 nr 7; 1984 nr 6; 1985 nr 6; „Słowo Ludu” 1981, nr 137; 1982 nr 137; 1984, nr 115; 1985 nr 112; 1986 nr 265; 1991 nr 170; 1993 nr 93; 1996, nr 157; „Tygodnik Kulturalny” 1984 nr 25; 1988 nr 21; „Tygodnik Radomski” 1982 nr 19; Wojewódzki Informator Kulturalny, „Kontakt” (Radom) 1983 nr 6; 1984 nr 6; 1985 nr 7, 9; 1989 nr 7; 1991 nr 9; „Zarzewie” 1984 nr 24, nr 26; 1985 nr 23; „Życie Radomskie” 1982 nr 154, 1983 nr 115; 1984 nr 11; 1986 nr 241;
• Teksty nagrodzonych wierszy w: „Przemiany” 1980 nr 9; „Tygodnik Radomski” 1982 nr 19; Wojewódzki Informator Kulturalny, „Kontakt” 1981 nr 9, 10; 1984 nr 6; „Zarzewie” 1984 nr 24, 26, 27, 28; Pokłosie IV Konkursów „O Laur Jabłoni”. Grójec 1980-1983, [Opracowanie: Kazimierz Kochański], Radom 1984; „Bibliotekarz Radomski” 1996, nr 3, s. 35-39.