Józef Krupiński

Józef Antoni Krupiński (ur. 29 maja 1912 w Boczkach, powiat łowicki, zm. 13 sierpnia 1944 w Warszawie) – wikary kościoła rzymskokatolickiego, prefekt szkół w Grójcu.

Życiorys

Rekonstrukcja jego biografii jest trudna z powodu zniszczenia w 1944 roku Archiwum Archidiecezjalnego w Warszawie.

Urodził się 29 maja 1912 w Boczkach (w gminie Jeziorko, w powiecie łowickim), w rodzinie rolniczej. Był jednym z sześciorga dzieci Pawła (ur. 1 sierpnia 1876, zm. 11 stycznia 1961) i Heleny (ur. 31 grudnia 1884, zm. 7 stycznia 1972), z domu Mucha:

• Marianna Janina (17 stycznia 1908–1 sierpnia 1978)
• Jan Wincenty (22 stycznia 1910–27 marca 1990)
• Józef Antoni (29 maja 1912–13 sierpnia 1944)
• Eugeniusz (ur. i zm. 1918)
• Stanisława (29 stycznia 1919–18 października 1956)
• Stefania (2 czerwca 1922–12 sierpnia 2018)

W domu otrzymał staranne wychowanie katolickie i patriotyczne. Swoją naukę rozpoczął w szkole w Łaguszewie. Jako jedyny z rodzeństwa kontynuował w Państwowym Gimnazjum imienia Księcia Józefa Poniatowskiego w Łowiczu. W tym czasie mieszkał na prywatnej stancji u p. Schmidt w Łowiczu, która mieściła się na Rynku Tadeusza Kościuszki pod numerem 29.

Józef Krupiński uczył się przeciętnie, jednak pozytywne zdanie egzaminów dojrzałości w czerwcu 1933 pozwoliło Józefowi aplikować na studia wyższe. W 1933 roku wstąpił do Wyższego Metropolitarnego Seminarium Duchownego św. Jana Chrzciciela w Warszawie, święcenia kapłańskie przyjął w lipcu 1939 roku w Warszawie. Msza święta prymicyjna odbyła się 23 lipca 1939 roku w kolegiacie łowickiej.

Po przyjęciu święceń kapłańskich Józef Krupiński został skierowany do parafii św. Wita w Karczewie koło Otwocka, gdzie pełnił posługę jako wikariusz. W parafii przebywał rok. W tym czasie, po agresji z 1939 roku, ziemie polskie znalazły się pod okupacją niemiecką. Następnie znalazł się w Grójcu, gdzie w parafii św. Mikołaja Biskupa pełnił posługę kapłańską jako wikariusz i prefekt szkół grójeckich.

Działalność konspiracyjna

Mając kontakt ze starszą młodzieżą, wspólnie z księdzem wikariuszem Bolesławem Stefańskim skupił wokół siebie tę, która należała do prawicowego Obozu Narodowo-Radykalnego - Grupy Szaniec. Organem jej było pismo pod tytułem „Szaniec”, stąd nazwa grupy. Grupa Szaniec używała również dłuższej nazwy: Związek Jaszczurczy imienia Najświętszej Maryi Panny i świętego Andrzeja Boboli.

Zorganizowana przez ks. Krupińskiego grupa młodzieży spotykała się w domu parafialnym przy ul. Worowskiej 1. W zebraniach uczestniczyli studenci szkół wyższych, byli uczniowie klas starszych gimnazjum, oraz uczniowie Koedukacyjnych Kursów Przygotowawczych do Szkół Zawodowych II Stopnia Józefa Świątkowskiego, Prywatnej Koedukacyjnej Szkoły Handlowej Józefa Świątkowskiego, uczniowie tajnego nauczania w zakresie szkoły średniej. Na spotkaniach czytano artykuły z tajnej prasy, dyskutowano nad (ujętymi w duchu światopoglądu katolickiego i ideologii narodowej) problemami moralnymi, politycznymi i społecznymi podejmowanymi m.in. przez tajne gazetki „Załoga”, „Naród” i „Wojsko”. Zapoznawali się z działaniem broni, której kilka sztuk przechowywał w swoim mieszkaniu ksiądz wikary. Ponadto był on kapelanem tajnej organizacji wojskowej Szwoleżerowie, inspiratorem gazetki Szarych Szeregów „Na Posterunku” (ukazującej się w latach 1943–1944). Od września 1943 uczył religii na komplecie tajnego nauczania w zakresie szkoły średniej, który przy Publicznej Szkole Podstawowej nr 1 w Grójcu zorganizował Wincenty Malicki (1893–1944).

We wrześniu 1942 Grupa Szaniec oraz część Narodowej Organizacji Wojskowej utworzyła w kraju Narodowe Siły Zbrojne. Biuro Informacji i Propagandy Armii Krajowej Obwodu Grójec-„Głuszec” w raporcie z 22 października 1943 poinformowało „Folwark” (kryptonim Obszaru Warszawskiego Armii Krajowej):

„ONR - grupa nieliczna, za to niezmiernie hałaśliwa. Sieci organizacyjnej w terenie nie ma. Członkowie - garść przedwojennych maturzystów i studentów młodszych roczników. Kierownik - młody ksiądz, odważny, dobry kaznodzieja. Nie przejawia zdolności do pracy konstruktywnej. Większość członków jest w szeregach PZP (Polski Związek Powstańczy, kryptonim Armii Krajowej), prowadzą jednak własne życie organizacyjne, urządzają zebrania dyskusyjne na tematy polityczne operując jeszcze ciągle hasłami walki z Żydami, zresztą mówią, że program nie może być wyraźny i że nie należy go ujawniać. Nie czytają „Szańca”, natomiast czytają „Walkę”. W stosunku do innych organizacji roszczą sobie prawo do supremacji jako, że „przyszłość należy do nas!”. Swego stosunku do pełnomocnika rządu na kraj nie potrafią, nawet na wyraźne pytania, określić. W sprawach wojskowych są zdyscyplinowanymi żołnierzami, lecz politycznymi wpływami usiłują opanować komendę obwodu. Chcąc mieć w wojsku własną propagandę, zaczęli wydawać własne pisemko powielane, na niskim poziomie”.

19 stycznia 1944 ksiądz Józef został aresztowany przez służby Gestapo w Grójcu, na ulicy w drodze z kościoła na plebanię. Powodem zatrzymania księdza było posiadanie na plebanii kilku sztuk broni. Początkowo Gestapo chciało jednak zatrzymać księdza Stefańskiego. Bezpośrednio po zatrzymaniu ksiądz został osadzony w więzieniu w Grójcu. Gestapo nie pozwoliło wziąć mu ze sobą nawet brewiarza. Następnie ksiądz został przewieziony praktycznie bez ubrania na Aleje Szucha w Warszawie i umieszczony w więzieniu na Pawiaku. Tam przez cały pobyt niósł posługę kapłańską oraz pomoc braterską współwięźniom do końca swoich dni. Udzielał komunii z chleba, spowiadał współwięźniów. Księdzu udało się z więzienia wysłać pocztą do rodziny trzy listy, jednak do dzisiaj żaden z nich się nie zachował.

W dniu 13 sierpnia 1944, po wydaniu obiadu, na rozkaz komendanta więzienia na Pawiaku Berga von Triepsa dokonano ostatniej egzekucji więźniów, wśród nich znalazł się Józef Krupiński. Była to ostatnia w historii Pawiaka egzekucja więźniów. Z informacji posiadanych przez rodzinę wynika, że już wówczas ksiądz był w stanie agonalnym, ciężko chorował na gruźlicę. 21 sierpnia 1944 Niemcy wysadzili w powietrze budynek więzienia.

Upamiętnienie

W latach 60. XX wieku ksiądz Józef Krupiński został upamiętniony na tablicy pamiątkowej, która znajduje się na wewnętrznej ścianie bazyliki archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Tablica znajduje się pod chórem w prawej nawie kościoła. Tablica zawiera siedemdziesiąt cztery nazwiska kapłanów Archidiecezji Warszawskiej, którzy „oddali swoje życie za wiarę i Ojczyznę w drugiej wojnie światowej i w Powstaniu Warszawskim”. Ksiądz Krupiński jest jednym z trzech kapłanów rozstrzelanych w więzieniu na Pawiaku, którzy zostali upamiętnieni na tej tablicy. Tablica powstała po konsekracji nowo odbudowanej katedry, wg informacji ks. prałata Bogdana Bartołda, tablicę prawdopodobnie ufundowała Kuria Metropolitalna Warszawska.

W 1968 roku nazwisko księdza Józefa Krupińskiego pojawiło się na tablicy pamiątkowej umieszczonej w Muzeum w Łowiczu w holu na pierwszym piętrze. Tablica została ufundowana ze składek i dobrowolnych ofiar członków Koła Wychowanków i Wychowanek Szkół Średnich Ogólnokształcących. Na wspomnianej tablicy zamieszczono nazwiska pięciu wychowawców i ponad stu wychowanków „znanych z imienia lub zaginionych poległych w walce z najazdem hitlerowskim straconych w Oświęcimiu, Dachau, Mauthausen oraz w innych obozach zagłady, więzieniach i miejscach uświęconych krwią męczeńską w latach 1939–1945”.

W dniu 14 października 1978 roku przed Szkołą Podstawową nr 1 w Grójcu odsłonięto tablicę pamiątkową, na której upamiętniony został również ksiądz Józef Krupiński. Tablica upamiętnia trzydziestu czterech nauczycieli ziemi grójeckiej, którzy „polegli w walce z hitlerowskim najeźdźcą o wyzwolenie narodowe i społeczne oraz zamordowanym w latach 1939–1945”. Na uroczystości odsłonięcia tablicy obecna była między innymi siostra księdza – Stefania.

W dniu 26 maja 2019 roku w kościele św. Rocha w Boczkach Chełmońskich odsłonięta została tablica upamiętniająca księdza Józefa Krupińskiego. Na tablicy podkreślono, że jako więzień Pawiaka, pomimo złego stanu zdrowia, niósł pomoc kapłańską swoim współwięźniom. Tablica została ufundowana przez rodzinę księdza Józefa Krupińskiego, a odsłonięta przez biskupa pomocniczego diecezji łowickiej Wojciecha Osiala.

Bibliografia

• Paweł Pięta, Katarzyna Skierska-Pięta, Ks. Józef Antoni Krupiński (1912-1944): Wspomnienie, [Wydawnictwo SIGMA], Boczki Chełmońskie, Skierniewice 2019.
• Zdzisław Szeląg, Krupiński Józef, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 45–47 – na podstawie źródeł:
• Księga poświęcona pamięci nauczycieli Ziemi Grójeckiej poległych i zamordowanych w latach 1939–1945 w depozycie Alicji Langkamerowej. Tu krótki biogram i fotografia;
• Władysław Bartoszewski, Warszawski pierścień śmierci. 1939–1944, Warszawa 1967, s. 295;
• Ks. W. Jacewicz, Ks. J. Woś, Martyrologia polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945, z. 2, s. 361;
• R. Domański, Pawiak – więzienie gestapo. Kronika. 1939–1945, Warszawa 1979, s. 492;
• Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską. 1939–1945. Praca zbiorowa pod red. ks. J. Zielińskiego, Warszawa 1982, s. 289;
• M. Walczak, Straty osobowe polskiego środowiska nauczycielskiego w okresie wojny i okupacji hitlerowskiej 1939–1945, Warszawa 1984, s. 380;
• M. Walczak, Działalność oświatowa i martyrologia nauczycielstwa polskiego pod okupacją hitlerowską 1939–1945, Wrocław 1987, s. 465;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec – „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 28, 48, 66, 85, 193, 219, 249, 251, 308;
• M. Walczak, Ludzie nauki i nauczyciele podczas II wojny światowej. Księga strat osobowych, Warszawa 1995, s. 426.