Stefan Pachocki

Stefan Pachocki (ur. 11 maja 1914, zm. 20 maja 1997) – rolnik-sadownik (6,5 ha), działacz młodzieżowego, spółdzielczego, politycznego i gospodarczego ruchu ludowego, uczestnik konspiracji niepodległościowej.

Biografia

Urodził się 11 maja 1914 we wsi Piechocin, dziś przysiółek wsi Budziszynek (gmina Chynów), w wielodzietnej (siedmioro dzieci) rodzinie rolnika (ok. 5 ha), Józefa i Heleny z Cybulskich.

Cztery klasy miejscowej Publicznej Szkoły Powszechnej ukończył w 1925, klasy V-VII zaś w warszawskiej szkole przy ul. Żelaznej (1925–1928). W 1928 zdał egzamin do technikum kolejowego w Warszawie; po dwóch latach naukę przerwał z powodu choroby ojca i braku środków finansowych; dyrekcja szkoły wprawdzie gotowa była przyznać mu stypendium, ale negatywna opinia gminy spowodowała, że Ministerstwo odmówiło pomocy finansowej. W 1931 roku ukończył korespondencyjny jednoroczny kurs rolniczy, prowadzony przez Szkołę Rolniczą im. Stanisława Staszica w Ursynowie (dziś dzielnica Warszawy). Po powrocie do rodzinnej wsi włączył się do aktywnej pracy społecznej. Za namową nauczyciela Wiktora Krawczyka, w tym samym roku założył w Budziszynku Koło Związku Młodzieży Wiejskiej „Siew”, organizacji zbliżonej do sanacji i zwalczanej przez Akcję Katolicką, z której poglądami wielokrotnie polemizował, a ściślej z kard. Aleksandrem Kakowskim (1862–1938), m.in. na wiecu zorganizowanym w czasie odpustu we Wrociszewie. Już w 1932 roku wybrano go sekretarzem Zarządu Obwodowego (Powiatowego) „Siewu”. Funkcję tę sprawował do maja 1935. W 1935 roku ukończył pięciomiesięczny kurs na Uniwersytecie Ludowym w Głuchowie k. Skierniewic i został instruktorem Przysposobienia Rolniczego Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych (OTOiKR) w Grójcu, będącego powiatową strukturą Centralnego Związku Organizacji Kółek Rolniczych, pozostającego wówczas po wpływem Obozu Zjednoczenia Narodowego. Organizował wówczas zespoły przysposobienia rolniczego w Kołach Związku Młodzieży Wiejskiej „Siew” i „Wici”, których zadaniem było tworzenie ogródków kwiatowych i warzywnych poletek doświadczalnych hodowli roślin. Jednocześnie zajmował się udzielaniem instruktażowej pomocy tzw. gospodarstwom „przykładowym”, które zajmowały się m.in. reprodukcją zboża siewnego. W 1935 wybrany został prezesem Zarządu Obwodowego „Siewu”. Funkcję tę sprawował do 1 września 1939. W 1936 roku wstąpił do Stronnictwa Ludowego, w 1937 wziął czynny udział w przygotowaniu wystawy dorobku wsi powiatu grójeckiego, którą z inicjatywy OTOiKR zorganizowano w Belsku. W otwarciu jej wzięli udział m.in.: Eugeniusz Kwiatkowski (1888–1947), wówczas wicepremier do spraw gospodarczych oraz Juliusz Poniatowski (1886–1975), minister rolnictwa. W 1938 r. z pracy instruktora zwolnił go starosta powiatu, Feliks Pawłowski, m.in. za krytyczny stosunek do sanacji i współudział w organizowaniu strajku chłopskiego w Pieczyskach (15 sierpnia 1937), za co był aresztowany.

W styczniu 1939 w drewnianym domu Kocewiaka w Belsku otworzył sklep spożywczy, a podczas okupacji niemieckiej prowadził w nim sklep spożywczo-masarski.

W drugiej połowie 1940 roku wszedł w skład powiatowego kierownictwa Stronnictwa Ludowego „Roch” i przyjął ps. „Lewy”. W jego sklepie mieścił się jeden z punktów kontaktowych Stronnictwa Ludowego. W latach 1942–1944 był członkiem: Zarządu Kasy Spółdzielczej w Grójcu oraz komitetu redakcyjnego pisma „Kłosy”, organu kierownictwa Stronnictwa Ludowego „Roch” i komendy Batalionów Chłopskich obwodu grójeckiego (kryptonim cyfrowy 8). W czasie powstania warszawskiego, na polecenie Tadeusza Ilczuka, Komendanta Warszawskiego Okręgu Batalionów Chłopskich, razem z innymi działaczami, w gminie Belsk organizował zbiórkę żywności dla kuchni Rady Głównej Opiekuńczej w Zalesiu koło Piaseczna (2 wagony) oraz ewakuowanego z Warszawy do Konstancina Szpitala św. Ducha (2 wagony).

Po wyzwoleniu powiatu spod okupacji hitlerowskiej wstąpił do Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici” (jako członek Zarządu Powiatowego) i do Stronnictwa Ludowego, które wybrało go sekretarzem Zarządu Powiatowego, a po powrocie do kraju (27 czerwca 1945) Stanisława Mikołajczyka (1901–1966) wstąpił do opozycyjnego Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) - formalnie powstałego 22 sierpnia 1945 r.; pełnił w nim funkcję sekretarza Zarządu Powiatowego w Grójcu, współorganizował Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych RP Oddział w Grójcu, które założyło Uniwersytet Ludowy w Głuchowie pod Grójcem. Do 1950 mieszkał przy ul. Skargi 1 m. 7. W budynku tym mieścił się też Zarząd Powiatowy PSL. W 1946 współtworzył Polski Związek Ogrodniczy, Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, uważane przez Polską Partię Robotniczą za ekspozyturę PSL. W tymże roku współorganizował pierwsze po wojnie powiatowe dożynki w Małej Wsi (9 września 1946), na których obecny był m.in. Stanisław Mikołajczyk, wicepremier oraz minister rolnictwa i reform rolnych Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Pachocki odegrał doniosłą rolę w tworzeniu powiatowej struktury PSL. W tym celu uczestniczył w zebraniach kół, zarządów gmin, różnego rodzaju uroczystościach (dożynki, opłatek itd.). Według jego sprawozdania złożonego na konferencji powiatowej PSL (3 stycznia 1946) na jego obszarze działały 154 koła z 3000 członków posiadających legitymację oraz kilka tysięcy tych, co podpisali deklarację członkowską. Podczas obrad w jednej z rezolucji potępiono skrytobójczy mord polityczny dokonany 1 grudnia 1945 r. na kilku członkach Stronnictwa. Przed wyborami do Sejmu (19 stycznia 1947) ze względów politycznych został zatrzymany i osadzony na dwa tygodnie w grójeckim areszcie. Po sfałszowaniu wyniku referendum (30 czerwca 1946) działalność PSL w Grójeckiem na kilkanaście miesięcy została przez władze bezpieczeństwa zawieszona „na skutek przenikania w szeregi obcych i wrogich elementów”. Kiedy Stanisław Mikołajczyk poczuł się zagrożony aresztowaniem, procesem politycznym i nielegalnie zbiegł z kraju (październik 1947) oraz po odwieszeniu działalności PSL, 7 października 1947 w Grójcu odbyła się konferencja powiatowa (60 delegatów), która wybrała Tymczasowy Zarząd Powiatowy PSL „Nowe Wyzwolenie” w składzie: Ludwik Skowron (prezes), Franciszek Katana (zastępca), Jakub Lenarczyk (zastępca), Stefan Pachocki (sekretarz), Adolf Żółcik (skarbnik). Ulegając ówczesnej propagandzie, uczestnicy Konferencji, m.in. Pachocki potępili ucieczkę Mikołajczyka z kraju. W tym okresie Pachocki zajął się dzierżawieniem sadów i handlem owocami.

W latach 1948–1950 wybudował dla powiększającej się rodziny duży dom w Belsku. 20 stycznia 1950 Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (PUBP) w Grójcu wszczął śledztwo, a następnie na cztery miesiące tymczasowo aresztował go i fałszywie oskarżył z art. 2 Dekretu z 31 sierpnia 1944 r. o to, „że w okresie okupacji niemieckiej w Belsku, idąc na rękę władzy państwa niemieckiego działał na szkodę Witolda K. w ten sposób, że [w końcu 1944 r.] wydał go w ręce Niemca, zwanego Palantem, w wyniku czego został dotkliwie pobity”. Sąd Okręgowy w Warszawie 16 maja 1950 uniewinnił go. W zachowanej w aktach procesowych „ściśle tajnej” „charakterystyce” Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego przedstawił go jako kolaboranta z Niemcami, po wojnie zwolennika Mikołajczyka, w referendum i wyborach do Sejmu jako przeciwnika „Bloku Demokratycznego”, „utrudniającego pracę w demokratyzowaniu „Wici”.

Po utworzeniu (27 listopada 1949) Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL), chcąc mieć wpływ na jego działalność oraz, aby móc szerzej realizować pasje społecznikowskie, wstąpił w jego szeregi i aktywnie pracował w Kole oraz Gminnym (1949–1954, 1973–1978) i w Gromadzkim (1954–1973) Komitecie w Belsku. Będąc członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (od 1973) oraz ZSL stale pozostawał w nieformalnej opozycji wobec uległości kierownictwa stronnictwa wobec PZPR a potem przyłączył się do postulatów podziemnych struktur niezależnego ruchu ludowego na terenie powiatu grójeckiego.

30 listopada 1978 Wojewódzki Sąd Partyjny ZSL w Radomiu, wbrew stanowisku Komitetu Gminnego w Belsku, wykluczył go wraz z Ludwikiem Skowronem z szeregów Stronnictwa za podpisanie Wniosku Obywatelskiego o przyspieszenie nowelizacji ustawy o emeryturach dla rolników z 27 października 1977 r. W sierpniu 1981 na stadionie w Grójcu wygłosił przemówienie żądające utworzenia „Solidarności” Rolników Indywidualnych. W sierpniu 1989 należał do współtwórców ugrupowania politycznego, zwanego od miejsca zebrania organizacyjnego, PSL Wilanowskim. Skupiało ono byłych działaczy PSL z lat 1945–1947, którzy dążyli do odbudowy samodzielnej partii chłopskiej, nawiązującej do programu PSL z 1946 r.

Służba Bezpieczeństwa w Grójcu znała przeszłość Pachockiego i jego pogląd na stosunki w kraju i dlatego po wprowadzeniu stanu wojennego (13 grudnia 1981) internowała go na przeciąg siedmiu tygodni w więzieniu: w Kielcach i od 11 stycznia 1982 w Darłówku. 2 sierpnia 1989 r., gdy w sejmie toczyły się zabiegi o prezydenturę dla gen. Wojciecha Jaruzelskiego, odbyło się pierwsze posiedzenie Ludowego Okrągłego Stołu, w którym wzięli udział przedstawiciele Ogólnopolskiego Społecznego Komitetu Odrodzenia Ruchu Ludowego i działacze Mikołajczykowskiego PSL wytypowani przez gen. Franciszka Kamińskiego, w tym m.in. Stefan Pachocki.

W PRL pełnił szereg odpowiedzialnych funkcji w organizacjach społeczno-gospodarczych: w Belsku był członkiem Rady Nadzorczej Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”, pełnomocnikiem Zarządu Banku Spółdzielczego w Grójcu, w jego filii w Belsku (1968–1969), sekretarzem (1963–1972), członkiem Zarządu (1973–1979) Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), w Grójcu: członkiem Zarządu Spółdzielni Owocarsko-Warzywniczej (1946–1950), sekretarzem, członkiem lub przewodniczącym Rady Nadzorczej Rejonowej Spółdzielni Ogrodniczej (31 stycznia 1957–1960, 1974–1994?), sekretarzem Zarządu Koła Pszczelarskiego (1988–?), w Radomiu członkiem Rady Nadzorczej Wojewódzkiego Związku Gminnych Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” (od 1975), w Górze Kalwarii – przewodniczącym Rady Nadzorczej „Horteksu”. Ponadto w Belsku był członkiem lub przewodniczącym Społecznych Komitetów: Budowy Szkoły (1955–1958), Domu Straży, przewodniczącym Domu Nauczyciela (1962–1972) oraz Domu Parafialnego, w Grójcu – Domu Ogrodnika (1973–1978) – przewodniczącym. Nader aktywnie pracował w Komitecie Obchodu Stulecia Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu (1973), za sprawą którego wydano książkę Bolesława Monkiewicza i Wacława Pawlaka Sto lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu 1873–1973, Grójec 1974. 7 maja 1994 w Belsku zorganizował uroczystość poświęconą 100-leciu Ruchu Ludowego w Polsce, 90-leciu Ruchu Ludowego w Belsku oraz 80-leciu swoich urodzin. Wzięli w niej udział m.in.: prezes honorowy NKW PSL gen. dyw. Franciszek Kamiński „Trawiński”, posłowie II kadencji III RP, Marian Korczak (1930–1994) ze Skowronek (gmina Belsk), Bolesław Machnio, senator Zdzisław Kieszkowski, wiceprezes Ogólnopolskiego Związku byłych Żołnierzy Batalionów Chłopskich – płk Mieczysław Młudzik „Szczytniak”, działacz ludowy Mieczysław Szewczyk z Wilczogóry (gmina Belsk), dr Stanisław Ośko z Komitetu Wojewódzkiego PSL w Radomiu oraz liczna grupa byłych żołnierzy Batalionów Chłopskich. Podczas narad, spotkań, konferencji brał aktywny udział w dyskusji, w której nierzadko przytaczał fragmenty poezji Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, a niekiedy czytał i swoje okolicznościowe wiersze.

Pachocki posiadał znaczne zdolności organizacyjne, które połączone ze społecznikowską pasją działania sprawiły, że w Belsku, w każdej wzniesionej czynem społecznym placówce użyteczności społecznej (bank, szkoła, Dom Straży, remiza) oraz w infrastrukturze (elektryczność, gaz, wodociąg, telefony) jest większa lub mniejsza cząstka jego pracy. To on przedsięwzięcia te inicjował lub współinicjował i zwykle przewodniczył Komitetom (np. Gazyfikacji (1976–1980), Budowy Wodociągu (1982–1989) itd.). Najwięcej długotrwałego wysiłku organizacyjnego włożył we wzniesienie dużego, dwupiętrowego Domu Straży, który stał się centrum społeczno-kulturalno-politycznej działalności wsi i gminy Belsk. Znajduje się w nim oprócz 10 mieszkań dla nauczycieli, remiza i pomieszczenia OSP, obszerna sala widowiskowa, duża biblioteka gminna, siedziby kół i lokalnych zarządów: PSL, Związku Sadowników Mazowsza i Koła Gospodyń Wiejskich. Z jego inicjatywy w 1985 r. ufundowano tablicę pamiątkową, poświęconą lokalnym działaczom Ruchu Ludowego. Przed budynkiem straży na postumencie umieszczono duży kamień narzutowy z przytwierdzoną doń tablicą z napisem: „1905–1985 // Organizatorom // Ruchu Ludowego i społecznego // w gminie Belsk // Marcinowi Jaskólskiemu (1874–1944) // Tomaszowi Nocznickiemu (1862–1944) // Janowi Wiewiórowi // Andrzejowi Żółcikowi (1869–1928) // Antoniemu Szewczykowi (1869–1928) // Andrzejowi Kowalczykowi (1855–1920) // Stanisławowi Janocie (1882–1972) // Antoniemu Skorupskiemu (1886–1957) // Antoniemu Żółcikowi (1863–1946) // Tablicę tę poświęca // Społeczeństwo gminy”.

W 1978 roku z inicjatywy Pachockiego, w odległości ok. 1 km na północny wschód od Belska, po lewej stronie szosy do Grójca, tuż przy skrzyżowaniu jej z drogami do Wilczogóry i Anielina, na postumencie postawiono kamień narzutowy z przymocowaną do niego tablicą z napisem: „Mogiła powstańców // 1863 r. // w 115-tą rocznicę // Mieszkańcy gminy // Belsk”. Miejsce to najprawdopodobniej kryje szczątki powstańców z oddziału Apolinarego Młochowskiego, których 16 lutego 1864 r., w dzisiejszym Belsku Małym, znienacka dopadli kozacy i zabili ok. 40 Polaków, a do niewoli wzięli kilkudziesięciu jeńców.

Sadownicy powiatu zawdzięczają mu czteropiętrowy Dom Sadownika (biurowiec) z hotelem i restauracją w Grójcu. Jako przewodniczący Komitetu Budowy tego obiektu zabiegał u władz o uzyskanie lokalizacji, potem o dokumentację budowy, zgromadzenie funduszy, czuwał nad budową, wyposażeniem. Wspierał organizację Muzeum Sadownictwa (1980), a potem, gdy w latach 90-tych Spółdzielni groziła upadłość w związku z zadłużeniem na skutek nietrafnej lokaty kapitału, Pachocki wyprowadził ją z trudności i doprowadził do założenia księgi hipotecznej, dającej Spółdzielni Ogrodniczej własność Domu Ogrodnika.

Działając w różnych organach ZSL, PSL, organizacjach społeczno-gospodarczych zabiegał o krzewienie wiedzy rolniczej i sadowniczej, przydział materiałów budowlanych, sprzętu rolniczego, sadowniczego, środków ochrony roślin, budowę chłodni, stałych i sezonowych punktów skupu produktów rolnych.

Swoim pracowitym życiem zbudował wzór osobowy patrioty, ludowego działacza politycznego, gospodarczego, społeczno-oświatowego, członka Związku Młodzieży Wiejskiej i PSL-u. Za zasługi w walce o niepodległość oraz za zasługi dla lokalnej społeczności wyróżniony został orderami i odznaczeniami: Złotym Krzyżem Zasługi (1973), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1985), Krzyżem Partyzanckim (1983), Złotym Medalem Zasługi dla Pożarnictwa (1972), 40-lecia Polski Ludowej (1984), Za Zasługi dla Ruchu Ludowego im. W. Witosa (1994), odznakami: Zasłużonego Działacza Ruchu Spółdzielczego (1965), Za Ofiarną Pracę w Spółdzielczości Ogrodniczo-Pszczelarskiej (1966), Odznaką Pamiątkową Batalionów Chłopskich (1969), Odznaką Grunwaldzką (1974), Odznaką Pamiątkową „Akcji Burza” (1984), Zasłużonego dla Spółdzielczości Ogrodniczej w Grójcu (1985), Złotą Odznaką „Zasłużony dla Spółdzielczości Ogrodniczo-Pszczelarskiej” (1987).

1 stycznia 1940 ożenił się z Anną Orlik z Belska (1918–1982), z którą miał 5 dzieci: Jerzy (ur. 1940), Benedykt (ur. 21 marca 1943), Barbara (ur. 1945) – Nocuń, Joanna (ur. 1951) – Bodych, Ewa (ur. 8 lutego 1957) – Markiewicz-Pietrzak.

Zmarł 20 maja 1997, pochowany został na cmentarzu parafialnym w Belsku.

Bibliografia

Zdzisław Szeląg, Pachocki Stefan, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 68-74 – na podstawie źródeł:
Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy: „Sąd Okręgowy w Warszawie”, sygn. arch. 4057;
Archiwum rodzinne udostępnione za życia przez Stefana Pachockiego autorowi biografii, następnie w posiadaniu córki, Joanny;
Kronika Ochotniczej Straży Pożarnej w Belsku;
Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego w Warszawie: Relacja Antoniego Dębskiego, Stefana Szewczyka opracowana przy współudziale Ludwika Skowrona i Stefana Pachockiego, sygn. R. II Gr/12;
Konferencja PSL w Grójcu, „Chłopi i Państwo” 1947, nr 41: 27 grudnia, s. 4;
Powiatowy Zjazd PSL w Grójcu, „Chłopi i Państwo” 1948, nr 46, s. 4;
Bolesław Monkiewicz i Wacław Pawlak, Sto lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu 1873–1973, Grójec 1974, s. 49, 82-83;
Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu. Red. nauk. Aleksander Łuczak, Warszawa 1975, s. 161, 181, 194, 198, 414;
Kazimierz Przybysz, Konspiracyjny ruch ludowy na Mazowszu 1939–1945, Warszawa 1977, s. 108, 399;
Grójeckiego jabłka wczoraj i jutro, Grójec 1980, s. 20, 23;
Stefan Pachocki, Rolnictwo musi się opłacać, „Zielony Sztandar” 1980, nr z 10 lutego;
Aleksander Onych, Kazimierz Wojtasiak, 40 lat Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, Warszawa 1985, s. 37, 72, 80, 103, 106, 110, 113;
Tadeusz Kisielewski, Ogólnopolski Społeczny Komitet Odrodzenia Ruchu Ludowego, „Wieś i Państwo”. Pismo Ruchu Ludowego 1990, nr 1, s. 140;
Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 44, 45, 85, 248, 328;
Remigiusz Matyjas, Z dziejów Grójecczyzny, (Grójec 1994), s. 209;
Henryk Szopa, Ciągle aktywny, „Wieści Radomskie” 1994, nr 4/94, s. 5.