Ośrodek IX ZWZ-AK Chynów

Ośrodek IX ZWZ-AK Chynów – jeden z dziewięciu lokalnych ośrodków najpierw Związku Walki Zbrojnej, a następnie Armii Krajowej na terenie Obwodu Grójec-„Głuszec”, obejmujący gminy: Drwalew i Chynów.

Historia

Do 1941 roku Obwód ZWZ Grójec-„Głuszec” dzielił się na 8 terenowych jednostek zwanych ośrodkami. Nie znane są powody, dla których Komenda Obwodu podjęła decyzję wyodrębnienia jeszcze jednego ośrodka. Na mocy rozkazu komendanta Obwodu kpt. Stefana Jodłowskiego („Klon”) powstał on w drugiej połowie 1941 roku i objął tereny gmin Drwalew i Chynów wyłączonych z Ośrodka III Góra Kalwaria i Ośrodka V Nowa Wieś. Pierwszym jego komendantem został mianowany por. „Cis” o nieustalonym nazwisku. Po jego aresztowaniu w połowie 1943 roku funkcję tę objął plut. zaw. Jan lub Marian Białkowski („Świteź”).

Konspiracja wojskowa Związku Walki Zbrojnej zawiązała się w Drwalewie na początku 1940 roku. Nauczyciel szkoły powszechnej we wsi Kukały ppor. rez. Józef Zagórski („Góra”) został zaprzysiężony i mianowany komendantem placówki ZWZ w Drwalewie. Jego łączniczką z Obwodem była mieszkanka Grójca Eleonora Nastula zatrudniona w urzędzie gminy Drwalew. Ppor. Zagórski zaczął działać z energią, gromadząc wokół siebie zarówno byłych żołnierzy Wojska Polskiego, jak też patriotycznie nastawionych mieszkańców gminy, znanych mu sprzed wojny. Przy ich pomocy gromadzono porzuconą w czasie wycofywania się oddziałów Wojska Polskiego za Wisłę broń, która została ukryta przed Niemcami. Rola placówki wzrastała, a jej zadania zostały ukierunkowane na wywiad, kiedy Niemcy rozpoczęli budowę polowego lotniska wojskowego w pobliskim Słomczynie.

W końcu 1940 roku lub na początku 1941 Zagórski zagrożony aresztowaniem opuścił Kukały oraz placówkę Drwalew i przeniósł się do Sadkowa położonego na zachód od Grójca. Tam otrzymał nominację na komendanta placówki Konie wchodzącej w skład Ośrodka VIII Lipie. Na przełomie czerwca i lipca 1943 roku zginął zastrzelony przez Niemców.

Członkami konspiracji w Drwalewie byli m.in. właściciel młyna Telacki i jego syn Janusz („Ryś”), należący do Oddziału Lotniskowego zorganizowanego przez por. obs. Tadeusza Kamińskiego („Lotny”), od którego otrzymywał zadania do wykonania. Jednym z nich była obserwacja wojskowego lotniska w Słomczynie i zbieranie wiadomości wywiadowczych. W 1942 roku „Ryś” ukończył Zastępczy Kurs Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty prowadzony m.in. przez por. Stanisława Wójcika („Lach”) i po zdaniu egzaminu, który odbył się w Pamiątce, otrzymał stopień kaprala podchorążego. Ojciec „Rysia” przekazywał na rzecz konspiracji mąkę i pieniądze.

W 1941 roku inż. leśnik Witold Kowalczewski został mianowany nadleśniczym lasów Boglewice z siedzibą w Budziszynie koło Drwalewa. Już na początku 1940 roku zarekomendowany przez swego brata Stanisława Kowalczewskiego – lekarza powiatowego w Grójcu, został zaprzysiężony jako członek ZWZ „Bohusz”, później „Szwarc”. Był on organizatorem konspiracji najpierw w Osinach, a następnie w Budziszynie. Do ZWZ należała też żona Witolda – Mirosława („Grażyna”), którą zaprzysiągł w połowie 1941 roku kpt. „Klon”, oraz cały personel nadleśnictwa. Byli to: inż. leśnik Tadeusz Macherski oraz zatrudnieni jako pracownicy administracyjni wysiedleni z Poznańskiego: Wanda Wędlichowska, Dworakowska, archeolog Durczewski. Ponadto członkami ZWZ byli podlegli „Bohuszow” leśniczowie lasów: Michałów – inż. Władysław Fabiszewski („Modrzew”), Dębnowola – inż. Witold Jagodziński, Mogielnica – inż. Śliwiński, Rytomoczydła – inż. Szonert, Mała Wieś – NN. Dzięki nim wielu członków konspiracji otrzymało zatrudnienie w służbach leśnych, a także mieszkanie i utrzymanie.