Jakub Lenarczyk

Jakub Lenarczyk (ur. 24 lipca 1882, zm. 24 listopada 1961) – działacz ruchu ludowego, organizator życia gospodarczego, uczestnik konspiracji niepodległościowej w latach 1939–1945.

Biografia

Urodził się 24 lipca 1882 w Machcinie koło Góry Kalwarii jako syn rolnika, byłego chłopa pańszczyźnianego, Wawrzyńca i Weroniki z Gruszczyńskich, brat Wawrzyńca Lenarczyka. Czytać i pisać nauczyła go matka, w Warszawie szkolił się w zawodzie koszykarza galanteryjnego. Tu też dokształcał się na kursach wieczorowych. Służbę w wojsku odbył w głębi Rosji, był w Teodozji (Ukraina) i na Krecie (?); w Cesarstwie Rosyjskim poznał wielu Polaków – zesłańców politycznych, przy pomocy których pogłębił swoją wiedzę o przeszłości historycznej Polski. Do kraju wrócił w 1910, w latach 1910–1914 mieszkał w Warszawie, w 1914 powtórnie został wcielony do wojska carskiego. W czasie działań wojennych i dostał się do niemieckiej niewoli i przez pewien czas pracował jako robotnik u bawarskiego bauera. Do kraju powrócił w 1918 i osiadł we wsi Pilica pod Warką. Tu prowadził gospodarstwo rolne, wzniósł budynki gospodarcze i wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” (PSL), potem po zjednoczeniu ruchu ludowego (1931) działał w Stronnictwie Ludowym. Wkrótce po powrocie z niewoli zwołał zebranie rolników z Pilicy i okolicznych wsi i zainicjował założenie Spółdzielni Spożywców „Jedność”, którą kierował do końca jej istnienia. Do sklepu towary dowoził rowerem lub nosił na plecach. Razem z bratem, Wawrzyńcem, będąc członkiem Komitetu Budowy Szkoły (1936–1938), położył duże zasługi w budowie szkoły podstawowej w Ostrołęce. W 1938 był delegatem na Kongres Stronnictwa Ludowego w Krakowie (27–28 lutego), do którego dotarł na rowerze.

W 1940 roku wstąpił do konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego „Roch”, był przewodniczącym trójki politycznej w gminie Konary. Podczas okupacji przewoził tajne dokumenty i prasę, udzielał schronienia tropionym przez Niemców oraz partyzantom. W 1944 roku, w związku z działaniami wojennymi na przyczółku warecko-magnuszewskim, wraz z rodziną został wysiedlony ze wsi. Po wypędzeniu Niemców z okolic Warki, powrócił do zniszczonego gospodarstwa i przystąpił do jego odbudowy. Wówczas też powierzono mu funkcję wójta Klonowej Woli. Położył duże zasługi nie tylko w odbudowie zniszczonych szkół i gospodarstw rolnych, ale i odbudowie tzw. „mikołajczykowskiego” PSL. W 1945 był II wiceprezesem Zarządu Powiatowego PSL w Grójcu. Po kilku miesiącach zawieszenia przez Urząd Bezpieczeństwa, działalności PSL w Grójeckiem, 27 listopada 1947, jako najstarszy ludowiec w powiecie, przewodniczył Powiatowej Konferencji Delegatów (60 osób) PSL, która wybrała go członkiem Tymczasowego Zarządu Powiatowego Stronnictwa („Nowe Wyzwolenie”). Wkrótce, pod wpływem propagandy, znalazł się w tej grupie członków PSL, która krytycznie oceniała działalność Stanisława Mikołajczyka („Chłopi i Państwo” 1947, nr 41, s. 4). Po utworzeniu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego został jego dość aktywnym członkiem. Wielokrotnie był delegatem na zjazdy powiatowe i wojewódzkie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. Propagował prenumeratę „Zielonego Sztandaru”, „Chłopskiej Drogi”, „Dziennika Ludowego”. Był ławnikiem sądowym w Grójcu, członkiem zarządu Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Warce. W latach 1952–1954 przewodził Komitetowi Budowy Szkoły Podstawowej w Ostrołęce.

Za aktywną działalność społeczną wyróżniony został brązowym Krzyżem Zasługi. Przed 1914 r. zawarł związek małżeński z Józefą Jakubiak, z którą miał córkę Wandę (Lis). Zmarł 24 listopada 1961, pochowany został na cmentarzu w Ostrołęce.

Bibliografia

Wanda Szeląg, Lenarczyk Jakub, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 58–59 – na podstawie źródeł:
Kronika Publicznej Szkoły Podstawowej w Ostrołęce k. Warki;
Biogram opracowany na podstawie relacji córki Wandy przez nauczyciela, Mariana Nowickiego z Mogielnicy, członka Komisji Historii Ruchu Ludowego w Grójeckiem – w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu. Red. naukowy A. Łuczak, Warszawa 1975, s. 162, 414;
Bolesław Pietrzak, Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia, Warszawa 1971, s. 70-71.