Franciszek Katana
Franciszek Katana (ur. 11 października 1900 w Grudzkowoli, zm. 12 stycznia 1982 tamże) – zasłużony lokalny działacz ruchu ludowego i spółdzielczego.
Życiorys
Urodził się 11 października 1900 w Grudzkowoli w rodzinie rolnika Stanisława i Julianny z Kowalczyków. W ciągu jednej zimy ukończył cztery klasy szkoły powszechnej w Worowie. Od 1924 do 1931 był członkiem Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast”, a od 15 marca 1931 do Stronnictwa Ludowego. W międzywojniu należał do aktywnych członków Zarządu Powiatowego Stronnictwa, w którym pełnił funkcję sekretarza (1932–1934), następnie skarbnika (1935–1939). W Iatach 1935–1945 był skarbnikiem Zarządu Gminnego Stronnictwa Ludowego i chorążym sztandaru, który przez okres wojny przechował w swoim domu w jednym z obrazów religijnych. Drzewce ukrył w stodole. Po wojnie, do czasu ufundowania powiatowego sztandaru przechowywany był on w Zarządzie Powiatowym. Wówczas to ze sztandaru usunięty został emblemat religijny Matki Boskiej. W dniach 27-28 lutego 1938 razem z Bolesławem Pietrzakiem, Adolfem Korczakiem i Antonim Dębskim wziął udział w krajowym zjeździe Stronnictwa Ludowego w Krakowie, dokąd - w obawie przed szykanami - pojechał pod pozorem wycieczki do Wieliczki i Zakopanego.
Położył duże zasługi dla rozwoju lokalnego ruchu ludowego i spółdzielczego. W 1924 należał do członków założycieli Ludowej Kasy Spółdzielczej, nazwanej od 1926 Kasą Spółdzielczą im. Stefczyka. 17 marca 1935 znalazł się na liście współzałożycieli Spółdzielni Spożywców „Wieśniak”. W latach 1939–1944 sprawował funkcję urzędującego sekretarza jej Zarządu, od 1932 do 1944 prezesa Zarządu Kasy Spółdzielczej, w Iatach 1946–1952 Banku Spółdzielczego w Grójcu, a wreszcie przewodniczącego Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Grójcu (1956–1969).
W czasie okupacji wstąpił do Batalionów Chłopskich i Stronnictwa Ludowego „Roch” (Ruch Oporu Chłopów). Posługiwał się pseudonimem „Żwir”. Był członkiem tajnego kierownictwa SL „Roch” w gminie Kobylin. Według jego „Wspomnień” przez ok. 2 miesiące (1944?) w jego zagrodzie powielano tajną gazetkę „Kłosy”. W 1945 wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego, w którym przez rok sprawował funkcję sekretarza Zarządu Powiatowego. Po zjednoczeniu ruchu ludowego (21 października 1949) został członkiem Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (29 kwietnia 1958), w którego życiu politycznym nie brał aktywnego udziału. W latach 1957–1975 (?) pełnił funkcję społecznego prezesa Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Grójcu.
Za aktywny udział w ruchu ludowym i spółdzielczym wyróżniony został Złotym Krzyżem Zasługi (22 lipca 1964), Złotą Odznaką Zasłużony dla Województwa Warszawskiego (8 sierpnia 1967), Odznaką Pamiątkową Batalionów Chłopskich (26 października 1978), Medalem za Długoletnie Pożycie Małżeńskie (22 maja 1973).
W 1923 ożenił się z Marią Jeżak ze Zbroszy (gmina Jasieniec), z którą miał 5 dzieci: Stanisławę (Noga, Komorowska), Helenę (Grosik), Zofię (Fedorowicz), Józefa, Barbarę (Romanowska). Gospodarzył na 8,78 ha ziemi. W życiu prywatnym był człowiekiem skromnym, pracowitym i uczciwym. Zmarł w Grudzkowoli 12 stycznia 1982 r., pochowany został na cmentarzu w Grójcu, przy ul. Mszczonowskiej.
Bibliografia
- Wanda Szeląg, Katana Franciszek, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 24–26 - na podstawie źródeł:
- Dokumenty w posiadaniu dzieci Franciszka Katany;
- Wspomnienia Katany w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
- B. Monkiewicz i W. Pawlak, Sto lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu. 1873–1973, Grójec 1974, s. 41, 81, 87;
- K. Przybysz, Konspiracyjny ruch ludowy na Mazowszu 1939–1945, Warszawa 1977, s. 253, 422;
- Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec-„Głuszec”, Warszawa 1993, s. 44, 219;
- Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu, Warszawa 1975, s. 194, 403, 404, 414;
- 50 lat Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Grójcu, [Grójec 1985], s. 6, 11, 12.