Stanisław Maliszewski

Stanisław Maliszewski (ur. 12 lutego 1884 w Bikówku, zm. 1 lipca 1943 w Wilczogórze) – reemigrant z Danii, wzorowy rolnik, uczestnik wielu wystaw rolniczych, m.in. Powszechnej Wystawy Krajowej (1929), wytrawny mówca, radykalny działacz ludowy z grupy „Zaranie”, a potem Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) „Wyzwolenie”, wreszcie Stronnictwa Ludowego i Polskiej Partii Robotniczej (PPR).

Życiorys

Urodził się 12 lutego 1884 w Bikówku w rodzinie chłopskiej. Przed I wojną światową kolportował czasopisma ludowe. m.in. „Zaranie”, zorganizował Kółko Rolnicze we wsi Wilczogóra, w której mieszkał i prowadził swoje gospodarstwo rolne. W latach 1922–1923, w czasie, gdy premierem i ministrem spraw wojskowych był Władysław Sikorski, Maliszewski wybrany został przewodniczącym zespołu mężów zaufania (Wawrzyniec Lenarczyk, Andrzej Żółcik). którzy mieli utrzymywać kontakt z przebywającym w Warszawie Tomaszem Nocznickim, posłem PSL „Wyzwolenie”, który ze względu na wiek miał trudności z przekazywaniem wiadomości na teren powiatu o sytuacji politycznej w kraju, o tworzeniu rządu przez Wincentego Witosa, o przygotowywanym zamachu stanu, rozłamie w PSL itd. W latach 1926–1933 był członkiem Rady Nadzorczej Kasy Spółdzielczej im. Stefczyka w Grójcu. 15 kwietnia 1929 wybrany został przewodniczącym Kasy Pożyczkowo-Oszczędnościowej w Belsku, prezesem Zarządu Powiatowego Mazowieckiego Związku Młodzieży Wiejskiej w Grójcu. W 1928, po rozwiązaniu sejmu (28 października 1927), zwabiony przez sanację mirażem mandatu poselskiego, w obawie przed prześladowaniem, przeszedł z PSL „Wyzwolenie” do Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR). 17 marca 1935 został członkiem założycielem Spółdzielni Spożywców „Wieśniak” w Grójcu. Przed 1938 wystąpił też z opanowanej przez ziemiaństwo Rady Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych, pozostał natomiast prezesem Kółka Rolniczego w Wilczogórze.

W latach międzywojennych współpracował z pismami: „Przewodnik Kółek i Spółek Rolniczych w Królestwie Polskim” (np. 1907, nr 1, s. 8-10); „Zaranie” (np. 1908, nr 4); „Wyzwolenie” (1930, nr 4); „Echo Grójeckie” (1934, nr 3, 4). W tych m.in. czasopismach szerzył idee kółek rolniczych, pisał o stosunku do nich samorządu gminnego, krytykował politykierstwo, ubolewał nad małym zainteresowaniem działaczy politycznych rozwojem gospodarczym powiatu, zachęcał wieśniaków do uczenia się śpiewania. Zimą 1940–1941 należał do współzałożycieli komórki Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie „Młot i Sierp” (w Janówku koło Grójca). W 1942 wstąpił do PPR. Posługiwał się pseudonimem „Dziadek”. Łączyły go przyjazne stosunki z nauczycielką, współorganizatorką PPR Marią Jasiorowską, która na tajnych kompletach w zakresie szkoły średniej uczyła jego córkę Barbarę. 14 lipca 1942 w mieszkaniu Maliszewskiego odbyło się zebranie przedstawicieli komórek partyjnych, na którym wybrano Komitet Dzielnicowy (Powiatowy) PPR. Po pierwszym pogromie komunistów, zagrożony aresztowaniem, we wrześniu 1942 Maliszewski dołączył do oddziału partyzanckiego Józefa Rogulskiego („Wilk”). 1 lipca 1943 z nieznanych bliżej przyczyn politycznych został zastrzelony w pobliżu własnego gospodarstwa. Dokonała tego grupa 4 osób, które do wsi dojechały na rowerach. W dniu tym dokonano 5 innych mordów w Mogielnicy. Stanisław Maliszewski pochowany został na cmentarzu w Belsku.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Maliszewski Stanisław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 40-42 – na podstawie źródeł:
• Relacja członków rodziny;
• Sprawozdanie Okręgowego Towarzystwa i Kółek Rolniczych w Grójcu za rok 1937/1938 (maszynopis);
• Warszawa - Lewa Podmiejska 1942–1945. Z walk PPR – AL, Warszawa 1971, s. 64, 246, 248, 393, 610;
• Bolesław Pietrzak, Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia, Warszawa 1971, s. 81, 82, 84, 95, 116, 133, 197, 198, 199;
• Bolesław Monkiewicz, Wacław Pawlak, 100 lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu, Grójec 1974, s. 41;
• Ruch Ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu, red. A. Łuczak, Warszawa 1975, s. 72, 89, 411;
• Benon Dymek, Biografie walki, Warszawa 1982, s. 200, 220, 262;
• 50 lat Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Grójcu, [Grójec 1985], s. 7.