Mała Wieś

Mała Wieś - wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Belsk Duży. Leży około 7 km na południowy zachód od Grójca, przy trasie do Białej Rawskiej.

Historia

Powstanie Pałacu w Małej Wsi

● Więcej w osobnym artykule: Pałac w Małej Wsi.

W drugiej połowie XVIII w. właścicielem Małej Wsi został Bazyli Walicki, wojewoda rawski, przedstawiciel rodziny pieczętującej się herbem Łada, a wywodzącej się z Walisk w ziemi czerskiej, stronnik i przyjaciel Stanisława Augusta Poniatowskiego, kawaler Orderów Orła Białego i Świętego Stanisława, zasłużony w uporządkowaniu spraw prawnych i urbanistycznych Warszawy. Bazyli Walicki ożenił się Różą Nieborską, kasztelanką płocką. Małżonkowie za główną siedzibę obrali Małą Wieś. Początkowo mieszkali w rozłożystym drewnianym dworze z alkierzami, połączonym z rozbudowanymi oficynami dziedzińcowymi za pomocą ćwierćkolistych galerii. Stąd wraz z dziećmi jeździli na msze do kościoła w Lewiczynie. Wreszcie uznali, że pora podkreślić pozycję społeczno-polityczną rodziny fundacją kościelną i nowym domem. Architekt Hilary Szpilowski zaprojektował dla nich najpierw kościół w Belsku, następnie rezydencję w Małej Wsi. Klasycystyczny pałac zbudowano w latach 1783–1786. Bazyli i Róża wprowadzili się w czerwcu 1786 r.

Wizyta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego

Rok później, o czym przypomina głaz znajdujący się w parku, w drodze powrotnej z Kaniowa odwiedził Małą Wieś król. W czwartkowe popołudnie 19 lipca 1787 r. padał deszcz. Bazyli Walicki wraz ze Stanisławem Gadomskim (1718–1797), podkomorzym sochaczewskim, byłym opozycjonistą, a wtedy już regalistą, oczekiwał na króla w Łęczeszycach.

Stąd, przy dawaniu z dział rzęsistego ognia, poprowadził gościa do Małej Wsi. Oficjalne powitanie odbyło się na dziedzińcu pałacowym. Obywatela i ojca ojczyzny witał Walicki wraz z urzędnikami województwa rawskiego i znamienitymi gośćmi: Józefem Gabrielem Stempkowskim, wojewodą kijowskim, księciem Adamem Ponińskim, podskarbim wielkim koronnym, Janem Ośniałowskim, pisarzem wojskowym koronnym. Król udał się do sali na piętrze, gdzie wraz z córkami nisko pokłoniła mu się wojewodzina rawska. Po obiedzie odprawionym przy kilku stołach wzniesiono toast za zdrowie monarchy. Ten ostatni kazał sobie podać podarowany mu przez gospodarza puchar króla Zygmunta Starego – i spełnił za pomyślność obywatelów Wdztwa Rawskiego. Zaraz potem wysłuchał mowy wygłoszonej przez Jana Rzeszotarskiego, sędziego ziemskiego rawskiego, zięcia Walickiego. Trochę po godzinie 21.00 władca udał się na spoczynek, a cała kompania na równie ochoczą i wspaniałą jak obiad kolacją.

Następnego dnia król poinformował, że jeszcze i piątek spędzi w Małej Wsi. Najpierw raczył konferować Order Orła Białego Adamowi Lasockiemu, kasztelanowi sochaczewskiemu, a Order Świętego Stanisława Kazimierzowi Walickiemu, staroście sochaczewskiemu, synowi gospodarza. Po przyjęciu kolejnych pokłonów, korzystając z poprawy pogody, monarcha mógł się zrelaksować. Najpierw spacer w ogrodzie przypałacowym, gdzie przypadła mu do gustu dzika promenada i domek wiejski – wszystko z gustem, wygodą i symetryą. Zapewne wtedy usiadł na kamieniu, który z tego powodu stał się historyczny. Po obiedzie Walicki zabrał króla na wycieczkę krajoznawczą. Najpierw oglądali kościół w Belsku, skąd obaj udali się na spacer do bliskiego lasu Modrzewiowego, i na pola okoliczne. O zmroku w ogrodzie przypałacowym urządzono iluminację. Głównym elementem bogatej kompozycji był kolos 30 łokci wysoki.

Wszystkie te wymienione figury, kolumny, piedestały, girlandy i festony – zachwycał się ks. Adam Naruszewicz – będąc rzęsisto lampami oliwnemi oświecone, dziwnie piękny i wspaniały widok sprawowały, a przez całą noc gorejąc przy odgłosie muzyki i bawieniu się kompanii, aż do dnia samego, nie mogły oczu patrzącego ludu nasycić.

Król odjechał z Małej Wsi w sobotę.

Od XIX wieku

Od 1787 r. nieco się w Małej Wsi zmieniło. Nie zachowały się podziwiane przez króla budowle parkowe, inaczej wygląda sam park. W 1845 r. stanął w nim pomnik-kaplica, będący wyrazem bólu po śmierci Aleksandra Walickiego i Stanisława Rzewuskiego. W domu zbudowanym przez Bazylego Walickiego mieszkali: Rzewuscy, Zamoyscy, Lubomirscy, Morawscy.

Podczas obu wojen światowych kwaterowali sztabowcy różnych armii. W 1945 r. pałac zaadaptowano na potrzeby Muzeum Powiatowego. W latach 1945–1946 w jednym z pawilonów bocznych mieściło się Koedukacyjne Gimnazjum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica. Przez wiele lat pałac stanowił Dom Wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów, w związku z czym na terenie ogrodu kwaterowego wybudowano pawilon oraz basen kąpielowy. Pod koniec 2008 r. pałac zwrócono rodzinie Morawskich. W 2013 r. kupił go Leszek Barański, właściciel firmy AGROSIMEX z siedzibą w Golianach.