Kapela Dziecięca w Lipiu

Kapela Dziecięca Powszechnej Szkoły Podstawowej w Lipiu – zespół instrumentalno-wokalny zorganizowany w 1954 roku przez zasłużonego dla lokalnej społeczności, utalentowanego wychowawcę, nauczyciela śpiewu i muzyki Bolesława Mazuryka (1907–2000), który do Lipia przeniósł się z pobliskiej szkoły w Zalesiu, skąd przywiózł niepotrzebne tam już instrumenty muzyczne. Prowadzony przez niego, dość szeroko znany w kraju, zespół instrumentalny, z chwilą odejścia z tej placówki, przestał istnieć. Kapelę w Lipiu zaczął organizować 15 września 1954. Do zespołu muzycznego wybierał dziewczynki i chłopców uzdolnionych muzycznie i chętnych do pracy. Indywidualna nauka gry na instrumentach trwała 3 miesiące, po czym odbywała się w zespole i indywidualnie. Początkowo grano na 34 skrzypcach, 6 akordeonach, 2 fletniach, 4 klarnetach, 5 trąbkach, 4 wiolonczelach, 3 kontrabasach i dwuosobowej perkusji.

Zajęcia zespołowe prowadzone były dwa razy w tygodniu w izbie lekcyjnej, od 1963 w specjalnie wybudowanej sali gimnastycznej, którą wzniesiono głównie dla potrzeb zespołu. Odtąd stała się ona również salą koncertową. Nad nią dobudowano salę dla ćwiczeń muzycznych. Nauka indywidualna odbywała się codziennie.

Kapela przeciętnie liczyła od 45 do ok. 60 dzieci, w szkole uczyło się zaś w 1965/1966 – 227 uczniów, w 1969 – 250, w 1980 – ok. 200, w 1981 – 302. Kapela każdego roku musiała być uzupełniana, ponieważ uczniowie po ukończeniu szkoły, odchodzili z niej.

W pierwszych latach istnienia kapeli dziewczynki występowały w różnokolorowych spódniczkach i białych bluzkach, przybranych wstążkami, chłopcy zaś w czerwonych kubraczkach. Od 1961 członków kapeli ubierano w stroje ludowe, zakupione z dotacji Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie (1956), w Radomiu (od 1975), Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu (1961). Z tych samych funduszów nabywano również instrumenty muzyczne.

W repertuarze kapeli przeważały pieśni ludowe m.in. z okolic Grójca (mazurki, krakowiaki, polki), ale także marsze, piosenki harcerskie. Niektóre grane przez zespół kujawiaki skomponował osiemnastoletni wówczas syn kierownika, Maurycy (ur. 1938).

Poza Lipiem kapela występowała w 30 innych wsiach, osadach i miastach, a więc w Grójeckiem: w Belsku (4 razy), Błędowie (33), Czersku k. Warki, Goszczynie, Górze Kalwarii (5), Grójcu (36), Jadwigowie, Jasieńcu, Kotorydzu, Machnatce, Mogielnicy (5), Ogrodzienicach (5), Pniewach, Potyczy, Sułkowicach, Tarczynie, Warce (9), Wilkowie (4), oraz w Białobrzegach nad Pilicą, Garwolinie, Kozienicach, Ostrołęce (4), Płocku (2 razy, 6 koncertów), Pruszkowie, Radomiu, Siedlcach, Iłowie, Sierpcu, Warszawie (14), Żyrardowie (4). W ciągu 36 lat istnienia kapela koncertowała 391 razy, czyli przeciętnie 11 razy w roku. Najczęściej występowała w Błędowie, Grójcu i w Warszawie.

W repertuarze kapeli znajdowały się przede wszystkim melodie, które Mazuryk wyszukiwał, opracowywał i rozpisywał na orkiestrę i chór, a żona przygotowywała deklamacje. Swoimi koncertami kapela uświetniała uroczystości szkolne, gminne i powiatowe, dożynki (m.in. w Grójcu, Lipiu, Mogielnicy, Warce, Błędowie), posiedzenia Powiatowej Rady Narodowej i Wojewódzkiej Rady Narodowej, spotkania przedwyborcze, Dni Oświaty Książki i Prasy, Dzień Kobiet, Dzień Matki, Dzień Nauczyciela, Dzień Ludowego Wojska Polskiego, Święta Pieśni, zloty harcerskie (np. Ośrodka Lipie), uroczystości 1 maja, 9 maja, 22 lipca, 11 listopada, Święta Ludowego, rewolucji październikowej, uroczystości milenijne (w różnych miejscowościach województwa warszawskiego), Grójeckie Dni Kwitnących Jabłoni (1959–1962), Dni Winobrania (w Warce), Mogielnicką Wiosnę Kulturalną. Kapela koncertowała też na różne cele społeczne np. na Fundusz Odbudowy Warszawy w Błędowie, Grójcu, Tarczynie, Warce; wielokrotnie gościła na antenie Polskiego Radia (m.in. w 1957, 1958, 1967, 1972). W Lipiu nagrano audycję dla Polaków za granicą zatytułowaną „Praca szkoły i środowisko”; na taśmie magnetofonowej utrwalono m.in. wypowiedzi nauczycieli, uczniów oraz śpiew i muzykę kapeli szkolnej. Kasetę z nagraniem kapeli otrzymała rumuńska siedmioletnia szkoła podstawowa nr 1 w Rosita, okręg Timisoara (1960). Spośród nagranych utworów szczególnie podobały się Pastereczka, śpiewana solo ze stowarzyszeniem orkiestry, dwa sola ksylofonowe, polka Figlarka, fantazja Pierwiosnek skomponowana przez Maurycego Mazuryka, Pieśń jesienna, do której słowa i melodię ułożyły dwie uczennice Teresa Guczewska z kl. V i Bożenna Jakubczyk z kl. VII.

Aby zapoznać się z kapelą, szkołę w Lipiu odwiedzali inspektorzy szkolni z Grójca, kuratorzy z Warszawy i Radomia, wiceminister oświaty Zofia Dębińska (1959), sekretarze różnych szczebli Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, prezesi lokalnych i centralnych związków spółdzielczych, sinolodzy z Chin i Uniwersytetu Warszawskiego (1958), ambasadorzy Rumunii (1959), Bułgarii (1965), nauczyciele ze Związku Radzieckiego (1967), goście ze Szwecji, Węgier, Francji, Republiki Federalnej Niemiec, Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk (1978), zastępca Przewodniczącego Rady Państwa – Tadeusz Szelachowski (1981), posłowie oraz redaktorzy wielu polskich i zagranicznych czasopism.

W uznaniu poziomu artystycznego kapela otrzymała szereg nagród pieniężnych i rzeczowych m.in. za zakwalifikowanie się lub zajęcie I miejsca w eliminacjach powiatowych i rejonowych w Grójcu (1955, 1965, 1977), Garwolinie (1973, 1974), Żyrardowie (1955), w wojewódzkich w Kozienicach (1977), za III miejsce na Ogólnopolskim Festiwalu Muzyki Polskiej (1965) w pionie amatorskim (po filharmonii Górniczej z Zabrza i Filharmonii Hutniczej ze Świętochłowic, 1958).

Za znaczące osiągnięcia artystyczne Mazuryk wyróżniony został III nagrodą Ministra Kultury i Sztuki na Ogólnokrajowym Festiwalu Muzyki Polskiej (1956).

Występy kapeli cieszyły się dużym zainteresowaniem nie tylko widzów, ale i prasy, która recenzowała je nader często. Sale Domów Kultury, hale fabryczne, stadiony sportowe, szkolne, sale gimnastyczne, Domy Ludowe, w których koncertowała, wypełnione były zawsze do ostatniego miejsca.

W 1971 Mazuryk przeszedł na emeryturę, pracował jednak jeszcze przez 20 lat (do 1990) w tzw. niepełnym wymiarze godzin. Z chwilą całkowitego odejścia na emeryturę zespół przestał istnieć. Dzięki jego pracy kilka uczennic podjęło naukę w średnich szkołach muzycznych, a dwie zostały nauczycielkami śpiewu. Irena Wojtczak (Górecka) z Zalesia ukończyła Wyższą Szkołę Muzyczną, klasę skrzypiec i podjęła pracę w operetce warszawskiej; Jakubczak z zespołu w Zalesiu ukończyła szkołę baletową i występowała w Centralnym Zespole Wojska Polskiego; Tomasz Skoneczny z Rębowoli ukończył Wydział Instrumentalny Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie, prowadził zespół „Promni” przy Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego - Akademii Rolniczej (1973–1983), Zespół Pieśni i Tańca „Michały” przy Młodzieżowym Domu Kultury w Grójcu (1984–1991). Syn kierownika kapeli - Maurycy, ukończył Wyższą Szkołę Muzyczną w Katowicach, od 1973 mieszka w Meksyku, w mieście Jalapa, w stanie Veracruz, pracuje w filii Uniwersytetu Veracruz. Jest skrzypkiem, kompozytorem, kierownikiem zespołu muzycznego.

Dzięki aktywnej, na poły społecznikowskiej, żmudnej pracy Bolesława Mazuryka dzieci nie tylko pokochały ginący folklor, a w śpiewie i muzykowaniu znalazły sposób na zagospodarowanie wolnego czasu, ale i rozwijały swoje muzyczne i śpiewacze uzdolnienia, a Lipie przez 36 lat było jedną z bardziej znanych wsi w województwie warszawskim, a potem radomskim (od 1975), a po części i w kraju.

Kapelą opiekowali się kolejni kierownicy i dyrektorzy szkoły: Marceli Jasiorowski (1954–1969), Danuta Mazuryk (1969–1981), Halina Wróblewska (1981–1985), Krystyna Wierzbicka (do 1990).

Zobacz też

• Strój ludowy
• Muzyka ludowa

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Kapela Dziecięca Powszechnej Szkoły Podstawowej w Lipiu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 31–35 - na podstawie źródeł:
• Kronika Szkoły Podstawowej w Lipiu;
• Księga pamiątkowa Zespołu Muzycznego przy Szkole Podstawowej w Lipiu w posiadaniu Bolesława Mazuryka;
• Artykuły, recenzje, wywiady, w wyborze:
• J. Derewiński, Budować, budować, budować..., „Głos Nauczycielski” 1957, nr z 9 czerwca;
• (bl), Krakusowa Góra słoneczkiem się pali, „Trybuna Mazowiecka” 1957, nr 142 z 17-18 czerwca;
• St. Brzozowski, Pokaz artystycznych zespołów dziecięcych, „Głos Nauczycielski” 1957, nr z 23 czerwca;
• (bon) We wsi Lipie jest kapela, „Trybuna Mazowiecka” 1958, nr 21;
• (Up) Kapela dziecięca z Lipia podbiła serca widowni, „Trybuna Mazowiecka” 1958, nr 154: 1 lipca;
• Po centralnych eliminacjach. Nasze zespoły odniosły sukces, ale co dalej?, „Głos Samorządu GS” 1958, nr 9;
• (TL), Zespół w Lipiu prosi o pomoc [salę gimnastyczną], „Trybuna Mazowiecka” 1960, nr 26;
• W Lipiu gra kapela, „Trybuna Mazowiecka” 1963, nr 239;
• (EO), We wsi Lipie, „Głos Nauczycielski” 1965, nr 7 z 14 lutego;
• (hm), 150 koncertów kapeli dziecięcej z Lipia, „Trybuna Mazowiecka” 1967, nr 129;
• (ert), Przygodne rozmówki. Rozśpiewana kapela, „Trybuna Mazowiecka” 1969, nr z 12 marca;
• (L), Radosne Święto Kwitnących Jabłoni, „Trybuna Mazowiecka” 1968, nr z 13 maja;
• M. Kozakiewicz, Wieś współczesna. Odkrycia, „Trybuna Ludu” 1978, nr 95.