Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gabriela Narutowicza w Grójcu

Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gabriela Narutowicza w Grójcu – to założona w 1935 roku placówka edukacyjna mieszcząca się przy ulicy Józefa Piłsudskiego 68 w Grójcu. Jest największą spośród miejscowych szkół.

Historia

Początki

Szkoła jest spadkobierczynią i kontynuatorką dziejów szkół, które funkcjonowały w Grójcu co najmniej od XV wieku. Do naszych czasów zachowały się szczątki dokumentów dotyczących szkolnictwa w tym mieście (sprzed 1522, z 1701 r. i z lat 1772–1790). W 1862 źródła notują w Grójcu dwie trzyklasowe szkółki elementarne (męską i żeńską). W drugiej połowie XIX w. jedna z placówek mieściła się przy ul. Kościelnej 1. Na parterze były 2 izby lekcyjne, na piętrze 2 mieszkania dla nauczycieli.

Historia szkoły sięga początków XX w., kiedy to 1 października 1917 roku władze polskie przejęły od niemieckich władz okupacyjnych cztery jednoklasowe szkoły, w tym jedną ewangelicką, którą rozwiązano w 1919. 1 września 1919 roku z połączenia tych placówek utworzono Publiczną Szkołę Podstawową w Grójcu, liczącą 5 klas. W 1929 roku otwarto szóstą, a w 1921 – siódmą.

W roku szkolnym 1919/1920 w szkole uczyło się 308 dzieci, w kolejnych kolejno: 199, 394, 481, 494, 526, 432, 509, 548, 607, 605.

Szkoła borykała się z brakiem sal lekcyjnych, sprzętu, pomocy naukowych, biblioteki uczniowskiej i nauczycielskiej, wykwalifikowanych nauczycieli. Początkowo dzieci uczyły się w pięciu izbach rozrzuconych po całym mieście: dwóch przy ul. Kościelnej 1, w jednej przy ul. Wareckiej (dziś Piłsudskiego) w domu ewangelików, w dwóch przy ul. Piotra Skargi. Utrudniało to pracę szkoły i tworzenie spójnego systemu wychowawczego. W latach 1919–1925 uczyło 28 nauczycieli, z których wielu po roku lub dwóch przenosiło się do innych miejscowości.

W 1927 konkurs na kierownika szkoły wygrał Wincenty Malicki, który wkrótce po przyjęciu kierownictwa szkoły zorganizował przy niej w 1928 roku Publiczną Dokształcającą Szkołę Zawodową dla młodzieży uczącej się zawodów rzemieślniczych.

Dopiero w 1928 roku Zarząd Miasta zakupił pod budowę szkoły plac przy dzisiejszej ul. Piłsudskiego 68 (wówczas Wareckiej), na którym po dzień dzisiejszy istnieje budynek szkolny wybudowany w ciągu 3 lat, dzięki staraniom burmistrza miasta – Antoniego Wojdaka i kierownika szkoły Wincentego Malickiego. Znalazło się w nim 16 sal lekcyjnych i kancelaria szkolna.

W szkole przez wiele lat prowadzono selekcję dzieci w równoległych oddziałach. W tych, które oznaczono literą „A” umieszczano dzieci ludzi dobrze sytuowanych, dobrze wychowane, zdolne i bardzo zdolne; w klasie „B” lokowano dzieci o średnim statusie materialnym, o średnich zdolnościach; w „C” – dzieci rodziców biednych, bezrobotnych, o słabszych zdolnościach umysłowych. Ponadto dla podniesienia poziomu nauczania języka polskiego wyodrębniono cztery klasy dla dzieci pochodzenia żydowskiego, które dały wkrótce początek publicznej szkole dla dzieci wyznania mojżeszowego.

W roku szkolnym 1934/1935 do 19 oddziałów uczęszczało 980 dzieci. Nie sprzyjało to prowadzeniu efektywnej pracy wychowawczej. W związku z tym Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego podjęło decyzję o podzieleniu szkoły od 1 września 1935 na dwie: szkołę nr 1 i szkołę nr 3 (obecnie nr 2). Nowa szkoła przyjęła taki numer ze względu na istniejącą wówczas powszechną szkołę nr 2 przeznaczoną wyłącznie dla młodzieży żydowskiej.

Do obwodu szkoły nr 1 należały dzieci zamieszkałe przy ul.: Janowskiej, Jatkowej, Marszałka Piłsudskiego, Piotra Skargi, Poświętne, Szpitalnej, Warszawskiej (dziś Armii Krajowej) oraz przy Rynku i we wsiach Parcelacja Krobowska i Zbyszew. 31 sierpnia 1936 Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego na wniosek Rady Miejskiej z 17 lutego 1934 nadało szkole imię „Pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza”. Na mocy § 3 Zarządzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (Dz. U. Min. WRiOP 1937, nr 8. poz. 231) placówka z dniem 15 listopada 1937 przemianowana została na szkołę stopnia III o 10 nauczycielach.

II wojna światowa

1 września 1939 Niemcy hitlerowskie napadły na Polskę. 8 września okupant wkroczył do Grójca. Po wybuchu II wojny światowej budynek szkoły zajęty został przez wojsko niemieckie. W wyniku celowego działania Niemcy zniszczyli kancelarię, spalili większość archiwum, w tym częściowo katalogi ocen z lat 1918–1939, zniszczyli pomoce naukowe z pracowni przyrodniczej, zabrali narzędzia z pracowni zajęć praktycznych, zniszczyli bibliotekę uczniowską, nauczycielską, część ławek szkolnych zużyli na opał.

W listopadzie 1939 wojsko opuściło budynek szkolny. Na mocy zarządzenia Generalnego Gubernatora w sprawie organizacji szkolnictwa w Generalnym Gubernatorstwie landrat Hugo Hempel pismem z 28 listopada 1939 powołał Biuro Inspektoratu, Der Kreishauptmann-Kreisschulamt, oraz byłego Inspektora Szkolnego, Wincentego Ziemackiego, na stanowisko Komisarycznego Inspektora Szkolnego. Siedziba Kreisschulamtu (Urzędu Szkolnego) mieściła się przy ul. Środkowej 3. W innym piśmie z tegoż dnia Hempel polecił, aby: „nauka w polskich szkołach powszechnych (...) powiatu (...) rozpoczęła się dn. 1 grudnia o godz. 8-ej rano”. W punkcie 6 tego zarządzenia nakazywał zawiesić nauczanie historii, a 4 stycznia zobowiązywał kierowników szkół, aby odebrali „od dzieci (...) podręczniki z geografii oraz polskie czytanki” i „złożyli [je] w urzędzie gminnym w terminie do 10 stycznia 1940”. Wcześniej, bo 12 grudnia 1939 nakazano kierownikom „rewidować księgozbiory szkolne” i usunąć te książki, w których znajdowały się „treści wrogie Niemcom”. „Wycofane” pozycje wraz ze spisem należało złożyć w Urzędzie Gminnym do 15 stycznia 1940. Wkrótce z pracy zwolniono nauczycielki-mężatki oraz począwszy od kl. III wprowadzono naukę języka niemieckiego. W szkołach nie mogły się odbywać żadne zebrania rodziców. W czasie okupacji hitlerowskiej nauczanie miało charakter werbalny, polegający na odpisywaniu z tablicy szkolnej wiadomości podawanych przez nauczycieli.

W 1940 rok szkolny rozpoczął się dopiero w końcu grudnia, gdyż wojsko znów zajęło budynek i ponownie niszczyło sprzęt i urządzenia. Zimą 1940 szkoła nie otrzymała wystarczającej ilości opału. Frekwencja dzieci w klasach spadła do 20%. Wiosną 1940 budynek zajęty został przez Niemców na szkołę oficerską, a potem przez Wermacht (do stycznia 1945). Zażądali oni, aby szkołę opróżniono w ciągu godziny. Mimo mobilizacji nauczycieli i dzieci, nie udało się usunąć wszystkich sprzętów. Żołnierze wyrzucali je przez okna na zewnątrz. Nauka dzieci odbywała się w budynku przy ul. Kościelnej oraz Zgromadzenia Córek Maryi Niepokalanej przy ul. Mogielnickiej 15. Odtąd każda klasa uczyła się co drugi dzień, po 2 godziny. Tygodniowy wymiar godzin nauczania wynosił w kl. V–VII 14 godzin tygodniowo, w kl. II–IV 12 godzin, w kl. 1 – 9. Cele polityki oświatowej okupanta były nader przejrzyste. W związku z tym nauczyciele w klasach starszych na lekcjach przedmiotów obowiązkowych zaczęli tajnie uczyć zakazanej geografii i historii Polski. We wrześniu 1943 kierownik szkoły zorganizował komplet (14 uczniów) tajnego nauczania w zakresie I klasy szkoły średniej, na którym uczyli: Wincenty Malicki (język polski), Mieczysław Rychter (matematyka), prefekt – ks. Bolesław Stefański (religia), Antoni Adamski (przyroda), Tadeusz Lewandowski (łacina, język angielski), Helena Kosko (historia).

Jesienią 1943 budynek Zgromadzenia Córek Maryi Niepokalanej zajęto gestapo. Szkołę przeniesiono do budynku przy ul. Warszawskiej (dziś Armii Krajowej). 19 stycznia 1944 Niemcy aresztowali ks. prefekta Józefa Krupińskiego. 16 lutego 1944 w budynku szkolnym gestapo przeprowadziło rewizję, podczas której znaleziono zeszyt do języka łacińskiego. Podręczników do geografii i historii leżących za piecem nie zauważono (świadomie?). Aresztowano wówczas dwóch nauczycieli szkoły: Wincentego Malickiego i Antoniego Adamskiego. Początkowo osadzeni zostali w grójeckim więzieniu gestapo, 23 lutego 1944 wywieziono ich do Warszawy, skąd już nie wrócili. 16 lutego zaaresztowano także 4 inne osoby: Zygmunta Myszkiewicza („Łączny”), Stanisławę Przybyłowską, Władysława Strzałkowskiego i Józefa Świątkowskiego, którego wkrótce zwolniono.

Lata 1945–1990

Po wkroczeniu Armii Czerwonej szkoła została zajęta na szpital wojskowy. Od 3 marca 1945 nauka odbywała się w budynku przy ul. Szpitalnej 3. Po opuszczeniu szkoły przez wojska radzieckie młodzież powróciła do właściwego budynku 15 marca 1945 roku. Trwał on w niezmienionym kształcie do roku 1970.

19 maja 1970 roku rozpoczęto budowę sali gimnastycznej z szatniami, magazynem na sprzęt, świetlicy, kuchni, pracowni fizycznej i biologicznej. Prace ukończono 1 września 1973 roku.

Od 1975 roku w wyniku ogólnopolskiej reformy szkolnictwa Szkoła Podstawowa nr 1 stała się Zbiorczą Szkołą Gminną dla starszych dzieci z Głuchowa, Słomczyna i Zaborowa. Wtedy też funkcję dyrektora objęła Pani Elżbieta Szewczyk.

14 października 1978 w wyniku czteroletnich starań Komisji Historycznej Zarządu Oddziału (od 1975 – Rady Zakładowej) Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP), z inicjatywy Mieczysława Rychtera, byłego kierownika szkoły nr 1, na dziedzińcu tej placówki, ze składek nauczycieli wykonano i odsłonięto tablicę z niezupełnie ścisłym napisem: „W hołdzie nauczycielom Ziemi Grójeckiej poległym w walce z hitlerowskim najeźdźcą o wyzwolenie narodowe i społeczne oraz zamordowanym w latach 1939–1945”. Na tablicy umieszczono 34 nazwiska, w istocie poległo lub zostało zamordowanych co najmniej 67 nauczycieli.

W 1979 roku z inicjatywy dyrekcji, komitetu rodzicielskiego i Inspektoratu Oświaty i Wychowania rozpoczęto budowę boiska, która trwała 3 lata. Pomysł ten finansowo i czynną pracą wsparli m.in. rodzice, młodzież, Rejon Dróg Publicznych, Zakład Tapicerki Samochodowej „Polmo”, Wojewódzki Ośrodek Sportu i Rekreacji, Oddział w Grójcu i jednostka wojskowa. Żołnierze m.in. wykonali wykopy ziemne, pomogli przy instalacji urządzeń sportowych. 1 czerwca 1983 oddano do użytku 2 boiska do piłki ręcznej, 3 place do koszykówki, trawiaste boisko do piłki nożnej, stumetrową, sześciotorową bieżnię, 2 skocznie w dal, 1 – wzwyż, rzutnię do pchnięcia kulą, kort tenisa ziemnego. Całość obiektu ogrodzono, oświetlono i radiofonizowano. Było to wszystko możliwe dzięki wysiłkom dyrektorki szkoły – Elżbiety Szewczyk, Inspektora Oświaty i Wychowania – Jerzego Proskury, kolejnych przewodniczących Komitetu Rodzicielskiego – lekarza Eugeniusza Federowicza, Tadeusza Decia i wielu rodziców. Duży wkład w budowę obiektu włożyli nauczyciele, a w szczególności wychowania fizycznego: Małgorzata Czerwińska, Piotr Kiełczewski i Zbigniew Proskura.

W roku szkolnym 1985/86 w szkole uczyło się 1130 uczniów w 43 oddziałach, w punkcie filialnym w Słomczynie – 37 uczniów, w ogniskach przedszkolnych – 70 dzieci. Ze względu na tak dużą liczbę uczniów i wynikające z tego trudności lokalowe (lekcje prowadzono w systemie trzyzmianowym, od godziny 8 do 17) w 1986 roku zapoczątkowano z inicjatywy dyrektor Elżbiety Szewczyk i inspektora oświaty Jerzego Proskury budowę nowego skrzydła dla klas I–IV. Budowę zakończono 1 września 1990 roku, nowe skrzydło liczyło 11 sal lekcyjnych, pokój pedagoga, gabinet dyrekcji, sekretariat, szatnię i pomieszczenia gospodarcze. Od tej pory nauczanie odbywało się już na jednej zmianie.

Po 1990

W związku z kolejną reformą oświaty w 1999 roku w budynku Publicznej Szkoły Podstawowej nr 1 umieszczono na 2 lata Publiczne Gimnazjum w Grójcu. Warunki lokalowe uległy pogorszeniu, gdyż do września 2001 roku nauka odbywała się w 26 oddziałach szkoły podstawowej i 17 gimnazjalnych.

We wrześniu 2001 roku Publiczne Gimnazjum w Grójcu otrzymało swój budynek na ul. Polnej, w sąsiedztwie budynku Publicznej Szkoły Podstawowej nr 2.

W roku szkolnym 2001/2002 po 25 latach nastąpiła zmiana na stanowisku dyrektora szkoły. Stanowisko to objęła pani Jolanta Sitarek.

Kierownicy placówki

Placówką kierowali dotąd:

• Stefan Kozłowski (do 1927)
• Wincenty Malicki (1927–14 lutego 1944)
• Stanisław Orzechowski (maj–grudzień 1944)
• Mieczysław Rychter (3 marca 1945–1964)
• Tadeusz Głębocki (1965–styczeń 1972)
• Jerzy Proskura (kwiecień 1972–1977)
• Elżbieta Szewczyk (1977–2002)
• Jolanta Sitarek (2002–2018)
• Elżbieta Zakrzewska (od 2018)

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 w Grójcu im. Gabriela Narutowicza, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 1995, s. 71-77 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Szkoły Podstawowej nr 1 – Kronika Szkoły;
• Sprawozdanie z działalności Rady Szkolnej Okręgowej za czas 4 kwietnia 1918 r. do 30 czerwca 1919 r. włącznie;
• Wacław Skarbimir Laskowski, Grójec. W 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta, Grójec 1919, s. 12-13;
• Po jubileuszu kłopotów nie brakuje. Pół wieku grójeckiej szkoły, „Słowo Ludu” 1984, nr 253, s. 5.

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa szkoły