Związek Zawodowy Robotników Rolnych RP. Oddział w Grójcu

Związek Zawodowy Robotników Rolnych RP. Oddział w Grójcu – ogólnopolska organizacja utworzona na I Zjeździe odbytym w dniach 16-18 marca 1918 dla obrony ekonomicznych i oświatowych interesów robotników zatrudnionych w ziemiańskich folwarkach. Według ustawodawstwa polskiego za robotników rolnych uznawano wszystkich, całkowicie lub częściowo utrzymujących się z pracy najemnej na pracownicy roli, w leśnictwie, ogrodnictwie jako pracownicy stali (ordynariusze), sezonowi, wolnonajemni (czeladź) oraz rzemieślników folwarcznych i robotników zatrudnionych w przemyśle rolnym (młyny, gorzelnie, krochmalnie, tartaki itp.). W strukturze wewnętrznej obowiązywał podział na Koła Miejscowe i Oddziały. Najwyższą władzę stanowił zjazd powiatowy, który wybierał zarząd powiatowy (oddziału), sąd koleżeński, komisję rewizyjną. Pracą bieżącą kierował prezes, sekretarz i skarbnik. Fundusz Związku (oddziału) składał się z administracyjno-organizacyjnego, oświatowo-prasowego i zapomogowego. Oddziały co miesiąc składały sprawozdania kasowe wraz z dowodami kasowymi do Zarządu Głównego.

Związek pozostawał pod wpływem partii lewicowych, niekiedy komunistycznych. Na II zjeździe (8-9 czerwca 1919 r.) do Zarządu Głównego powołani zostali: Włodzimierz Dąbrowski, Edward Sokołowski z Komunistycznej Partii Robotników Polskich, Wincenty Wadra i Tadeusz Żarski (1896–1934) z Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) - Lewica (Opozycja), od 1921 r. w Komunistycznej Partii Robotników Polskich, w latach 1929–1930 poseł; Jan Kwapiński (właśc. Piotr Chałupka, 1885–1964) z PPS; Marian Nowicki (1893–1960) z PPS; Tomasz Nocznicki z Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” i Marcin Morgol.

W latach 1919–1939 przewodniczącym Zarządu Głównego Związku Zawodowego Robotników Rolnych (ZZRR) był początkowo (krótko) Wincenty Wadra, a następnie Jan Kwapiński. Do czołowych działaczy należeli też: Dulemba, T. Jaroszewicz-Chełmicka, Władysław Mieczkowski, Antoni Calski.

W latach 1919–1939 Związek skupiał:

• w 1919 (II Zjazd, 8-9 czerwca) – 66 020 członków w 37 oddziałach;
• w końcu 1919 (III Zjazd, 7-8 grudnia) – 66 000 członków w 72 oddziałach;
• w 1920 – ok. 96 000 członków w 74 oddziałach;
• w 1921 – 110 532 członków w 63 oddziałach;
• w 1925 – 7602 członków w 70 oddziałach.

Z upływem lat liczba oddziałów i członków zmniejszała się.

Centralnymi organami Związku lub taką rolę spełniającymi były pisma: „Niedola Chłopska” (od 15 lipca 1920), „Chłopska Prawda” (wspólny organ z PPS, 1927–1930), „Życie Robotnika Rolnego” (od 1934 do 1939).

Działalność grójeckiego oddziału Związku

Dzieje ZZRR RP. Oddział w Grójcu nie są dotąd rozpoznane. Z korespondencji Oddziału, zamieszczonej na łamach centralnych organów Związku wiemy, że jego siedziba znajdowała się w Grójcu, przy ul. Mogielnickiej 10, potem 20(?), a od marca 1936 przy ul. Mszczonowskiej 18. Długoletnim przewodniczącym Oddziału był Piotr Kluszczyński, który na XI Zjeździe Związku (1937) wybrany został do Zarządu Głównego. Funkcję sekretarza Oddziału pełnili: Stefan Giedyk, w roku 1928 wybrany zastępcą posła z listy 2 (PPS), w roku 1939 (od 1937?) – Kazimierz Zawada (ur. 1909), zamieszkały przy ul. Skargi 19a.

W Grójeckiem istniało ok. 195 majątków różnej wielkości. W publikowanych korespondencjach znajdują się obrazy wyzysku i poniżenia robotników rolnych pracujących m.in. w folwarkach: Częstoniew, Dębnowola, Henryków, Kobylin, Kociszew, Kośmin, Kozietuły, Leśnowola (dziś Lesznowola), Michrów, Ogrodzienice, Pabierowice, Pniewy, Rembertów, Ślepowola, Wola Chynowska.

Aktywność Oddziału ilustruje sprawozdanie złożone na zjeździe odbytym 27 stycznia 1935 roku. Wzięło w nim udział 212 robotników. W 1934 Zarząd zorganizował dwa zjazdy, odbył trzy zebrania obwodowe, 1006 zebrań folwarcznych, przyjęto 845 interesantów, udzielono 362 porady prawne, 23 razy interweniowano w Inspektoracie Pracy, 15 – w Urzędzie Ziemskim, 24 – w Starostwie, otrzymano 161 pism, wysłano 154, Komisja Rozjemcza rozpoznała 76 spraw na sumę 14 962 zł, 37 gr, załatwiono polubownie 12 spraw na sumę 2 227 zł, 47 gr, wygrano w sądzie 32 sprawy na sumę 4 572 zł, 96 gr., 7 robotników otrzymało świadczenia w związku z nieszczęśliwym wypadkiem.

W zjeździe odbytym 10 stycznia 1937 r. udział wzięło 450 robotników rolnych. Ze sprawozdania za 1936 r. wynika, że Oddział odbył dwa zjazdy, 837 zgromadzeń, polubownie załatwiono 8 zatargów na sumę 953 zł, Komisja Rozjemcza 115 robotnikom przysądziła 10 529 zł. Na zjazdach np. w 1935 r. protestowano przeciw obniżaniu wynagrodzenia, domagano się ubezpieczenia na wypadek choroby, starości, bezrobocia. Zobowiązano zarząd oddziału do obrony masowo zwalnianych robotników tuż przed wiekiem emerytalnym. W latach 1919–1939 oddział, z inicjatywy kół lokalnych, w odpowiedzi na decyzję Zarządu Głównego Związku aktywnie organizował strajki robotników rolnych, np.: 16 października 1919 czy 18 kwietnia 1932, które policja i wojsko rozpędzały, zabraniały manifestacji, brutalnie biły i znęcały się na uczestnikach, aby zmusić ich do powrotu do pracy. Czy w Grójeckiem użyto broni, czy ktoś zginął, nie dało się ustalić. Rzecz wymaga poszukiwań archiwalnych. Działalność Związku zwalczana była gwałtownie, w sposób niewybredny, zarówno na łamach prawicowych czasopism, jak i z ambon kościelnych.

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Związek Zawodowy Robotników Rolnych RP. Oddział w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt jedenasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 2002, s. 130-132 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Oddział w Górze Kalwarii: „Akta Magistratu m. Grójca o kasie miejskiej i budżecie miasta”, sygn. 180, k. 103;
• [Alicja Bełcikowska], Ruch zawodowy w Polsce, Warszawa 1921, s. 71, 72, 91;
• Sprawozdanie z działalności Związku Zawodowego Robotników Rolnych RP 1919–1928, Warszawa 1929;
• Sprawozdanie z działalności Związku Zawodowego Robotników Rolnych RP 1929–1932, Warszawa 1934;
• Sprawozdanie z działalności Związku Zawodowego Robotników Rolnych RP 1933–1936, Warszawa 1937;
• Dzieje Związku Zawodowego Robotników Rolnych RP 1929–1932, Warszawa 1934;
• „Życie Robotnika Rolnego” 1934, nr 3, s. 15; 1935 nr 1(9), s. 10, 16; nr 2(10), s. 14-15; 1936 nr 1(11), s. 16; 1937, nr 2(16), s. 11; nr 3(17), s. 13-14; nr 5(19), s. 15; nr 6(20), s. 13, 16; nr 8(22), s. 12, 16; 1938, nr 1(23), s. 15; nr 4(26), s. 15; nr 9(31), s. 13, 15; 1939, nr 2(35), s. 16; nr 3(36), s. 8; nr 5(38), s. 12, 15-16; nr 7(40), s. 11 (przedruk niektórych w: Grójecczanie sami o sobie. Antologia korespondencji prasowych z lat 1889-1959. Część I. Wybór i przypisy Zdzisław Szeląg, Grójec 2002);
• Dzieje Związku Zawodowego Pracowników Rolnych 1919-1969, Warszawa 1969, s. 207;
• Józef Gójski, 40 lat Związku Zawodowego Robotników Rolnych (Szkic historyczny), Warszawa 1950.