Eligiusz Gajewski

Eligiusz Andrzej Gajewski (ur. 30 listopada 1923 w Warce, zm. 22 sierpnia 1990) – dyrektor Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Nowej Wsi, lokalny działacz gospodarczy i społeczny, organizator i popularyzator wiedzy o sadownictwie.

Życiorys

Urodzony 30 listopada 1923 w Warce jako syn rolnika (4 ha), Antoniego i Stefanii z Rutkowskich. Po ukończeniu miejscowej Publicznej Szkoły Powszechnej nr 1 im. Piotra Wysockiego (1931–1938) uczył się w Szkole Ogrodniczej w Ursynowie (1940–1943) i po odbyciu praktyki zawodowej (1 października-30 listopada 1943) podjął pracę ogrodnika w Fabryce Okuć Budowlanych „Bracia Lubert” (1 grudnia 1943–30 maja 1944). W związku z działaniami wojennymi na przyczółku warecko-magnuszewskim 26 sierpnia 1944 Niemcy zarządzili natychmiastową ewakuację ludności Warki i okolicznych wsi. 14 stycznia 1945 miasto zostało wyzwolone spod okupacji niemieckiej. Gajewski z rodzicami i rodzeństwem powrócił do miasta i podjął pracę w Zarządzie Miasta (1 lutego-10 maja 1945), kierowanym przez Wiktora Krawczyka; następnie wyjechał do Namysłowa i tu zatrudniły go Polskie Koleje Państwowe. W latach 1946–1951 studiował na wydziale Ogrodniczym Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) i uzyskał dyplom inżyniera ogrodnika, magistra nauk agrotechnicznych. Pracę na temat przechowywania antonówki w chłodni napisał pod kierunkiem prof. dra Szczepana A. Pieniążka.

Po ukończeniu studiów, jako jeden z nielicznych Grójecczan, powrócił w rodzinne strony i 1 marca 1951 objął stanowisko kierownika zaniedbanego gospodarstwa SGGW (85 ha ziemi i 45 ha sadu) w Nowej Wsi. Należało wówczas do zespołu gospodarstw Krobów. W jego skład wchodziły „resztówki“ byłych majątków: Jastrzębiec, Kociszew i Krobów.

W chwili przybycia Gajewskiego do Nowej Wsi gospodarstwo posiadało 11 pracowników, dziewiętnastowieczne budynki nie były zelektryfikowane, skanalizowane, miały jednak nowoczesną, jak na owe czasy, przechowalnię owoców o pojemności 70-100 ton.

1 stycznia 1952 Nową Wieś przejął nowo powstały Instytut Sadownictwa w Skierniewicach. Twórcą Instytutu i dyrektorem był prof. Szczepan Pieniążek. Powierzył on Gajewskiemu organizację i kierowanie Sadowniczym Zakładem Doświadczalnym w Nowej Wsi. Do jego zadań należało sprawdzanie pnia preparatów ochrony drzew owocowych przed szkodnikami i chorobami oraz ocena nowych odmian drzew owocowych, a także ocena przydatności sprzętu mechanicznego do uprawy i pielęgnacji upraw sadowniczych.

W latach 1951-1986, w wyniku zabiegów, kierowane przez Gajewskiego gospodarstwo zelektryfikowano (1954), zbudowano kolejną nową przechowalnię, a potem chłodnię; w 1954 przejął Państwowe Gospodarstwo Rolne w Rytomoczydłach, a w 1973 „resztówkę” majątku Winiary od Mazowieckich Zakładów Przemysłu Owocowo-Warzywnego. Łącznie gospodarstwo liczyło 223 ha. Ponadto wyremontował wszystkie budynki, zbudował wodociągi, kanalizację, oczyszczalnię ścieków, centralną kotłownię, osiedle mieszkaniowe, utwardził podwórza, drogi, powiększył obszar nasadzeń, zorganizował Dział Doświadczalny specjalizujący się w ochronie sadów. Przez pewien zakładzie istniała Pszczelarska Stacja Doświadczalna.

Gajewski położył duże zasługi w upowszechnianiu wiedzy o sadownictwie. Początkowo na obszarze powiatu brak było jakiejkolwiek służby instruktorskiej. Poruszając się po terenie (razem z innymi współpracownikami) różnymi środkami lokomocji prowadził specjalistyczne szkolenia, często w nieopalonych pomieszczeniach. Sporo czasu poświęcił pracy organizatorskiej. W 1962 w znacznym stopniu przyczynił się do powstania pierwszego w Polsce systemu sygnalizacyjnego, informującego rolników o pojawiających się chorobach i szkodnikach drzew owocowych. Za jego sprawą w Grójcu zlokalizowano produkcję wirnikowego (z napędem traktorowym) opryskiwacza „huragan”. W 1967 współorganizował w Nowej Wsi Sadowniczy Uniwersytet Powszechny, po ukończeniu którego (2 lata) sadownicy otrzymywali dyplom mistrza.

Gajewski był współinicjatorem powstania Mazowieckich Zakładów Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Tarczynie, Zespołu Szkół Ogrodniczych w Nowej Wsi (1973), produkcji drzewek w szkółce sadowniczej w Księżowoli, przyczynił się do rozwoju sadownictwa w rejonie Warki. W Iatach 50-tych praktycznie nie istniało tu sadownictwo, poza niewielkim rejonem w okolicy Konar. W 1986 w Nowej Wsi pracowały 54 osoby, a produkcja owoców wynosiła ok. 1,5 tys. ton rocznie. Gospodarstwo było wysoce rentowne, nigdy nie korzystało z kredytów. Dobre wyniki produkcyjne osiągał dzięki stałemu pogłębianiu i poszerzaniu swojej wiedzy sadowniczej, m.in. na stażach naukowych w USA (1957-1958, 1977) i Holandii (1962).

W 1986 minęło 35 lat pracy Gajewskiego. W związku z tym Miejsko-Gminna Rada Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego zorganizowała uroczystość, na którą przybyli m.in.: prof. Szczepan A. Pieniążek, delegacja Instytutu Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach z dyr. prof. S. Zagają, przedstawiciele Spółdzielni Pszczelarskiej, Zrzeszenia Plantatorów Owoców i Warzyw, ogrodników z rejonu grójecko-wareckiego, władz politycznych i państwowych. Uczestnicy podziękowali mu za wkład w rozwój sadownictwa.

W latach 1957-1981 opublikował kilka artykułów m.in. przedstawiając wyniki badań naukowych i produkcyjnych, np.:

• Rok 1957 w produkcji sadowniczej w powiecie grójeckim („Przegląd Ogrodniczy” 1957, nr 5, s. 5-6);
• Pierwsze wyniki z sadów intensywnych w Zakładzie Doświadczalnym I[nstytutu] S[adownictwa] („Co nowego w sadownictwie. Biuletyn Informacyjny Instytutu Sadownictwa” 1972, nr 2(38), s. 25-31);
• Zakład Doświadczalny w Nowej Wsi („Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego” 1977, nr 4, s. 102-107);
• Sadownictwo będzie się rozwijać [w:] Grójeckiego jabłka wczoraj, dziś i jutro. Grójec 1980, s. 9-14;
• Wpływ sezonu 1980 na produkcję owoców w rejonie warecko-grójeckim („Sad Nowoczesny” 1981, nr 6, s. 12-13).

Ponadto był współautorem artykułów:

• Doświadczenie nad dolistnym nawożeniem jabłoni i śliw mocznikiem („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. IV: 1959, s. 142-158);
• Doświadczenia polskie nad zwalczaniem nasionnicy trześniówki [...] przeprowadzone w 1957 w powiatach Grójec i Piaseczno w woj. warszawskim („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. IV: 1959, s. 246-258);
• Wyniki doświadczeń nad zwalczaniem nasionnicy trześniówki [...] za pomocą opryskiwacza i zamgławiania („Prace Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach”, t. V: 1961, s. 177-184).

Gajewski aktywnie działał w licznych organizacjach społecznych, politycznych, gospodarczych, radach narodowych i samorządzie spółdzielczym. Był np. członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (od 1963), radnym: Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie (1962–1975); członkiem prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Radomiu (1975–1980); przewodniczącym Rady Nadzorczej Handlowo-Usługowej Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, zastępcą przewodniczącego Rady Nadzorczej Wareckiej Spółdzielni Ogrodniczej, prezesem w Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczej w Radomiu, członkiem Centralnej Rady Spółdzielni Ogrodniczych.

Za osiągnięcia w pracy zawodowej, społecznej wyróżniony został: Złotym Krzyżem Zasługi (1964), odznaką Działacz Ruchu Spółdzielczego Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1973), srebrną i złotą odznaką Za Zasługi dla Województwa Warszawskiego (1973), Medalem 30-lecia PRL (1974), Medalem 40-lecia PRL (1984), odznaką Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego, Orderem Sztandaru Pracy II-giej Klasy (1984), Medalem Pamiątkowym VII Wieków Warki (1984), Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1986). Otrzymał też Nagrodę II-go Stopnia im. Jana Kochanowskiego (1978), zbiorowe nagrody: Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki za „Opracowanie kompleksowych zabiegów. doprowadzających jabłonie do corocznego owocowania” (1972) oraz Ministra Rolnictwa I stopnia za udział w realizacji pracy „Opracowanie i wdrożenie nowoczesnej metody uprawy malin” (1981); w 1974 wpisany został do Złotej Księgi Zasłużonych [dla] Powiatu Grójeckiego.

Gajewski nie tylko wzorowo zorganizował i prowadził Sadowniczy Zakład Doświadczalny, ale i „wprowadzone w Zakładzie badania przyczyniły się do opracowania nowoczesnych metod produkcji jabłek, gruszek, malin i wiśni [...], do opracowania skutecznych metod ochrony sadów oraz ustalenia odpowiednich odmian do produkcji. Wyniki tych badań przyczyniły się do zwiększenia plonów, nie tylko w rejonie warecko-grójeckim, ale w całej Polsce” (Danuta Pyza).

W 1950 ożenił się z Krystyną Paśniewską (1927–1998), z którą miał troje dzieci: Ewę (ur. 1951) za Filipczakiem, Jacka (ur. 1954), Agnieszkę (ur. 1957) za Maciągowskim.

Zmarł 22 sierpnia 1990, pochowany został na cmentarzu w Warce.

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Gajewski Eligiusz Andrzej, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt ósmy, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1999, s. 22–26 - na podstawie źródeł:
• Dokumenty w posiadaniu rodziny;
• W Nowej Wsi wszystko wychodzi, „Gromada. Rolnik Polski” 1973, nr 73, s. 3;
• S.O., Dzień otwartych drzwi w Instytutach, „Gromada. Rolnik Polski” 1977, nr 78: 30 VI, s. 7;
• (rla), Warka nie tylko piwem słynie, „Słowo Ludu” 1983, nr 231, s. 5;
• Danuta Pyza, 35 lat pracy mgr E. Gajewskiego, „Sad Nowoczesny” 1986, nr 6, s. 24-26;
• (bd), 35 lat pracy Eligiusza Gajewskiego, dyrektora Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego w Nowej Wsi, „Życie Radomskie” 1986, nr 63;
• Przywrócić do życia grójeckie sady. Z ... dyrektorem Sadowniczego Zakładu Doświadczalnego Instytutu Sadownictwa w Nowej Wsi. Rozm. Bronisław Duda, „Życie Radomskie” 1987, nr 136, s. 1, 2.