Góra Kalwaria
Góra Kalwaria – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie piaseczyńskim, w gminie Góra Kalwaria. Leży nad rzeką Wisłą.
Historia
Wieś rycerska Góra istniała już w XIII wieku, najstarsza wzmianka pochodzi z 1252 roku.
W 1657 r. wieś została zniszczona w czasie „potopu szwedzkiego” przez sojuszników Szwedów – wojska kozackie i siedmiogrodzkie.
Miejscowość zaczęła odgrywać większe znaczenie od 1666, gdy stała się własnością biskupa poznańskiego Stefana Wierzbowskiego. Zniszczenie wsi w czasie potopu szwedzkiego umożliwiło zrealizowanie planowanego założenia urbanistycznego – systemu dróg kalwaryjskich, przystosowanych do odprawiania nabożeństw pasyjnych.
W 1670 wydany został przywilej miejski (prawo magdeburskie) oraz nadana nazwa Nowe Jeruzalem. Zostały osadzone zakony dominikanów, dominikanek, franciszkanów obserwantów, bernardynów, pijarów i marianów (1677), a samo miasto w całości przeznaczone dla katolików (zabroniono osiedlać się w nim Żydom). Po śmierci Wierzbowskiego nastąpił stopniowy upadek. Pod koniec XVIII wieku i na początku XIX wieku większość kościołów i kaplic została rozebrana.
W 1802 roku uchylono zakaz osiedlania się Żydów, którzy w krótkim czasie stali się największą grupą wyznaniową w mieście. W roku 1825 żydowskich mieszkańców było już więcej niż chrześcijańskich, zaś w połowie XIX wieku Żydzi stanowili aż 2/3 lokalnej społeczności (1161 z 1750 mieszkańców). Góra Kalwaria wyrosła wtedy na jedno z ważniejszych w Polsce centrów chasydyzmu prowadzone przez osiadłych tu cadyków Alterów (od 1859).
● Więcej w osobnym artykule: Żydzi w Górze Kalwarii.
Oprócz Żydów na teren Góry Kalwarii sprowadzali się ewangelicy z obecnych Niemiec, który założyli potem wieś Kąty.
W latach 1867–1879 Góra Kalwaria była siedzibą powiatu. W latach 1883–1919 Góra Kalwaria pozbawiona została praw miejskich.
18 sierpnia 1900 roku miasto uzyskało wąskotorowe połączenie kolejowe z Warszawą w ramach tzw. kolei grójeckiej (funkcjonowało do 1971 roku).
Do II wojny światowej w Górze Kalwarii istniała Główna Szkoła Straży Granicznej oraz stacjonował 1 pułk artylerii najcięższej (pan).
Podczas kampanii wrześniowej blisko miasta miała miejsce bitwa o most na Wiśle w Brzuminie. Obrońcy przeprawy ulegli niemieckiemu najeźdźcy po zaciętej, kilkudniowej walce. Do niewoli dostało się około 200 polskich żołnierzy. W 1940 Niemcy utworzyli w mieście getto dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 3500 osób. Getto zostało zlikwidowane w dniach 25-26 lutego 1941 roku. Większość jego mieszkańców wywieziono do getta warszawskiego, a część rozstrzelano. Z Warszawy wywieziono ich w 1942 roku do obozu zagłady w Treblince, gdzie okupant odebrał im życie. Z Górą Kalwarią związanych było też przeszło 20 ofiar zbrodni katyńskiej (1940 r.). To głównie oficerowie Wojska Polskiego – w czasie wojny w mieście stacjonował bowiem pułk artylerii.
Po II wojnie światowej założono kilka większych przedsiębiorstw przemysłowych branży owocowo-warzywnej, lekkiej, budowlanej, chemicznej. W 1954 r. miasto uzyskało połączenie kolejowe normalnotorowe z Łukowem i Skierniewicami.