Ludwik Skowron

Ludwik Józef Skowron (ur. 19 marca 1917 w Łęczeszycach, zm. 6 stycznia 1992), ps. „Kubiniec” – zasłużony, lokalny działacz ludowego ruchu młodzieżowego, politycznego, spółdzielczego, uczestnik niepodległościowej konspiracji w powiecie grójeckim.

Biografia

Urodził się 19 marca 1917 w Łęczeszycach, jako syn Feliksa i Jadwigi z Adamczyków, właścicieli 3 mórg ziemi. Ojciec, aby utrzymać rodzinę, dodatkowo zajmował się szewstwem. Ludwik Skowron po ukończeniu pięciu klas w miejscowej szkole powszechnej (1931) a następnie klasie VI w Belsku (1931/1932) i VII w Błędowie (1932/1933) uczył się u ojca szewstwa, a następnie podjął pracę młodocianego robotnika w Wydziale Drogowym w Grójcu. W 1933 wstąpił do Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”. W latach 1933–1934 był skarbnikiem organizacji; w grudniu 1936 Zarząd Powiatowy Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici” wysłał go na własny koszt na trzymiesięczny kurs w Wiejskim Uniwersytecie Orkanowym w Gaci Przeworskiej. Tutaj poznał m.in. historię ruchu ludowego, jego cele, metody działania. Po powrocie w rodzinne strony został instruktorem w Stronnictwie Ludowym i w Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”, w 1937 włączył się czynnie do organizowania strajku chłopskiego, za co skazano go na 5 lat więzienia, a po apelacji wyrok zmniejszono o połowę, Sąd Kasacyjny zaś zawiesił jego wykonanie na 5 lat. W 1939 wybrany został prezesem Zarządu Powiatowego Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici” i sekretarzem Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego.

15 stycznia 1940 r. wstąpił do Stronnictwa Ludowego „Roch” (Ruch Oporu Chłopów), 15 kwietnia 1942 został członkiem Komendy Obwodu (powiatu), Batalionów Chłopskich, w 1943 komendantem Oddziałów Specjalnych, dowódcą Oddziału Specjalnego w Łęczeszycach. Za działalność organizacyjną i dywersyjną w 1941 Komenda Główna Batalionów Chłopskich awansowała go do stopnia plutonowego, w 1942 – sierżanta. Jego dom był przystanią dla konspiratorów ukrywających się, potrzebujących pomocy (np. m.in. Żydów). Na początku września 1944 z powiatu skierniewickiego przedarła się w rejon jego działania zdekonspirowana grupa (ok. 34) żołnierzy Batalionów Chłopskich Zygmunta Golańskiego „Boruta”, w tym Hieronim Ligocki („Leszek”), wówczas naczelnik Ludowej Służby Bezpieczeństwa, z żoną i 4 oficerów armii radzieckiej, zbiegłych z obozu w Konstantynowie k. Łodzi: kpt. Fiodor Gorocjoł z Leningradu (ul. Tadżycka), Andriej Jakowlewicz Rogatin z Moskwy, Aleksiej Iwanowicz Astafiew ze wsi Aksentowo, obwód Kalinin i mjr Siergiej Pietrowicz Soskow. Rosjanie ukryli się w kominie cegielni, w zagrodzie Anny i Franciszka Kozłowskich, którzy dostarczali im odzież i pożywienie. Późną jesienią 1944, w obawie przed dekonspiracją, łącznik Batalionów Chłopskich, Feliks Grzejszczyk przeprowadził ich do wsi Wólka Kurdybanowska, gdzie pracowali w gospodarstwach Franciszka Góreckiego, Aleksandra Bobrowskiego i Aleksandra Rzeźnickiego (?). Żołnierzy „Boruty” Ludwik Skowron rozmieścił we wsiach Kozieł, Łęczeszyce, Belsk Duży. Jeńcy nie prowadzili działań bojowych; broń ich i oddziału została zdeponowana we wsi Łęczeszyce pod opiekę Skowrona. Przekazano ją potem NKWD.

Na polecenie Tadeusza Szeląga („Łeda”), pełniącego (po powstaniu warszawskim) obowiązki Komendanta Okręgu II Batalionów Chłopskich, zapewnił schronienie 5-osobowej rodzinie żydowskiej, Słuczańskich, która do końca, okupacji chroniła się w Łęczeszycach, m.in. u Jana Woźniaka.

Po upadku powstania warszawskiego, razem z innymi członkami Batalionów Chłopskich organizował zbiórkę żywności, którą dostarczono m.in. do kuchni w Zalesiu k. Piaseczna. Sprawował też opiekę nad wysiedlonymi ze stolicy. We wrześniu 1944 wziął udział w naradzie działaczy Stronnictwa Ludowego „Roch” z II okręgu, która odbyła się w mieszkaniu komendanta Batalionów Chłopskich Obwodu Grójec, Antoniego Dębskiego (1911–1970) w Tarczynie, na której powołano tymczasowy zarząd konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego „Roch” dla okręgu II.

Po wyzwoleniu powiatu grójeckiego spod okupacji hitlerowskiej ujawnił swoją konspiracyjną działalność, oddał broń i przystąpił do działalności społeczno-politycznej.

17 stycznia 1945 wraz ze Stefanem Szewczykiem, Antonim Dębskim i innymi współorganizował tymczasowy Zarząd Powiatowy Polskiego Stronnictwa Ludowego, któremu przez parę miesięcy prezesował (1945). Wówczas też reaktywował i powołał tymczasowy Zarząd Powiatowy ZMW „Wici” i w latach 1945–1949 był jego prezesem. Po mianowaniu go wiceburmistrzem Grójca przeniósł rodzinę z Łęczeszyc do Grójca i zamieszkał w budynku przy ul. Skargi 1 m. 4, w którym mieścił się m.in. Związek Powiatowy PSL. W 1945 wziął udział w przeprowadzeniu reformy rolnej (otrzymał 4 ha), współorganizował Towarzystwo Uniwersytetów Ludowych RP Oddział w Grójcu, które w Głuchowie pod Grójcem założyło Uniwersytet Ludowy. W 1946 współorganizował w Grójcu: Polski Związek Ogrodniczy, Chłopskie Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, uważane przez Polską Partię Robotniczą za ekspozyturę PSL. W 1947 został wiceprezesem Zarządu Powiatowego Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”.

7 października 1947, po kilkunastu miesiącach zawieszenia działalności PSL w Grójeckiem, po ucieczce Stanisława Mikołajczyka z kraju, odbyła się powiatowa konferencja delegatów (60) tej partii, która wybrała lewicowy zarząd (PSL - Lewica); prezesem jego został Skowron.

28 sierpnia 1948 Ludwik Skowron podjął pracę zastępcy, a potem kierownika handlowego w Spółdzielni Owocarsko-Warzywnej, w Grójcu. 23 stycznia 1949 w Warszawie odbył się Zjazd Wojewódzki PSL, który podsumował dorobek organizacyjny i wybrał nowe władze. Członkiem Zarządu Wojewódzkiego PSL został m.in. Ludwik Skowron. W lutym tego roku wszedł w skład zarządu Spółdzielni Owocarsko-Warzywnej w Grójcu i był jego członkiem do listopada 1950 r., kiedy to decyzją władz centralnych upaństwowiono cały pion spółdzielczy i przekształcono w Przedsiębiorstwo Skupu Owoców i Warzyw.

Po zjednoczeniu ruchu ludowego (27 listopada 1949) i utworzeniu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego oraz przekształceniu Spółdzielni Owocarsko-Warzywnej stracił pracę i (nie mogąc znaleźć w powiecie grójeckim) w poszukiwaniu zajęcia, bez rodziny, wyjechał do Wrocławia, a stąd po pewnym czasie do Ostroszowic, gdzie podjął pracę w Zakładach Przemysłu Sportowo-Szkutniczego. Ponieważ klimat Dolnego Śląska nie sprzyjał jego zdrowiu, w 1951 powrócił do Grójca i od Adolfa Korczaka (1892–1962), wg innych od Adolfa Żółcika z Belska wypożyczył dwa konie oraz dwa wozy i wywożąc ziemię i gruz ze zburzonej Warszawy (Ochota) zarabiał na życie.

W tym samym roku (1951) na tajne polecenie Komitetu Wojewódzkiego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego został wyeksmitowany z mieszkania w Grójcu. Po dwóch latach pracy jako woźnica podjął pracę w stołecznym przedsiębiorstwie handlu owocami. W 1957 wziął czynny udział w reaktywowaniu Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu (31 stycznia 1957), w której do 30 maja 1960 pracował jako wiceprezes do spraw administracyjno-gospodarczych. Na skutek nie dość obiektywnej oceny spółdzielni przez rewidenta ustąpił ze stanowiska członka zarządu.

W 1957 został skarbnikiem Powiatowego Związku Ogrodniczego, w 1960 – członkiem zarządu związku. Od 1 czerwca 1960 do 30 czerwca 1968 był terenowym inspektorem w Zakładzie Eksportowo-Importerskim Centrali Spółdzielni Ogrodniczych w Warszawie. W 1966 zorganizował Kółko Rolnicze w Łęczeszycach i został jego prezesem. W 1965 wybrano go prezesem Powiatowego Związku Kółek Rolniczych. W Iatach 1967–1984 był członkiem Rady Okręgowej Spółdzielni Ogrodniczo-Warzywniczej w Warszawie.

W 1968 zajął się prowadzeniem własnego gospodarstwa sadowniczego, w latach 1963–1968 był członkiem Rady Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu i pełnił w niej m.in. funkcję sekretarza i przewodniczącego różnych komisji. W 1973 wszedł w skład Komitetu Budowy Domu Ogrodnika w Grójcu. W 1974 był współzałożycielem i członkiem (1974–1979) Rolniczej Spółdzielni Przetwórstwa Owoców i Warzyw.

W 1979 przekazał gospodarstwo córce, Zdzisławie Kociemskiej i przeszedł na emeryturę. Nie zrezygnował jednak ze swojej pasji pracy społecznej i m.in. uczestniczył w pracach Rady Banku Gospodarki Żywnościowej w Radomiu (od 1983), w Komisji Historycznej Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, przewodniczył Radzie Banku Spółdzielczego w Belsku (od 1973). W 1983 współorganizował Sadowniczą Spółdzielnię Handlowo-Usługową.

Po początkowym, pozytywnym ustosunkowaniu się do przemian społeczno-ekonomicznych dokonywujących się w PRL, wkrótce przyszedł czas kontestacji, co spotykało się z jawnymi i skrytymi szykanami, np. w 1966 na wniosek Wojewódzkiego Komitetu ZSL odznaczony został Krzyżem Partyzanckim, którego do 1990 nie wręczono mu. Komitet Powiatowy Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej polecił Prezydium Powiatowej Rady Nadzorczej zwrócić go Radzie Państwa z adnotacją, że wyróżniony jest wrogiem PRL, szkalującym jej ustrój.

W 1974 odmówiono mu paszportu do Niemieckiej Republiki Demokratycznej, otrzymał go dopiero po interwencji KP PZPR. W 1976 i 1978 ponownie odmówiono mu wydania paszportu potrzebnego na wycieczkę po Bałtyku statkiem M/S „Stefan Batory”.

30 listopada 1978 Wojewódzki Sąd Partyjny ZSL w Radomiu, wbrew stanowisku Komitetu Gminnego w Belsku, którego był członkiem, wykluczył go (i Stefana Pachockiego) z szeregów Stronnictwa za podpisanie Wniosku Obywatelskiego o przyspieszenie nowelizacji ustawy o emeryturach dla rolników z 27 października 1977. Sprawa ta dyskutowana była na spotkaniu kolegów – ludowców z całej Polski, które Skowron z okazji 60 rocznicy urodzin (19 marca) zorganizował, 25 czerwca 1977 w swoim domu w Łęczeszycach. Główny Sąd Partyjny utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Sądu. 13 grudnia 1981 internowano go w Kielcach, skąd został wypuszczony po 10 dniach (chory na nadciśnienie).

W sierpniu 1989 należał do współtwórców ugrupowania politycznego, zwanego od miejsca zebrania organizacyjnego, PSL wilanowskim. Skupiało ono działaczy PSL z lat 1945–1947, którzy dążyli do odbudowy samodzielnego ruchu ludowego: nawiązującego do programu PSL z 1946 r.

Osobowość Ludwika Skowrona w dużej mierze ukształtował Związek Młodzieży Wiejskiej „Wici”. Uważał on, że fundamentem społecznego ładu jest zawsze i wszędzie: trzeźwość, uczciwość i umiejętność. Człowiek jest wolny tylko wtedy, gdy nie podlega niewolom: osobistej, rodzinnej, gospodarczej, politycznej, religijnej i narodowej. Chciał, aby PSL reprezentował nie tylko interesy wsi, ale i całego narodu. Był dumny, że chłopi podczas okupacji utworzyli własne wojsko bez dolarów i rubli.

W uznaniu zasług w walce z okupantem oraz zasług dla lokalnej społeczności wyróżniony został: Złotym Krzyżem Zasługi (1958), Krzyżem Partyzanckim (1966), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1973), odznakami: Zasłużony Działacz Ruchu Spółdzielczego (1963), Odznaką Grunwaldzką (1974), srebrną Za Zasługi dla Banków Spółdzielczych (1986), złotą Zasłużony dla Spółdzielni Ogrodniczo-Pszczelarskiej (1987), Za Zasługi dla Województwa Radomskiego (1988), Zasłużony dla Spółdzielczości Ogrodniczej w Grójcu (1988), Za Zasługi dla Związku Młodzieży Wiejskiej (1988), Odznaką Pamiątkową Batalionów Chłopskich (1989).

14 kwietnia 1941 ożenił się z Genowefą z Pietrzaków (1917–1990), córką Antoniego i Antoniny Lenart z Wólki Łęczeszyckiej, z którą miał trzy córki: Zdzisławę (ur. 1943) Kociemską, Jadwigę (ur. 1946) Banaszkiewicz i Grażynę Żukowską (1949–1979).

Zmarł 6 stycznia 1992, pochowany na cmentarzu w Łęczeszycach. Pożegnał go tu Władysław Owczarek „Bula” z Chotczy k. Ciepielowa, wówczas w województwie radomskim. W pogrzebie uczestniczył też m.in. były komendant Batalionów Chłopskich, gen. Franciszek Kamiński („Zenon Trawiński”).

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Skowron Ludwik Józef, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 87–92 - na podstawie źródeł:
• Dokumenty w posiadaniu córki, Zdzisławy Kociemskiej;
• Biogram opracowany dla Komisji Historycznej Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego - w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
• Zdzisław Szeląg, Bataliony Chłopskie Ziemi Grójeckiej, „Za wolność i lud” 1968, nr 14;
• Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu. Red. Aleksander Łuczak, Warszawa 1975, s. 155, 162, 181, 194, 198, 297, 404, 411, 414;
• Kazimierz Przybysz, Konspiracyjny ruch ludowy na Mazowszu 1939–1945, Warszawa 1977, s. 154, 170, 179, 285;
• 40 lat Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu. Materiały zebrali i opracowali Aleksander Onych i Kazimierz Wojtasik, Warszawa 1985, s. 32-34, 37, 41, 44, 73-74, 81, 103, 110, 126-127;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 46, 53, 85, 219.