Władysław Zarzycki

Władysław Zarzycki (ur. 13 stycznia 1897 w Pieczyskach, zm. 21 lutego 1971 w Warszawie) – nauczyciel, komendant Grójeckiego Obwodu Polskiej Organizacji Wojskowej, podpułkownik Wojska Polskiego, oficer Armii Krajowej, więzień Workuty.

Biografia

Urodził się 13 stycznia 1897 we wsi Pieczyska, gmina Drwalew (dziś gmina Chynów), syn Piotra (zm. 1930) i Marcjanny Gross, ze wsi Zielonka, gmina Jazgarzew (zm. 19 lutego 1940), właścicieli restauracji w Grójcu. Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego im. Stanisława Konarskiego w Warszawie, w 1916 podjął pracę nauczycielską w szkole elementarnej we wsi Lisówek k. Grójca. W następnym roku został aresztowany za działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej i osadzony w obozie jeńców w Havelbergu, w którym przebywał do wiosny 1918. W maju tego roku, aby uniknąć ponownego aresztowania, wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty tzw. Polskiej Siły Zbrojnej. W listopadzie 1918 wziął czynny udział w rozbrajaniu Niemców; w kwietniu 1919 wstąpił do pułku piechoty Legionów, w którym walczył z bolszewikami, aż do zawieszenia broni w listopadzie 1920 r. W 1919 został ranny w bitwie pod Dyneburgiem (Łotwa). Po wojnie został w wojsku w charakterze oficera służby stałej w 6 pułku piechoty Legionów, stacjonującym w Wilnie, wchodzącym w skład 1 Dywizji Piechoty Legionów. W 1923 ukończył w Wilnie Kursy Maturalne im. mjr Waleriana Łukasińskiego i przed Komisją Egzaminacyjną Kuratorium Oświaty w Wilnie zdał egzamin dojrzałości z zakresu Liceum o profilu przyrodniczo-matematycznym.

Wybuch wojny polsko-niemieckiej (1 września 1939) zastał go w 6 pułku piechoty w stopniu majora (od 1 lutego 1936) na stanowisku dowódcy I batalionu. 12 września w nocnym boju pod Kałuszynem został ranny. Pod koniec września 1939 wrócił do Wilna, podjął pracę w budownictwie, w listopadzie wstąpił do Związku Walki Zbrojnej / Armii Krajowej, przyjął pseudonim „Rojan”, od lipca do grudnia 1944 – „Radek”. W konspiracji był komendantem Garnizonu Dzielnicy B (Wilno-Śródmieście) w stopniu podpułkownika (awansowała go Komenda Główna Armii Krajowej). Dzielnica B, w dużej mierze z przyczyn od siebie niezależnych, nie wzięła aktywnego udziału w Akcji „Burza” – zmierzającej do wyzwolenia Wilna spod okupacji niemieckiej (7-13 lipca 1944). 13 lipca oddziały Armii Krajowej i Armii Czerwonej zdobyły bronione przez Niemców Wilno. Kilka dni później sowieckie władze wojskowe zarządziły koncentrację żołnierzy Armii Krajowej, rzekomo po to, aby sformować z nich dywizję piechoty – jednostki Wojska Polskiego, która brałaby udział w dalszej wojnie z Niemcami na froncie wschodnim. Dowódcy oddziałów Dzielnicy B pozostawili decyzję wymarszu na koncentrację pod osobistą rozwagę. Każda decyzja miała być uszanowana. Ci, którzy poszli na koncentrację, zostali internowani i wywiezieni do Rosji. Podobny los spotkał schwytanych. Ppłk Zarzycki w październiku 1944 został aresztowany i wyrokiem Trybunału Wojennego w Wilnie skazany na 15 lat zesłania. Skazani oficerowie i żołnierze umieszczeni zostali w łagrze „Recz-Łag”, przy kopalni nr 1 „Kapitalnaja”, w Workucie. Od 21 grudnia 1944 do 13 grudnia 1955 pracował tam w administracji szpitala, jako robotnik tartaku, murarz, w stołówce i jako technik norm w oddziale planowania.

Po 11 latach, w grudniu 1955 r. powrócił do Polski i osiedlił się w Grójcu, gdzie przebywała jego rodzina. Zamieszkał w domu rodziców, przy ul. Piotra Skargi 13a. 1 lutego 1956, za zgodą Komitetu Powiatowego PZPR, podjął pracę w Rejonie Eksploatacji Dróg Publicznych w Grójcu, na stanowisku starszego ekonomisty do spraw planowania. Z dniem 1 lutego 1968 przeszedł na emeryturę. Wg pisemnej opinii Edmunda Szaniawskiego, kierownika Rejonu był pracownikiem wysoce zdyscyplinowanym, systematycznym, sumiennym, samodzielnym, wieloletnim prezesem zakładowego Koła Ligi Obrony Kraju. Swemu lokalnemu patriotyzmowi dał wyraz w artykule A właśnie, że z Grójca ... („Życie Radomskie” 1959, nr 99, s. 3). Wystąpił w nim w obronie miasta położonego nad Molnicą, wyśmiewanego przez powiechowskich publicystów i za ich sprawą przez lokalne społeczności Mazowsza, co powodowało, iż młodzież wstydziła się miasta swych rodziców i kłamiąc ukrywała nazwę miejsca urodzenia lub zamieszkania.

Za udział w walce o niepodległość Polski oraz osiągnięcia w pracy zawodowej wyróżniony został czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem Pamiątkowym Za Wojnę 1918-1921, Medalem Pamiątkowym Dziesięciolecia Niepodległości (1928), Medalem Pamiątkowym Dwudziestolecia Niepodległości (1938), medalem brązowym Za Długoletnią Służbę, łotewskim Medalem Pamiątkowym „Pas Łatsiu”, Złotym Krzyżem Zasługi. Za udział w walkach z Niemcami w latach 1939–1943 odznaczony został srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari.

W styczniu 1927 zawarł związek małżeński z Apolonią z Jarmołowiczów (1903–1972), z którą miał syna Andrzeja (ur. 1943).

Zmarł 21 lutego 1971 w warszawskim szpitalu, pochowany został w Grójcu, na cmentarzu parafialnym przy ul. Mszczonowskiej.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Zarzycki Władysław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 132–134 - na podstawie źródeł:
• Archiwum Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w Grójcu: Teczka personalna;
• (Z.D.D.), Dowódca i kolega. Wspomnienie o ppłk Władysławie Zarzyckim („Rojan”), „Wrocławski Tygodnik Katolicki”, 1971, nr z 21 marca;
• Paweł Świetlikowski, Wołało nas Wilno. Z dziejów Garnizonu Miejskiego Armii Krajowej Okręgu Wileńskiego, Poznań 1991, s. wg indeksu nazwisk.