Stefan Szewczyk

Stefan Szewczyk (ur. 25 października 1911 w Belsku Małym, zm. 6 stycznia 1989 w Tarczynie), ps. „Mateusz” – wzorowy rolnik, działacz ruchu młodzieżowego, społeczno-politycznego, gospodarczego w powiecie grójeckim i województwie warszawskim, uczestnik walki o niepodległość.

Biografia

Urodził się 25 października 1911 w Belsku Małym, w wielodzietnej rodzinie (jako dziesiąte dziecko), syn Antoniego i Apolonii Sztajer. Jego ojciec był wzorowym gospodarzem, aktywnym zaraniarzem. Szewczyk pięć klas Publicznej Szkoły Powszechnej ukończył w Belsku Dużym (1919–1924), klasy VI–VII w Grójcu (1924–1926). W tym roku ojciec osiedlił się w Złotej Górze. W 1925 Szewczyk wstąpił do Centralnego Związku Młodzieży Wiejskiej „Siew”, a w 1928 do Związku Młodzieży Wiejskiej Rzeczypospolitej Polskiej „Wici”. W latach 1928–1932 był prezesem koła „Wici” w Wilczogórze. W 1931 ukończył w Warszawie kurs rachmistrzów i już jesienią tego roku, na marginesie pracy w rolnictwie, zaczął zarobkowo prowadzić rachunkowość w miejscowej mleczarni.

W latach 1932–1934 przewodniczył Zarządowi Powiatowemu ZMW RP „Wici” oraz był członkiem Zarządu Mazowieckiego tej organizacji, a w latach 1935–1939 (do 1 września) pełnił funkcję instruktora i sekretarza Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego. Od 1937 do 1944 był wiceprezesem Zarządu i kierownikiem Kasy Spółdzielczej im. Stefczyka w Grójcu. W 1932 i 1937 roku współorganizował strajk chłopski w Grójeckiem. W 1937 w siedzibie banku mieściło się kierownictwo strajku rolnego, a wcześniej (1935) – bojkotu wyborów parlamentarnych. W grójeckiej Kasie Spółdzielczej powstała myśl opanowania przez Stronnictwo Ludowe Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych. Chodziło o ograniczenie wpływu Obozu Zjednoczenia Narodowego w tej organizacji. Dobrze zorganizowana akcja wyborcza lewicy chłopskiej przyniosła oczekiwany skutek. Na miejsce Tadeusza Morawskiego, zięcia księcia Zdzisława Lubomirskiego, w 1935 roku prezesem Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych został wybrany Szewczyk.

W grudniu 1939 wstąpił do konspiracyjnej organizacji Służba Zwycięstwu Polski, przekształconej później w Związek Walki Zbrojnej. Należał do niego krótko. 19 maja 1940 wziął udział w nielegalnym spotkaniu działaczy ludowych, na którym powołano, mające konspiracyjnie działać Stronnictwo Ludowe „Roch” (Ruch Oporu Chłopów) i wybrano go przewodniczącym Powiatowej Trójki Politycznej stronnictwa. Było to równoznaczne z wystąpieniem z Związku Walki Zbrojnej. Przyjął wówczas pseudonim „Mateusz”. Za jego m.in. sprawą powstało 18 gminnych trójek politycznych „Rocha” i cztery miejskie. W październiku 1941 wybrany został członkiem komendy grójeckiego obwodu (nr 8) Batalionów Chłopskich. Pełniąc tę funkcję brał udział w podejmowaniu decyzji o prowadzeniu akcji zbrojnych, kierowanych przeciwko okupantowi i kolaborantom (zdobywaniu broni, niszczeniu dokumentów w urzędach gmin). Podczas okupacji w jego zabudowaniach gospodarczych znajdował się podręczny magazyn broni Batalionów Chłopskich, a w mieszkaniu żołnierze konspiracji otrzymywali nocleg i żywność. Dom jego był też wielokrotnie rabowany przez uzbrojonych złodziei. Z chwilą utworzenia Powiatowej Delegatury Rządu RP (1942) wszedł w jej skład jako jeden z zastępców przewodniczącego.

W okresie okupacji pracował w Kasie Spółdzielczej w Grójcu. Bank był wówczas miejscem kontaktów Stronnictwa Ludowego „Roch”. W latach 1942–1944 współpracował z redakcją konspiracyjnej gazetki „Kłosy”.

Po wyzwoleniu Grójeckiego spod okupacji hitlerowskiej (14–15 stycznia 1945) podjął aktywną pracę w ruchu ludowym, organizacjach społecznych, zawodowych i kulturalnych. Należał do współorganizatorów Polskiego Stronnictwa Ludowego, był członkiem grójeckiego oddziału Chłopskiego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, organizatora Uniwersytetu Ludowego w Głuchowie pod Grójcem. W 1945 roku współorganizował powiatowe dożynki w Małej Wsi, na których obecny był Stanisław Mikołajczyk (9 września 1945), wiceminister i minister rolnictwa i reform rolnych Tymczasowego Rządu Jedności. Po skrytobójczym rozstrzelaniu dwóch członków Powiatowej Delegatury Rządu RP i dwóch innych osób (1 grudnia 1945) Szewczyk przez pewien czas ukrywał się. W 1946 roku urodziły mu się bliźniaki. Ludowcy z Grójeckiego postanowili urządzić swego rodzaju manifestację poparcia dla PSL. Na ojca chrzestnego zaproszono Stanisława Mikołajczyka. W przeddzień referendum, tzn. 29 czerwca 1946 w Belsku Dużym odbył się chrzest Wandy i Stanisława Szewczyków z udziałem premiera, a uroczystość rodzinna w Złotej Górze. Wzięły w niej udział m.in. osoby towarzyszące Mikołajczykowi: sekretarka Maria Hulewiczowa, ministrowie: Stanisław Kot i Zygmunt Załęski. W Belsku wicepremiera powitali pieśnią i tańcem wiciarze z Grójeckiego. Miejscowe władze, zgodnie z intencją ludowców, uroczystość tę uznały za wskazanie, jak Polacy powinni głosować (1 nie, 2 x tak).

Po sfałszowaniu wyników referendum Mikołajczyk zagrożony aresztowaniem i procesem politycznym, skrycie, nielegalnie opuścił kraj. Szewczyk został aresztowany. Nazwisko jego znajdowało się w notesie sekretarki Mikołajczyka, która została zatrzymana. Dowodem obciążającym były znalezione w Złotej Górze fotografie ze chrztu. Odtąd do 1956 kilkakrotnie zatrzymywano go w areszcie (np. przed wyborami, przed wymianą pieniędzy). Odbywało się to wg stałego rytuału: nad ranem pracownicy Urzędu Bezpieczeństwa zajeżdżali przed dom, okrążali go, przeprowadzali rewizję. Nie znalazłszy nic obciążającego, nie mówiąc za co i dokąd, zabierali go do Urzędu Bezpieczeństwa w Grójcu, a czasem na kilka tygodni do miejscowego aresztu śledczego. Szykany wobec ojca odczuł też syn Henryk, którego nie przyjęto do szkoły oficerskiej.

Po powstaniu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego Szewczyk nie wstąpił do niego. Chcąc mieć wpływ na jego działalność, po długim wahaniu zapisał się jednak. Był członkiem Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Belsku (od 4 marca 1949), a potem w Tarczynie, Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu i Wojewódzkiej w Warszawie, członkiem i przewodniczącym Rady Nadzorczej Rejonowej Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu (1957–1975), Centralnego Związku Spółdzielni Ogrodniczych „Samopomoc Chłopska”, członkiem Rady i przewodniczącym Komisji Rewizyjnej Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich w Warszawie, członkiem Rady Centrali Spółdzielni Ogrodniczych w Warszawie.

W czasie gospodarowania.w Złotej Górze przyczynił się do wybudowania drogi do wsi, do wzniesienia szkoły, zelektryfikowania okolicznych wsi. Współuczestniczył w staraniach o zlokalizowanie produkcji opryskiwacza „Huragan” w Grójeckich Zakładach Przemysłu Terenowego (1958).

Tuż przed przekazaniem gospodarstwa synowi Mieczysławowi kupił 1,5 ha ziemi w Tarczynie; posadził drzewa owocowe, zbudował dom (1961–1962) i 4 września 1965 przeniósł się do niego. W 1972 formalnie zamieszkała też żona, córka i syn. Ostatnie lata życia Szewczyka wypełnione były aktywną pracą na rzecz społeczności Tarczyna. Był wówczas członkiem Zarządu Koła Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (1971–1977), członkiem Rady Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” (1988–1989), Rady Gminy (1984–1988), Kółka Rolniczego (Międzykółkowa Baza Maszynowa – od 1984), Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Wincentego Witosa w Wierzchosławicach (od 1971).

Szewczyk stale dokształcał się, posiadał znaczną wiedzę nie tylko z zakresu pszczelarstwa, sadownictwa, warzywnictwa, buchalterii, ale i z historii Polski, historii ruchu ludowego; był dobrym animatorem czynów społecznych, mówcą posiadającym dar przekonywania rolników do aktywnej działalności społeczno-politycznej i patriotycznej.

W uznaniu zasług dla lokalnej społeczności wyróżniony został: złotą odznaką „Za Zasługi dla Województwa Warszawskiego” (1966), Złotym Krzyżem Zasługi (1973), Medalem Zwycięstwa i Wolności 1944 r. (1974), odznaką Zasłużony Pracownik Spółdzielni Ogrodniczej w Warszawie (1976), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1983), Medalem 40-lecia Polski Ludowej (1984), Odznaką Honorową „Za Zasługi dla ZMW” (1984), odznakami: Za Ofiarną Pracę w Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej (1986), Zasłużony dla Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu (1988), Zasłużony dla Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej, nadaną przez Prezydium Rady i Zarząd Centrali Spółdzielni Ogrodniczych i Pszczelarskich, Medalem 100-lecia Spółdzielni Ogrodniczych. Za zasługi dla ogrodnictwa, odznaką Za Zasługi dla Kółek Rolniczych, nadaną przez Zarząd Krajowy Związku Rolników i Organizacji Rolniczych (1988).

W 1934 ożenił się z Walerią Pietrzak, z którą miał 5 dzieci: Henryk (ur. 1934), Barbara Szewczyk-Koseska (ur. 1935), Mieczysław (ur. 1940), Wanda i Stanisław (ur. 1946).

Zmarł 6 stycznia 1989 w Tarczynie. Pochowany został w Belsku Dużym. W manifestacyjnym pogrzebie uczestniczyli prawie wszyscy żyjący jeszcze w Grójeckiem członkowie Stronnictwa Ludowego „Roch” i Batalionów Chłopskich oraz delegacje z pocztami sztandarowymi (18) z różnych stron kraju, z generałem Franciszkiem Kamińskim na czele. Mowę pożegnalną wygłosił mec. Stanisław Laskowski, były szef łączności II okręgu Batalionów Chłopskich, oraz były zastępca komendanta Korpusu Bezpieczeństwa i Straży Samorządowej. Po śmierci nadano mu Krzyż Batalionów Chłopskich. Odebrała go rodzina w czasie poświęcenia kamienia upamiętniającego działalność tej konspiracyjnej organizacji zbrojnej w Grójeckiem, ustawionego na placu przy kościele p.w. św. Mikołaja w Grójcu.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Szewczyk Stefan, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt piąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - Oddział w Grójcu, Grójec 1996, s. 74–79.
• Dokumenty oraz Pamiętnik - życiorys Szewczyka - w posiadaniu córki, Barbary Szewczyk-Koseskiej;
• Odznaczenia przechowywane przez syna, Mieczysława;
• Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego. PSL, Sprawozdanie z działalności w okresie okupacji hitlerowskiej. Załącznik nr 1 do protokołu Walnego Zjazdu Delegatów Kół PSL odbytego w Grójcu w dniu 7 października 1945, sygn. II PSL - 11 A, k. 6;
• Sprawozdanie Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych w Grójcu z kwietnia 1938. Kserokopia powielonego maszynopisu w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
• Bolesław Pietrzak, Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia, Warszawa 1971, s. 170, 222;
• B. Markowska, Z historii Kasy Stefczyka w Grójcu, „Chłopska Droga” 1973, nr 96: 2 grudnia, s. 6, 8. Artykuł napisany głównie na podstawie relacji Stefana Szewczyka oraz Franciszka Janoty z Jaroch;
• Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu. Materiały sesji popularnonaukowej... , Red. naukowy Aleksander Łuczak, Warszawa 1975 (wg indeksu osób);
• Bolesław Monkiewicz i Wacław Pawlak, Sto lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu 1873–1973, Grójec 1974, s. 42-45, 49, 51;
• Aleksander Onych, Kazimierz Wojtasik, 40 lat Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, Warszawa 1985, s. 37, 47, 74, 79, 112, 126;
• Jerzy Kania, Chrzciny, „Zielony Sztandar” 1989, nr 48: 26 listopada, s. 1, 4;
• Jerzy Kania, Chrzciny, „Dziennik Ludowy” 1990, nr 33: 16-18 lutego, s. 8. Tu reprodukcja 5 archiwalnych fotografii;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. wg indeksu osób.