Andrzej Żółcik

Andrzej Żółcik (ur. 27 listopada 1869 w Belsku k. Grójca, zm. 28 października 1928 tamże) – rolnik, zaraniarz, tymczasowy komisarz Rządu Ludowego Republiki Polskiej po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918, wychowanek polityczny Tomasza Nocznickiego, lokalny działacz ruchu społeczno-politycznego, spółdzielczego.

Biografia

Urodził się 27 listopada 1869 w Belsku k. Grójca, jako syn Jana (ur. 1838 w Błędowie) i Katarzyny ze Stolarków (1841–1928). Ukończył szkołę ludową, ożenił się z Józefą z Lenarczyków (1879–1909) z Belska Dużego i tu zajął się uprawą roli, którą zawsze łączył z pracą społeczną. W 1905 r., razem z innymi (np. Tomaszem Bożykiem), wsparł inicjatywę Tomasza Nocznickiego powołania „przeciwzłodziejskiej samoobrony”. Podczas pełnienia straży wziął współudział w zabójstwie złodzieja, za co został na krótko osadzony w więzieniu. Uczestniczył w nieformalnym ruchu społeczno-politycznym skupionym wokół tygodnika „Zaranie” (1907–1915), gwałtownie zwalczanym przez kler katolicki (Zaraniarze). Czytelniczką tego pisma była też jego żona, Józefa, która w wieku 30 lat w 1909 r. zmarła przy połogu, pozostawiając dwoje dzieci. Za „czytelnicze przestępstwo” ks. Marcin Gruchalski (1866–1933), w latach 1901–1909 proboszcz parafii Belsk, nie odprawił katolickiego pogrzebu, nie dostąpiła „zaszczytu przebywania w świątyni”. Podczas I wojny światowej Andrzej Żółcik był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej (1914–1918), Kółka Rolniczo-Ogrodniczego (od 17 grudnia 1916), Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) „Wyzwolenie” (od lutego 1915), podczas okupacji niemieckiej – milicjantem (sic!) do 7 lutego 1917. 11 listopada 1918 z bronią w ręku uczestniczył w rozbrajaniu Niemców w Belsku.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (1918), gdy między Stanisławem Czekanowskim a Henrykiem Hołownią toczyła się rywalizacja o stanowisko komisarza rządowego, z inicjatywy Tomasza Nocznickiego, ministra bez teki w Tymczasowym Rządzie Ludowym Jędrzeja Moraczewskiego, minister spraw wewnętrznych - Stanisław Thugutt (1873–1941), mianował go tymczasowym komisarzem Rządu (pierwszym starostą) na powiat grójecki. Funkcję tę pełnił krótko, do 19 lutego 1919, zastępcą jego był wybrany przez niego Sokolnik, były sekretarz gminy Błędów. Mieszczanie z Grójca drwili z niego i wypominali mu, że jest prostym chłopem od pługa. Ziemianin z Kośmina, Stanisław Czekanowski, znał Żółcika od 1896 r. i wg niego był on dobrym gospodarzem, mądrym, energicznym człowiekiem. Na przełomie 1918 i 1919 r. Żółcik dzięki taktownemu wystąpieniu przyczynił się do złamania strajku służby folwarcznej, zorganizowanego przez sekretarza Związku Zawodowego Robotników Rolnych, Stefana Giedyka. Andrzej Żółcik był przeciwny partyjnym kłótniom i nienawiści. Mimo niechęci do ziemian żywił zaufanie i życzliwość do Stanisława Czekanowskiego, który odwiedzał go w Belsku, Żółcik zaś nigdy nie był w Kośminie i nie uczestniczył w zebraniach Grójeckiego Towarzystwa Rolniczego, mimo iż był zapraszany. Sporo jednak zrobił, aby Czekanowski został posłem do Sejmu.

W latach 1919–1927 społecznie pracował w Radzie Gminy Belsk, Zarządzie Ochotniczej Straży Pożarnej (od 1915), w czasie wojny z bolszewikami (1920) - w Gminnym Komitecie Opieki Wojskowej, Gminnym Obywatelskim Komitecie Obrony Państwa (lipiec 1920–22 września 1921), Komitecie Budowy Organów w kościele w Belsku (20 września 1921–10 września 1922), w Radzie Nadzorczej Spółdzielni Mleczarskiej „Zjednoczenie” w Belsku (od 1925), w Sejmiku Powiatowym (1927), w Komisji Obwodowej nr 10 przeprowadzającej wybory do Sejmu w roku 1922 i 1927. W latach 1922–1923 był jednym z trzech mężów zaufania, którzy utrzymywali kontakt z przebywającym w Warszawie posłem Tomaszem Nocznickim, gdy ten ze względu na wiek, miał trudności w utrzymywaniu kontaktu z członkami PSL w powiecie i przekazywaniu im najświeższych wiadomości z prac sejmowych.

W 1928 sanacyjny Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR), chcąc wykorzystać jego autorytet wśród chłopów i zachęcić ich do głosowania na tę organizację, wbrew jego woli, wpisał go (na dalekim miejscu) na listę kandydatów na posłów do Sejmu. W wyniku protestu nazwisko jego wykreślono atramentem. Zanim do tego doszło, Andrzej Żółcik stracił autorytet wśród chłopów, co spowodowało całkowite jego wycofanie się z prac społeczno-politycznych i rychłą śmierć. Była to ogromna strata dla ruchu ludowego w powiecie grójeckim.

Przez całe dorosłe życie od księży żądał prawdziwego „apostolstwa”, a nie znajdując go buntował się przeciw Kościołowi. Pod koniec życia, szukając prawdy, walczył sam ze sobą, przez pewien czas przebywał u kapucynów w Nowym Mieście, aż w końcu pogodził się z ks. Feliksem Dąbrowskim, w latach 1909–1933 proboszczem w Belsku. Tuż przed śmiercią wystąpił z Rady Nadzorczej Spółdzielni Mleczarskiej „Zjednoczenie”.

Po śmierci pierwszej żony, Józefy, z którą miał dwoje dzieci: Florentynę (1900–1977), z męża Krześniak i Ludwika, ożenił się z Leonardą Pruś (secundo voto Chmielewiec); miał z nią troje dzieci: Adolfa (1910–1993), Witalisę Zofię (Milewska) i Marię (Patek). Andrzej Żółcik zmarł w okolicznościach nie do końca wyjaśnionych 28 października 1928 r. w Belsku i tu został pochowany na miejscowym cmentarzu.

Bibliografia

• Wanda Szeląg, Żółcik Andrzej, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt jedenasty, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 132–134 - na podstawie źródeł:

• Archiwum Państwowe m. st. Warszawy – Oddział Góra Kalwaria: „Księga urodzin, małżeństw i zgonów parafii rzymskokatolickiej Belsk” 1869, poz. 65;
• Ossolineum: Stanisław Czekanowski, „Roczniki mojego długiego żywota. Cz. III: Na polu rolniczo-społecznym, rozdział „W niepodległej Polsce” (rękopis sygn. II/13257, maszynopis z lat pięćdziesiątych XX w. z aktualnym komentarzem, tamże, sygn. II/13258; kopia u wnuczki Barbary Czekanowskiej-Bukowieckiej, s. 19, 33, 39, 40, 42, 44);
• Tomasz Nocznicki, Śp. Józefa Żółcikowa, „Zaranie” 1909, nr 11, s. 208;
• Tegoż, Pożółkły arkusz zapisanego papieru (uchwała o utworzeniu „przeciwzłodziejskiej samoobrony” i o tzw. „pobytowcach”),
• „Niepodległość” t. 3: 1930/1931, z. 2 (6), s. 347-351;
• Bolesław Pietrzak, Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia, Warszawa 1971, s. 31, 70, 81, 116, 134;
• Belsk w starej fotografii. Opracowanie Anna Kocewiak, Belsk Duży 1999, s. 5 (fotografia rodziny Andrzeja Żółcika);
• Remigiusz Matyjas, Radości i smutki gminy Belsk (do 1945), Belsk Duży 1999 (w rzeczywistości Belsk 2000), s. 41-43, 48, 68, 118, 123, 144, 145, 164, 175, 185, 215, 245-246.