Pieczyska

Pieczyska – wieś położona w województwie mazowieckim, w powiecie grójeckim, w gminie Chynów. Położona 12 km na północny wschód od Grójca, 3 km na północ od Drwalewa, przy drodze do Prażmowa.

We wsi znajduje się parafia pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, należy do dekanatu czerskiego, archidiecezji warszawskiej.

Historia

Nazwa wsi utworzona została od wyrazu pospolitego „piec”, oznaczającego czynność poddawania czegoś działaniu wysokiej temperatury. Kiedyś we wsi były wapienniki, czyli piece prażące, piekące wapno. Pierwsza znana wzmianka o wsi pochodzi z 1452 r. Zanotowano ją jako Pyecziska, w 1506 zaś - jako Pyeczyska. W 1542 Fryczowie: Mikołaj, kanonik płocki i jego brat Piotr, proboszcz sochaczewski oraz ich bratanek, Adam Frycz, dziedzic dóbr Pieczyska, wystawili i uposażyli prawdopodobnie drewniany kościół p.w. Narodzenia Najświętszej Panny Maryi. W ołtarzu głównym umieszczono wówczas darowany przez Fryczów, malowany na desce, słynący później laskami, obraz Matki Boskiej, zwanej Pieczyską, będący kopią Matki Boskiej Częstochowskiej.

Parafia wyodrębniona została z parafii Prażmów i do 1793 r. należała do diecezji poznańskiej, w metropolii gnieźnieńskiej, od tego roku do - warszawskiej. Ok. 1603 r. Adam Mniszewski, kasztelan liwski, starosta, a później kasztelan czerski, wzniósł kościół murowany, który w XVII w. gruntownie przebudowali Potoccy. W 1782 zbudowana została modrzewiowa plebania, którą w 1985 przeniesiono do Muzeum Wsi Radomskiej. Jej miejsce zajęła nowa, murowana, piętrowa, którą tuż przed 1980 wzniósł w stanie surowym ks. proboszcz Stefan Milewski, ukończyli zaś i wyposażyli następcy, w tym od 1986 ks. Hieronim Serzysko.

W 1818 w inwentarzu kościoła wymieniono, oprócz pereł, korali i innych ozdób, 55 srebrnych wotów zdobiących obraz Matki Boskiej. W 1825 miejscowość miała 23 domy i 208 mieszkańców.

W 1831 r. kościół obrabowano, zostało tylko 7 wotów, księgi parafialne i inne dokumenty dotyczące kościoła zaginęły, kiedy kolator, który je przechowywał w swoim dworze opuścił kraj z powodu udziału w powstaniu listopadowym. Co się z nimi stało, nie wiadomo. Przez pewien czas parafia nie posiadała własnego duszpasterza.

W 1836 r. pożar zniszczył kościół, odbudowano go dopiero w 1876. Rysunek świątyni w 1884 opublikował „Tygodnik Ilustrowany” (nr 59, s. 106), kolejne zaś zamieścił w 1904 i 1905 (nr 5-6).

W 1885 dobra Pieczyska ze wsiami Wola Pieczyska, Słonawa, Barcice i Zadębie posiadały 634 morgi, w Pieczyskach mieszkało 21 osób, które posiadały 117 mórg.

W 1903 Mikołaj Krasicki z Sobikowa ufundował dla obrazu Matki Boskiej srebrne korony pozłacane i ozdobione drogimi kamieniami. W następnym roku burze i ulewy w znacznym stopniu zniszczyły długo nie remontowaną świątynię. W 1906 wg projektu architekta, Wacława Zaremby, do prezbiterium dobudowano nowy, murowany kościół w stylu neogotyckim.

Z protokołu bpa Wawrzyńca Goślickiego wiemy, że w 1603 r. przy kościele istniała szkoła parafialna, w której wówczas uczył Mateusz z Milszewa. Utrzymywał go pleban posiadający 3 łany roli w Pieczyskach, pobierający dziesięcinę z tej wsi oraz z Woli Pieczyskiej i z Barcic. Wielkość łanów z biegiem czasu ulegała zmianom. Łan frankoński, stosowany na terenach lesistych i piaszczystych, posiadał ok. 22,6 do 25,8 ha (42-43 mórg). Jak długo istniała szkoła, nie udało się ustalić.

Według niezweryfikowanych przekazów w pierwszej lub drugiej dekadzie XX w. we wsi zorganizowano jednoklasową szkołę ludową, która w międzywojniu stała się dwuklasową, a za sprawą kierownika, Władysława Mikołajczyka (od 1932) czteroklasową, od 1965 – ośmioklasową. Do 31 czerwca 1999 mieściła się ona w dwóch szkolnych drewnianych budynkach, wzniesionych w 1920 i 1946, w wynajętej izbie i w remizie strażackiej. W latach 1997–1999 we wsi wzniesiono nowy, murowany, parterowy budynek (563 m²) ze środków gminy Chynów i Kuratorium Oświaty w Radomiu. Mieści się w nim 8 izb szkolnych oraz świetlica. W 1999 uczyły się w nim dzieci ze wsi: Barcice, Chosna, Dobrzenica, Pieczyska, Wola Pieczyska, Zadębie.

W Iatach PRL wieś zelektryfikowano (1965), wzniesiono remizę strażacką (ok. 1966), utwardzono drogę łączącą wieś z Drwalewem oraz z Piasecznem (1983).

Trudne warunki życia na wsi posiadającej ubogą, piaszczystą ziemię spowodowały odpływ dzieci rolników do miast, starzenie się zaś mieszkańców wsi i niskie ceny płodów rolnych w latach dziewięćdziesiątych spowodowały dość liczne zaniechania uprawy ziemi i jej sprzedaż na działki rekreacyjne. Nabywcami ich są najczęściej warszawiacy. W 1999 r. znajdowało się ich 81.

Tuż za wsią przy drodze do wsi Chosna znajduje się głaz narzutowy (szary gnejs) o obwodzie 7 metrów, z zagłębieniem. W religii Słowian głazy takie były miejscem obrzędów. Do składania ofiar wykorzystywano naturalne zagłębienia na powierzchni kamienia, a jeśli ich nie było, to je wykuwano. Zagłębienia te nazywano później „bożymi stopkami”. Ludowe legendy przypisują je Matce Boskiej, Jezusowi, świętym a niekiedy czarcim kopytom. Wg jednego z podań zagłębienie w kamieniu – to ślad stopy Matki Boskiej, która objawiła się Fryczom, aby nakłonić ich do fundacji kościoła. Miejsce to upamiętniono wzniesieniem kapliczki.

Krajobraz Pieczysk i okolic utrwalił malarz, Stanisław Stefan Zygmunt Masłowski (1853–1926), który uznał go za charakterystyczny dla Mazowsza. W latach osiemdziesiątych XIX w. przyjeżdżał on do wsi na letnie i jesienne plenery do swojego przyjaciela, urodzonego tu Czesława Tańskiego (1863–1942), malarza, pioniera konstrukcji lotniczych, właściciela majątku Pieczyska. W 1883 w „Tygodniku Ilustrowanym” Masłowski opisał i opublikował rysunek zabytkowej skrzyni skarbowej znajdującej się wówczas w pieczyskim dworze.

W Pieczyskach urodził się też Władysław Zarzycki (1897–1971), późniejszy pierwszy komendant grójeckiego Obwodu Polskiej Organizacji Wojskowej, ppłk Wojska Polskiego, oficer Armii Krajowej, więzień Workuty.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Pieczyska, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza oddział w Grójcu, 2000, s. 67–71 - na podstawie źródeł:
• Józef Łukaszewicz, Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, t. 3, Poznań 1863, s. 197;
• Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1887, t. 8, s. 74-75;
• ks. Alojzy Fridrich T. J., Historie cudownych obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce zebrał podług autentycznych źródeł ... , Kraków 1908, s. 65-68;
• ks. Witold Malej, Laskami słynące obrazy Najświętszej Maryi Panny w Archidiecezji Warszawskiej, Warszawa 1957, s. 20-23;
• Katalog zabytków sztuki w Polsce, pod red. Izabelli Galickiej i Hanny Sygietyńskiej, t. 10, z. 5, Warszawa 1971, s. 55-56;
• ks. Grzegorz Kalwarczyk, Sanktuaria archidiecezji warszawskiej, „Wiadomości Archidiecezjalne Warszawskie” 1985, nr 6-8, s. 196;
• Krystyna Kasińska, Dworek modrzewiowy w Pieczyskach z 1782 r. przekazany do Muzeum Wsi Radomskiej, „Tygodnik Radomski” 1985, nr 35, s. 8;
• Karol Piasecki, Kamienie diabelskie, sądowe i inne, „Dziennik Radomski” 1991, nr 3: 4 VIII, s. 9;
• Danuta Kopertowska, Nazwy miejscowe woj. radomskiego, Kielce 1994, s. 226;
• (Woj), Gmina pomaga, „Słowo Ludu” 1997, nr 139, s. 12.