Bolesław Pietrzak

Bolesław Pietrzak (ur. 12 września 1899 w Janówku, zm. 22 października 1976 w Warszawie) – poseł do Krajowej Rady Narodowej i do Sejmu Ustawodawczego, pamiętnikarz, rolnik, działacz radykalnego ruchu ludowego, spółdzielczego i gospodarczego.

Życiorys

Urodził się 12 września 1899 w Janówku koło Grójca (3 km od miasta), w ubogiej wielodzietnej rodzinie chłopskiej (jedenaścioro dzieci), syn Józefa (1855–1921) i Katarzyny z Dalbów (1863–1928) ze wsi Lesznowola. Do szkoły elementarnej chodził w Grójcu i Worowie, a ukończył ją ucząc się prywatnie w Grójcu. W 1912 wstąpił do drugiej klasy Szkoły 8-klasowej Męskiej z Kursem Gimnazjalnym Włodzimierza Włodarskiego w Grójcu. Edukacja jego na skutek wybuchu I wojny światowej zakończyła się po otrzymaniu promocji do klasy czwartej.

Dalszą wiedzę zdobywał w drodze samokształcenia. W 1919 powołany został do wojska. Służył w I Pułku Straży Granicznej w Łomży i Grajewie. Wziął udział w wojnie polsko-radzieckiej i razem z około 1500 żołnierzami dostał się do niewoli, skąd po 5 miesiącach wrócił w lipcu 1921 i po „kwarantannie politycznej” w Dęblinie, służbę wojskową dokończył w Rejonowej Komendzie Uzupełnień w Grójcu. W okolicach Grajewa nie ze swej woli zetknął się z Feliksem Kotnem (1884–1941), a nad jeziorem Siennoż koło Moskwy z Feliksem Dzierżyńskim (1877–1926) i Włodzimierzem Iljiczem Leninem (1870–1924).

Po ukończeniu służby wojskowej osiadł na gospodarstwie rolnym rodziców w Janówku. W 1923 wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) „Wyzwolenie”, w 1925 roku przeszedł w szeregi Niezależnej Partii Chłopskiej, a po jej zdelegalizowaniu (1927) działał w Zjednoczeniu Lewicy Chłopskiej „Samopomoc” (1928–1931). Po zjednoczeniu ruchu ludowego, od 1931 należał do Stronnictwa Ludowego (SL). Od 1932 roku do marca 1939 był wiceprzewodniczącym Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego w Grójcu, w 1932 – członkiem Wojewódzkiego Komitetu Strajkowego w Warszawie, w 1935 został skarbnikiem Zarządu Wojewódzkiego Stronnictwa Ludowego, w 1939 wybrano go prezesem Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego w Grójcu. Był współzałożycielem lokalnej Spółdzielni Spożywców „Wieśniak” (1935), członkiem jej Zarządu, od 1939 członkiem Rady Nadzorczej, prezesem Kółka Rolniczego w Janówku (np. 1937/1938), wiceprezesem Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych w Grójcu (np. 1937–1938). W 1935 wybrany został członkiem Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Grójcu. W międzywojniu brał czynny udział w kampaniach wyborczych do sejmu, senatu i samorządu lokalnego. Organizował lub współorganizował wiece, manifestacje, prelekcje (np. Ireny Kosmowskiej, 1879–1945), uczestniczył w zebraniach Stronnictwa Ludowego na wsiach, w gminnych i powiatowych uroczystościach Święta Ludowego.

W międzywojniu współpracował z Mieczysławem Chruścielewskim (1899–1976) z Grójca, adwokatem, działaczem PSL, SL oraz ruchu spółdzielczego, w 1934 bronił Pietrzaka w procesie politycznym.

W czasie, gdy Związek Walki Zbrojnej/Armia Krajowa, a później Stronnictwo Ludowe organizowały konspirację polityczną i zbrojną ze względu na jego lewicowe, komunizujące poglądy, nie zaproponowano mu współudziału w tej działalności. Podczas okupacji niemieckiej 1939–1945 w domu jego ukonstytuował się zarząd powiatowy tajnej, konspiracyjnej lewicowej grupy „Sierp i Młot”. Po utworzeniu Polskiej Partii Robotniczej współdziałał w tworzeniu terenowych struktur partii i Gwardii Ludowej oraz Armii Ludowej, których był członkiem. Brał udział w antyniemieckiej dywersji (m.in. w ścinaniu słupów). Na tajnym zjeździe działaczy chłopskich, odbytym w Warszawie w dniach 21–24 lutego 1944 wszedł w skład Zarządu Głównego Stronnictwa Ludowego - „Wola Ludu” oraz został członkiem prezydium konspiracyjnej Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie. Używał ps. „Ignac”.

Po wyzwoleniu Polski spod okupacji niemieckiej, w latach 1945–1946 był posłem do Krajowej Rady Narodowej, a następnie posłem na Sejm Ustawodawczy z okręgu nr 4: Przasnysz (1947–1952): w Sejmie był zastępcą członka Komisji Morskiej i Handlu Zagranicznego, potem zastępcą członka Komisji Leśnictwa, członka Komisji Konstytucyjnej. W latach 1945–1947 pełnił funkcję starosty powiatu grójeckiego, prezesa Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego (1946–1947), I wiceprezesa Zarządu Wojewódzkiego Stronnictwa Ludowego w Warszawie (1946–1947), a w 1948 – prezesa. Ponadto we władzach centralnych Stronnictwa Ludowego był członkiem: Rady Naczelnej (1945–1949), Głównego Sądu Partyjnego (1946), Sekretariatu Naczelnego Komitetu Wykonawczego, w latach 1947–1949 kierownikiem Wydziału Gospodarczego (1947–1949), członkiem Głównej Komisji Rewizyjnej (1948–1949). W 1956 wybrano go zastępcą członka Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL). W latach 1959–1964 był członkiem Prezydium Głównej Komisji Rewizyjnej ZSL, od IV Kongresu Stronnictwa członkiem Głównego Sądu Partyjnego ZSL. W latach 1950–1952 pracował w Wydziale Ekonomiczno-Rolnym Naczelnego Komitetu Wykonawczego ZSL, w 1952 był wiceprezesem Wojewódzkiego Komitetu Wykonawczego ZSL w Warszawie. 15 listopada 1952 r. przeszedł na emeryturę.

W latach jego aktywności politycznej gospodarstwo w Janówku prowadziła żona z dziećmi. W 1951 przekazała obowiązki synowej i wyjechała do Warszawy, do męża.

W 1971 wydał tom wspomnień Czerwony kwiat koniczyny, w których przedstawił zmagania radykalnej części ruchu ludowego o przemiany w życiu społecznym i politycznym w kraju i w Grójeckiem. Za aktywną pracę zawodową, społeczną i polityczną odznaczony został m.in.: Krzyżem Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Sztandaru Pracy I klasy, Krzyżem Partyzanckim.

27 listopada 1922 zawarł związek małżeński z Marią Apolonią Zych ze wsi Nadołek (gmina Konie), z którą miał troje dzieci: Tadeusza (ur. 1924), Janinę (ur 1926, za Romanem Rupiewiczem), Alinę (ur. 1935, za dziennikarzem Lechosławem Janowiczem). Zmarł 22 października 1976 w Warszawie, pochowany został na cmentarzu w Grójcu.

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Pietrzak Bolesław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 1998, s. 71–74 – na podstawie źródeł:
• Sprawozdanie Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych za okres 1936-1938 (Grójec 1938), s. 1, 2 (Wyd. powielane);
• Do wszystkich wyborców, Warszawa 1947. Tu życiorysy kandydatów na posłów;
• Kandydaci Frontu Narodowego do Sejmu PRL. Okręg 30. [b.m.w.]. Życiorysy;
• Antoni Korzycki, SL - Wola Ludu, Warszawa 1965, s. 159-162. Tu ustęp: Bolesław Pietrzak, Z buntu myśli rodzi się walka i zwycięstwo;
• Ryszard Halaba, Stronnictwo Ludowe 1944-1946, Warszawa 1966, s. 28, 80, 232, 236, 238, 239, 241;
• Stanisław Giza, Programy stronnictw ludowych, Warszawa 1969, s. 634, 638, 641-643, 664, 667;
• Zygmunt Hemmerling, Z dziejów ruchu ludowego na Mazowszu w latach 1931-1935, „Rocznik Dziejów Ruchu Ludowego” 1972, nr 14, s. 60;
• Bolesław Monkiewicz i Wacław Pawlak, Sto lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu 1873-1973, Grójec 1974, s. 43;
• Antoni Korzycki, Ciężkie lata. Wspomnienia, Warszawa 1978, fot. s. 116;
• Janusz Gmitruk, Wykaz wojewódzkich i powiatowych władz stronnictw ludowych w: Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu. Red. nauk. Aleksander Łuczak, Warszawa 1978, s. 402-404, 416, 417, 422;
• Polski Słownik Biograficzny, t. 26: 1981, s. 188-189 (Jan Nowak);
• 50 lat Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Grójcu, Grójec 1985, s. 3, 11;
• Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego. Makieta, Warszawa 1989, s. 318-319, fot.;
• [Nekrolog] „Życie Warszawy” 1976, nr 256.