Czesław Tański

Czesław Tański (ur. 1863 w Pieczyskach, zm. 24 lutego 1942) – pionier konstrukcji lotniczych, artysta malarz.

Życiorys

Urodził się w 1863 w majątku Pieczyska. Uczęszczał do gimnazjum w Warszawie, potem do Szkoły Rysunków, gdzie uczył się pod kierunkiem prof. Wojciecha Gersona i Aleksandra Kamińskiego. W 1883 otrzymał stypendium im. Korwina-Szymanowskiego i studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Po dwóch latach wyjechał do Moskwy. Pracował jako ilustrator w tygodniku „Russkij Sport”, malował konie dla Towarzystwa Wyścigów Konnych. Został członkiem Towarzystwa Moskiewskich Malarzy. Był członkiem nielegalnych stowarzyszeń politycznych. Od 1893 zamieszkał w Janowie Siedleckim (obecnie Podlaskim), badał lot ptaków i owadów, budował modele latające. W czerwcu 1896 na zmodyfikowanym szybowcu własnej konstrukcji, nazwanym „Lotnią” dokonał pierwszego w świecie lotu z płaskiego terenu.

W 1898 przeniósł się do Warszawy, wspólnie z Władysławem Kocentem-Zielińskim i Julianem Łukawskim założył „kółko awiatyczne”, którego członkiem m.in. był znany pisarz Władysław Umiński. Jednocześnie dużo malował. W 1901 Tański wyjechał do Paryża w celu kontynuowania studiów malarskich. W 1905 w Warszawie zbudował model śmigłowca, w 1907 po raz pierwszy zademonstrował dorobek konstrukcyjny w sali Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, a w 1909 w sali Stowarzyszenia Techników w Warszawie na pierwszej w Polsce wystawie awiatycznej. W 1927 zbudował cztery doświadczalne modele śmigłowców. Zbiory lotnicze Tańskiego w 1934 zostały zakupione przez Ligę Obrony Powietrznej i Gazowej z przeznaczeniem do mającego powstać Muzeum Lotnictwa w Warszawie. Latem 1938 zbiory te znalazły się w sali honorowej na Ogólnopolskiej Wystawie Lotniczej we Lwowie. Były to szkice, fotografie i aparaty latające, m.in. szybowce z lat 1894–1896 i śmigłowiec z 1907 oraz śmigła jego konstrukcji. Zbiory te wróciły do Warszawy i uległy zniszczeniu podczas wojny 1939. W ostatnim okresie życia Tański przeniósł się do Olszanki k. Puszczy Mariańskiej, ówczesnego kurortu warszawskiego świata artystycznego. Dużo malował, głównie sceny batalistyczne, obrazki rodzajowe, typy ludowe z Łowickiego. Pisał pamiętniki pozostające dotąd w rękopisie.

W 1956 Aeroklub PRL ustanowił medal im. Czesława Tańskiego za wybitne osiągnięcia w szybownictwie, będący odpowiednikiem medalu Lilienthala. Zmarł 24 lutego 1942 w Olszance k. Puszczy Mariańskiej.

Bibliografia

• Danuta Tomczyk, Tański Czesław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt pierwszy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 1993, s. 88-89 – na podstawie źródeł:
• „Skrzydlata Polska” 1952, nr 2, s. 43; nr 44, s. 16;
• E. Jungowski, O pionierach polskiej myśli lotniczej, Warszawa 1967, s. 163-190;
• Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1968, t. 11, s. 398;
• J. Domański, 1000 słów o samolocie i lotnictwie, Warszawa 1979, s. 340;
• L. Smolińska, M. Sroka, Wielcy znani i nieznani, Warszawa 1988, s. 166-172.