Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Józefa Wybickiego w Grójcu
Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Józefa Wybickiego w Grójcu – placówka edukacyjna założona w 1935 roku, obecnie mieści się przy ulicy Polnej 17A w Grójcu.
Historia
Lata 1935–1939
Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 w Grójcu powstała 1 września 1935 roku w wyniku decyzji Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego o podziale Publicznej Szkoły Powszechnej nr 1 w Grójcu na dwie: nr 1 i nr 3 (obecnie nr 2). Nowo utworzona placówka od szkoły nr 1 przejęła dwie klasy „A” (III i VI) oraz 5 „B” i „C”, w których w wyniku prowadzonej selekcji umieszczano dzieci mniej zdolne, zaniedbane pod względem wychowawczym, pochodzące z rodzin robotniczych, bezrobotnych, pracujących dorywczo.
Szkoła otrzymała pierwsze piętro budynku szkoły nr 1 i uruchomiła 10 klas, w których uczyło 7 nauczycieli i 2 księży. Miało tak być do czasu wybudowania nowego budynku szkoły, co było planowane na początku lat 40-tych.
Pierwszym kierownikiem szkoły mianowany został Edmund Antoni Przybysz.
W protokole Rady Pedagogicznej z 15 października 1935 zanotowano:
„W klasie III B dzieci są przeważnie ze środowiska robotniczego. Rodzice wielu z nich nie mają pracy lub pracują dorywczo. Siedmioro odrabia lekcje przy świetle elektrycznym, reszta, tj. 42 – przy lampach naftowych; 14 dzieci wychodzi z domu do szkoły bez śniadania, 8 – dzieci jada drugie śniadanie w szkole; 8 dzieci nie ma palt i ciepłego ubrania, 22 dzieci jada 2 razy dziennie, 18 – 3 razy dziennie, 5 – 4 razy, a 4 – 5 razy dziennie. Brak książek i zeszytów utrudnia naukę. Brak ciepłego ubrania i obuwia wpływa ujemnie na frekwencję dzieci w szkole. W klasie VI jest uczniów 51 (...) Środowisko: 52% dzieci robotników i 5% drobnych rzemieślników, 8% rolników i 5% mniejszych funkcjonariuszy państwowych. Warunki mieszkaniowe: 31 – jednoizbowe mieszkanie, 15 – dwuizbowe i 3 wieloizbowe. Przy świetle elektrycznym pracuje 6 dzieci, reszta oświetlenie naftowe – lampa nr 3 i 5. Bez drugich śniadań 36 dzieci, tylko kawałek chleba – 10, biorą bułki – 5 (...). Klasa Vb – Środowisko, z którego rekrutują się dzieci tej klasy, cechuje bieda materialna i niski poziom umysłowy (40% robotników, około 40% rzemieślników, ponad 20% drobnych rolników) (...). Wskutek selekcji stosowanej w latach ubiegłych w klasie tej (V) na 45 dzieci tylko 6 uczy się 5 rok, 15 – szósty, 21 – siódmy, a 3 już ósmy rok pobiera naukę.”
Praca nauczycieli w tej placówce była wyjątkowo trudna. Nauczyciele robili wszystko, co było można, aby osiągnąć zadowalające wyniki wychowania i nauczania. W latach 1935–1939 zorganizowano działalność Polskiego Czerwonego Krzyża, drużynę harcerską, bibliotekę, uruchomiono Szkolną Kasę Oszczędności, powołano Opiekę Szkolną (dzisiaj Rada Rodziców).
We wrześniu 1937 przeprowadzono badania lekarskie dzieci, które wykazały u nich ogromną liczbę schorzeń: gruźlicę płuc, gruczołów chłonnych, kości, skóry, anemię i liczne wady rozwojowe.
16 września 1936 Rada Pedagogiczna podjęła uchwałę o nadaniu szkole imienia ks. Piotra Skargi. 3 maja 1937 odbyło się uroczyste poświęcenie sztandaru i nadanie placówce imienia. 10 listopada 1938 zmarł kierownik szkoły Edmund Antoni Przybysz; stanowisko to objął Władysław Strzałkowski (11 listopada). Rada Pedagogiczna postanowiła zawiesić w kancelarii szkoły portret zmarłego oraz w święto patrona (3 maja) składać na jego grobie wiązankę kwiatów. Zwyczaju tego, rozszerzonego na wszystkich zmarłych kierowników szkoły i nauczycieli, nie podjęto po roku 1945.
II wojna światowa
8 września 1939 wojska niemieckie wkroczyły do Grójca i zajęły budynek szkolny, który opuściły w listopadzie. W wyniku celowego działania zniszczono m.in. znaczną część sprzętu, szkolnego archiwum, w tym księgi ocen z lat 1935–1939, księgozbiór, pracownię przyrodniczą.
Nowo zorganizowane okupacyjne władze oświatowe zezwoliły uruchomić szkołę 1 grudnia 1939. Na stanowisko kierownika szkoły powołano Bronisława Starczewskiego. W 1940 roku 450 uczniów, według nowych okrojonych programów (bez historii, geografii, bez podręczników do języka polskiego i przyrody) oprócz kierownika, uczyło 10 nauczycieli.
Zima 1939/1940 była bardzo mroźna, szkoła nie otrzymała wystarczającej ilości węgla, frekwencja uczniów spadła do 20-30%. Wiosną tegoż roku wspólny budynek szkoły nr 1 i 3 (dziś nr 1) ponownie zajęło wojsko niemieckie. Wyposażenie znów zostało zniszczone. Szkoła otrzymała sale w budynku „Caritasu”, przy ul. Mogielnickiej 15; nauka odbywała się wówczas co drugi dzień, czasami częściej, po 2 godziny dziennie. Rok szkolny zakończył się 28 czerwca 1940.
Kolejny rok szkolny (1940/1941) rozpoczął się bez nauczycielek-mężatek, gdyż okupant zabronił im pracować. Wobec tego zatrudniono nowych nauczycieli. W roku szkolnym 1941/1942 bodaj najważniejszym celem szkoły było zbieranie ziół. 15 lutego 1942 staraniem Rady Głównej Opiekuńczej (Polnisches Hilfskomitet) uruchomiono dożywianie dla 100 dzieci. Na ten cel otrzymywano dzienny przydział 12,5 litra chudego mleka, 2 kg kawy zbożowej, 1 kg cukru, 10 kg chleba, 2 kg marmolady. Zarządzeniem z 15 maja 1942 nr 299/42 kierownicy zobowiązani zostali przesyłać do Urzędu Pracy wypełnione karty ukończenia szkoły, na podstawie których Urząd ów wystawiał skierowanie na wyjazd do pracy w Niemczech.
Szkoła nr 3 (2), podobnie jak nr 1, przez cały czas okupacji przerzucana była z jednego miejsca w drugie. Wzrastający terror wzmagał opór społeczeństwa polskiego. Część młodzieży i nauczycieli szkoły przystąpiła do konspiracji. Wacław Granat (1905–1974), ps. „Ryś” do października 1940 był powiatowym komendantem Służby Zwycięstwu Polski/Związku Walki Zbrojnej. W konspiracji grójeckiej czynny był do 24 października 1943, kiedy to zagrożony aresztowaniem przeniósł się do Warszawy; Ludwik Michalski („Fil”) był członkiem Armii Krajowej i komendantem tajnego hufca Szarych Szeregów w Grójeckiem; Leokadia Perzówna-Granatowa („Czarna”) – hufcową harcerek w Obwodzie AK Grójec–„Głuszec”; ks. Józef Krupiński (1912–1944) – członkiem prawicowego Obozu Narodowo-Radykalnego Grupa Szaniec, kapelanem tajnej organizacji Szwoleżerowie, inspiratorem gazetki Szarych Szeregów „Na Posterunku”; Bronisław Starczewski – członkiem Powiatowej Komisji Oświaty i Kultury. Z pracą tajnego hufca harcerzy związana była Stanisława Przybyłowska. W tajnym nauczaniu w zakresie szkoły powszechnej uczestniczyli np.: Bronisław Starczewski, Ludwik Michalski, Władysław Strzałkowski.
Za udział w konspiracji aresztowani zostali i zginęli: 16 lutego 1944 Stanisława Przybyłowska (ur. 1903, zm. 12 maja 1944); Zygmunt Strzałkowski (1898–1944); 19 stycznia 1944 ks. prefekt Józef Krupiński.
Czasy PRL (1945–1990)
15 stycznia 1945 Grójec został wyzwolony spod okupacji niemieckiej. Budynek szkolny, dotąd zajęty przez Niemców, zajęła Armia Czerwona. Nauczanie dzieci odbywało się w lokalach, z których korzystano w czasie okupacji. Szkołą, teraz nr 2, kierował Władysław Janus. Do macierzystego budynku dzieci wróciły 10 marca 1945. Nauka 460 dzieci początkowo odbywała się na 3 zmiany, w 3 salach, potem w 4. Zostały one wyposażone w podstawowy sprzęt i pomoce naukowe zakupione głównie z funduszów rodziców oraz władz miasta, tudzież z dochodu uzyskanego z przedstawień teatralnych. Wiele wysiłku włożono, by zorganizować dożywianie 200 dzieci. Pierwsze zebranie rodziców odbyło się 1 marca 1945. Rok szkolny zakończono 14 lipca 1945.
W latach 1946–1955 szkołą kierował Józef Szczupak. W tym czasie praca szkoły ustabilizowała się; znacznie wzbogacono wyposażenie w pomoce naukowe, biblioteka osiągnęła liczbę 523 woluminów i 173 czytelników, a w dwa lata później odpowiednio: 820 i 285. Kierowanie pracą szkoły w znacznym stopniu ułatwiało zradiofonizowanie jej w roku szkolnym 1949/1950. Począwszy od 1949, podobnie jak i w innych szkołach w kraju, natężył się proces podporządkowania nauczania i wychowania celom budowy socjalizmu i wpajania dzieciom naukowo-marksistowskiego światopoglądu. Realizacja tego celu trwała z różnym natężeniem do 1990.
W roku szkolnym 1953/1954 w szkole zorganizowany został zespół wokalno-muzyczny kierowany przez Józefa Szczupaka oraz teatr kukiełkowy prowadzony przez Wacława Pawlaka. Pierwszy z nich został rozwiązany, gdy dotychczasowy jego kierownik przeniósł się do pracy w Duczkach (powiat Wołomin). Wszystkie te zespoły w ciągu 50 lat istnienia szkoły wielokrotnie się aktywizowały, zamierały i ponownie odradzały.
Budowa nowego budynku szkoły na ul. Polnej (1956–1963)
W związku ze stale wzrastającą liczbą uczniów zaistniała konieczność budowy szkoły. Podjął się tego zadania kolejny kierownik placówki (od 5 września 1955) Henryk Cegiełkowski (ur. 1910), wielce zasłużony dla szkolnictwa w Grójeckiem i w Grójcu, były dyrektor Zakładu Wychowawczego w Jurkach. 15 listopada 1956 powołano 15 osobowy Komitet Budowy Szkoły. Wznoszenie jej natrafiało na liczne trudności. Według założeń wstępnych miała ona stanąć przy ulicy Polnej. Koszt budowy piętnastoizbowego budynku z salą gimnastyczną, rozbieralnią, natryskami, pomieszczeniami pomocniczymi, budynkiem gospodarczym miał wynieść 6,5 mln zł. Zamówiony i sporządzony plan budowy okazał się zdezaktualizowany, gdyż przez część terenu szkolnego zdecydowano się przeprowadzić nową ulicę. Zaszła więc konieczność ponownego usytuowania budynku oraz wywłaszczenia sąsiadujących z tym terenem gruntów pod boisko szkolne. W nowym planie zatwierdzonym 16 lutego 1960 zmniejszono powierzchnię użytkową budynku o 2000 m², do 3400 m². W trakcie realizacji inwestycji udało się Henrykowi Cegiełkowskiemu wprowadzić do planu szereg zmian. Zapobiegł on zasypaniu dołu powstałego przy wykonywaniu fundamentu. W ten sposób we wnętrzu jego zlokalizowano szatnię, pracownię zajęć technicznych i inne pomieszczenia. Nad wybudowaną obok szkoły prowizoryczną kotłownią i magazynem na opał, wbrew Kuratorium, usytuowano 4 mieszkania dla nauczycieli, których nie było w planie.
W czasie starań o budowę szkoły uruchomiono przy niej (1 września 1960) Szkołę Podstawową dla Pracujących, którą kierowała Eugenia Cegiełkowska. Uczęszczały do niej osoby, które ukończyły 4, 5 lub 6 klas i chciały uzyskać pełne wykształcenie w zakresie szkoły podstawowej. W roku szkolnym 1960/1961 uczęszczało do niej 56 osób, w następnym 70.
Budowę gmachu dla szkoły zakończono 27 czerwca 1963. Naukę w niej rozpoczęto 1 września 1963.
Nadanie szkole imienia Nadieżdy Krupskiej (1963)
Szkoła nie mogła nosić imienia Piotra Skargi, w związku z tym Rada Pedagogiczna postanowiła nadać jej imię gen. Karola Świerczewskiego. Wydział Oświaty Prezydium Powiatowej Rady Narodowej proponował – Franka Zubrzyckiego, Komitet Powiatowy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej zadecydował, że będzie nosić imię Nadieżdy Krupskiej, żony Lenina, która w latach 1870–1872 mieszkała w Grójcu; ojciec jej, Konstanty, był wówczas naczelnikiem powiatu. Uroczystość wręczenia sztandaru i nadania imienia odbyła się 11 listopada 1963. Odtąd szkoła nader często gościła pracowników ambasady Związku Radzieckiego, uczniów, nauczycieli szkoły radzieckiej w Warszawie, różnego rodzaju delegacje tego państwa goszczące w PRL. Posiadanie takiej patronki szkoły wymuszało na nauczycielach organizowanie uroczystości czczących kolejne rocznice rewolucji październikowej, urodzin i śmierci Nadieżdy Krupskiej, Włodzimierza Lenina. Nie zapominano o rocznicy powstania Armii Czerwonej, zorganizowaniu szkolnego muzeum Nadieżdy Krupskiej, zabiegano o wysokie upartyjnienie nauczycieli. Niekiedy jedno, dwoje dzieci wysyłano na obóz pionierów na Krymie; uczniowie utrzymywali korespondencję z dziećmi Związku Radzieckiego. Opinia społeczna Grójca placówkę tę nazywała „szkołą radziecką”.
W nowo wybudowanym gmachu, Henryk Cegiełkowski uruchomił (1 września 1963) dwie pierwsze klasy specjalne dla dzieci opóźnionych w rozwoju, które dały początek Szkole Podstawowej Specjalnej w Grójcu. W 1967 pozostawił on placówkę dobrze zorganizowaną i wyposażoną w pomoce naukowe. Kolejni kierownicy (później dyrektorzy) pomnażali już tylko dorobek.
Od 1990 roku
W związku z dokonującymi się od 1989 przemianami ustrojowymi działający w szkole NSZZ Solidarność zdjął tablicę upamiętniającą nadanie szkole imienia Nadieżdy Krupskiej. Po 65 latach Rada Pedagogiczna zapomniała, że szkoła nosiła imię Piotra Skargi i proponowała nadanie jej imienia Armii Krajowej lub Szarych Szeregów. Na skutek nieznajomości dziejów szkolnictwa w Grójcu, imię Piotra Skargi nadano szkole nr 3; w związku z tym, z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Mazurka Dąbrowskiego, Rada Pedagogiczna podjęła uchwałę o nadaniu szkole imienia Józefa Wybickiego, twórcy hymnu narodowego, który był właścicielem dworku w Krobowie pod Grójcem i niekiedy odpoczywał w nim.
Z upływem lat w wyniku wyżu demograficznego liczba dzieci w obwodzie szkolnym wzrosła do około tysiąca, co spowodowało, że nauczanie musiało odbywać się na trzy zmiany, do godz. 18:10. W roku szkolnym 1993/1994 z funduszów Urzędu Gminy i Miasta w Grójcu oraz Kuratorium Oświaty i Wychowania w Radomiu dobudowano piętro z 14 izbami szkolnymi o powierzchni 1199 m². 15 września 1994 nastąpiło formalne, uroczyste otwarcie roku szkolnego połączone z poświęceniem dobudowanej części, którego dokonał prymas, kardynał Józef Glemp.
W 1994 w 32 izbach o powierzchni 4599 m² uczyło się 1050 dzieci zorganizowanych w 40 oddziałach i 3 przedszkolnych. Uczyło je i wychowało ich 61 nauczycieli, z których 27 z wyższym wykształceniem. Część z nich zdobyła je w toku pracy zawodowej.
Mimo rozbudowy gmachu nauka w 1996 odbywała się jeszcze na dwie zmiany; kończyła się ona jednak wcześniej, bo o godz. 16:00. W 1990 do programu nauczania wprowadzono język angielski, który wyparł język rosyjski.
3 maja 1996 szkoła otrzyma sztandar i imię Józefa Wybickiego.
Rada Pedagogiczna i kierownictwo szkoły przywiązywały i przywiązują dużą wagę do stałego podwyższania poziomu pracy dydaktyczno-wychowawczej, do działalności Samorządu Szkolnego, Związku Harcerstwa Polskiego, kółek zainteresowań i sportu. W różnych latach działały lub działają np. Kółko Miłośników Książki, Dramatyczne, Polski Czerwony Krzyż, Szkolne Koło Oszczędności, Turystyczno-Krajoznawcze.
Do 1995, dzięki wysiłkom władz oświatowych, zabiegom wielu nauczycieli, dyrektorów, Komitetów Rodzicielskich szkoła dorobiła się dużego, funkcjonalnego gmachu, sali gimnastycznej, boisk sportowych, dość dobrze wyposażonych pracowni i klasopracowni: fizyki, geografii, biologii, muzyki, plastyki, zajęć praktyczno-technicznych oraz świetlicy. Swoje gabinety posiadali: dyrektor, zastępca dyrektora, stomatolog, pielęgniarka, pedagog szkolny; nauczyciele dysponowali dwoma pokojami. Na reorganizacji straciła tylko biblioteka, której powierzchnię nieco zmniejszono. Po przeprowadzonej selekcji księgozbioru (m.in. ze względów politycznych) wielkość jego zmniejszyła się z 14 748 woluminów w 1989 do 10 400 w 1995 roku.
Szkoła w czasie reformy systemu oświaty z 1999 roku
Od 1998 r. rozpoczęto redukcję liczby oddziałów w związku z reformą polskiej oświaty – dotychczas ośmioletnie szkoły podstawowe zostały przekształcone w sześcioletnie. Następnym etapem edukacji stały się obowiązkowe 3-letnie gimnazja. Klasy siódme rozpoczęły wówczas naukę w klasie pierwszej w trzyletnim gimnazjum, a w roku 2000 pożegnano ostatni rocznik klas ósmych. Zmniejszenie liczby klas do sześciu (nie licząc oddziałów przedszkolnych, sformalizowanych i obowiązkowych od 1 września 2004 roku) wiązało się ze zmniejszeniem liczby uczniów w szkole, a także z redukcjami etatów nauczycielskich oraz obsługi.
W związku ze wspomnianą wyżej reformą władze Gminy i Miasta Grójec postanowiły umieścić nowo sformowane gimnazjum grójeckie w dotychczasowej szkole nr 2 na ulicy Polnej 17. Obok wystawiono w latach 2000–2001 nowy budynek dla szkoły podstawowej. Oddany on został do użytku 17 lipca 2001 r. i do 1 września dyrektor wraz z obsługą szkoły przy wydatnej pomocy żołnierzy z jednostki wojskowej w Ogrodzienicach przeniósł szkołę do nowego budynku. Wtedy za sprawą ówczesnej wiceburmistrz, Grażyny Stolarskiej, która porozumiała się z dowódcą jednostki płk Mirosławem Sobiesiakiem dokonano przenosin sprzętu szkolnego przez żołnierzy. Od 2001 roku szkoła rozpoczęła swoją działalność w nowym budynku poświęconym przez Prymasa Polski Kardynała Józefa Glempa.
W roku 2000 w wyniku konkursu dyrektorem szkoły został Mariusz Wojno, pełnił tę funkcję do 2020 roku. W latach 2000. nastąpił szybki proces wyposażania szkoły w nowoczesne pomoce. Szkoła otrzymała pracownię informatyczną, założono sieć internetową we wszystkich salach lekcyjnych, bibliotece i świetlicy szkolnej. Instalowano rzutniki multimedialne w poszczególnych salach, dzięki czemu można było prowadzić zajęcia bez podręczników za pomocą internetu.
Szkoła została objęta reformą sześciolatków, które trafiły do pierwszej klasy w 2012 r. Przeprowadzono kolejne remonty i modernizacje, zakupiono nowe ławki i krzesła dostosowane do wzrostu sześciolatków.
Reforma systemu oświaty z 2017 (likwidacja gimnazjum)
W ramach kolejnej reformy z 2017, przywracającej strukturę oświaty na dwustopniową (8-letnie szkoły podstawowe i szkoły średnie, z pominięciem gimnazjum) Szkoła nr 2 zmuszona została do wchłonięcia oddziałów sąsiedniego Publicznego Gimnazjum, tym samym wracając do swojej siedziby na ulicy Polnej 17.
Wraz z zakończeniem działalności oddziałów gimnazjalnych, oddziały klas 4-8 przeprowadzono do nowo pozyskanego (tj. starego) budynku po grójeckim gimnazjum. Jednocześnie postępował trudny proces racjonalizacji zatrudnienia – z dwóch sąsiednich, dużych szkół stworzono jedną, powodując m.in. zdublowane stanowiska pracy. Siedziba PSP nr 2 była wówczas także tymczasową siedzibą PSP nr 1, co niosło ze sobą dodatkowe problemy z bazą lokalową. Wszystkie trudności były jednak stopniowo przezwyciężane.
Kierownicy i dyrektorzy placówki
Dotychczas szkołą kierowali:
- Edmund Antoni Przybysz (od 1 września 1935 do 10 listopada 1938),
- Władysław Strzałkowski (od 11 listopada 1938 do 1939),
- Bronisław Starczewski (1939–1944),
- Władysław Janus (od 1 marca 1945 do września 1946),
- Józef Szczupak (1946–1955 z roczną przerwą w latach 1950–1951),
- Bronisława Zielińska (1950–1951),
- Henryk Cegiełkowski (1955–1967),
- Marian Wachowicz (1967–1986),
- Jacenty Małkowski (1986–2000),
- Mariusz Wojno (2000–2020),
- Dariusz Fijałkowski (od 2020).
Bibliografia
- Zdzisław Szeląg, Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 77–84 – na podstawie źródeł:
- Kronika szkoły do 1967, w latach 1967–1995 nie była prowadzona;
- Częściowo zachowane protokoły Rady Pedagogicznej;
- Grójec poświęcił piętro, „Słowo Ludu”, 1994, nr 218: 20 września, s. 9.
- Zmiany w Szkole Podstawowej nr 2, „Życie Grójca”, 4 czerwca 2020, https://zyciegrojca.pl/index.php/informacje/768-zmiany-w-szkole-podstawowej-nr-2.