Jerzy Fedorowicz

Jerzy Czesław Fedorowicz (ur. 30 marca 1926 w Grójcu, zm. 17 lutego 1977) – uczestnik konspiracji niepodległościowej 1939–1945, drużynowy Szarych Szeregów w Grójcu, więzień polityczny, ekonomista, działacz społeczny.

Życiorys

Urodził się 30 marca 1926 w Grójcu, jako syn Walentego i Marii z Betcherów. Publiczną Szkołę Powszechną (obecnie Podstawową) nr 3 im. Piotra Skargi (dziś nr 2 im. Józefa Wybickiego) ukończył w rodzinnym mieście (1933–1939). 15 maja 1936 wstąpił do 135. drużyny Związku Harcerstwa Polskiego im. Piotra Skargi. Od 17 września 1940 do 14 lutego 1944 (data aresztowania) uczył się w trzyletniej Prywatnej Koedukacyjnej Szkole Handlowej Józefa Świątkowskiego. 10 października (września?) 1939 wstąpił do tajnej organizacji młodzieży harcerskiej „Wolni”, która wkrótce weszła w skład konspiracyjnego ZHP, działającego pod kryptonimem Szare Szeregi. Pełnił w nich funkcję drużynowego, łącznika Szarych Szeregów z Tarczynem, od 1942 zastępcy komendanta tajnego hufca (Ludwik Michalski), od maja 1943 następcą (rozkaz L. 9 plm?).

Jako zdyscyplinowany harcerz wykonywał wszystkie zlecone mu zadania, w tym m.in. prowadził szkolenie w posługiwaniu się krótką bronią, aktywną działalność otrzymał stopień instruktorski podharcmistrza i Harcerza Rzeczpospolitej. Posługiwał się pseudonimami: „Jur”, „Łamigłowa”, rzadziej „Boruta”. W 1943 jego drużyna liczyła 73 harcerzy, z których 22 ukończyło miejscową konspiracyjną podchorążówkę.

W końcu 1943 (?) wszedł w skład kilkuosobowego zespołu redakcyjnego tajnej harcerskiej gazetki „Na Posterunku”. Razem z kolegami zajął się przepisywaniem tekstów na maszynie, przenoszeniem materiałów na punkt powielania, powielaniem i kolportażem pisemka. Kolportował też gazetki Armii Krajowej (m.in. „Dzwon Polski”).

W nocy z 14 na 15 lutego 1944 został aresztowany i osadzony w więzieniu Schutzpolizei (Schupo) przy zbiegu ul. Piotra Skargi i Szpitalnej. Stąd doprowadzono go do domu Mariana Przybyłowskiego, członka Armii Krajowej, ps. „Rogalski”. Mieszkał on w Mieczysławówce z siostrą Stanisławą (ur. ok. 1900), do 1941 nauczycielką szkoły nr 197 w Warszawie. Przyprowadzonego tu „Łamigłowę” zaczęto katować, aby wskazał, gdzie znajduje się magazyn broni. Bity nie chciał wydać. Aby przerwać maltretowanie młodego chłopca, Stanisława Przybyłowska, członek Armii Krajowej, wskazała skrytkę broni. W zagrodzie Przybyłowskich do 15 lutego 1944 przechowywano karabin(y?), granaty. Tu czasowo przetrzymywano radiostację nadawczą, tu odbywały się szkolenia, tu młodzi konspiratorzy poznawali budowę broni i uczyli się nią posługiwać.

Po wskazaniu miejsca przechowywania broni zabrano: Przybyłowskich, Zofię (?) Wróblewską i Fedorowicza i po kilku dniach dalszych dochodzeń w Schutzpolizeidienstabteilung w Grójcu przy ul. Szpitalnej, wywieziono ich na Pawiak. Stanisława Przybyłowska rozstrzelana została w maju 1944 (zamieniła się z kobietą, która miała dzieci). Ślad po Marianie Przybyłowskim zaginął, Fedorowicza przesłuchiwało Gestapo w Alei Szucha, a następnie z Pawiaka wywieziono (24 maja 1944) do obozu koncentracyjnego w Stutthofie (nr obozowy 36096), w październiku lub w listopadzie znalazł się w Neckarelz nad Neckarem (nr obozowy 38252), w południowych Niemczech.

Po wyzwoleniu obozu i powrocie do Grójca podjął naukę w miejscowym prywatnym Liceum Administracyjno-Handlowym. Pod koniec 1945 władze bezpieczeństwa aresztowały go w Warszawie za przynależność do nielegalnej organizacji - Ruch Oporu Armii Krajowej.

25 grudnia 1946 Rejonowy Sąd Wojskowy w Warszawie na podstawie art. 86 § 2 Kodeksu Karnego Wojska Polskiego (po uwzględnieniu amnestii) skazał go na trzy lata więzienia (sygn. akt R 928/46). Po odbyciu kary wrócił do Grójca i tu w Iatach 1949–1950 uczęszczał i ukończył dwuletnie Państwowe Liceum Administracyjno-Handlowe. Szkolna Komisja rekrutacyjna, na podstawie zarządzenia Prezesa Centralnego Urzędu Szkolenia Zawodowego z dnia 27 czerwca 1950, przyznała mu dyplom Przodownika Nauki i Pracy Społecznej, który uprawniał do wstępu na wyższe uczelnie bez egzaminu.

20 lipca 1950 podjął pracę w Powszechnej Spółdzielni Spożywców (PSS) w Grójcu, w kolejności na stanowisku kierownika finansowego, zastępcy głównego księgowego (1952–1957), kierownika organizacji i kontroli rachunkowości (od 1 stycznia 1952), kierownika sekcji inwentaryzacji (1952–1957), głównego księgowego (od 1 kwietnia 1957), pełnomocnika Zarządu do spraw ekonomiczno-finansowych (od września 1959). Od 1 listopada 1966 pracował na stanowisku głównego księgowego w Grójeckich Zakładach Przemysłu Terenowego (do 30 października 196?), następnie w Zakładzie Tapicerki Samochodowej „Polmo” prawie do końca życia.

Na wniosek zainteresowanego Sąd Wojewódzki w Warszawie 12 grudnia 1966, w związku z upływem wymaganego czasu, wydał decyzję o zatarciu kary.

Pracę zawodową łączył z aktywną (pełną pasji i poświęcenia) działalnością w różnych organizacjach społecznych, młodzieżowych (Związek Młodzieży Polskiej, Związek Młodzieży Socjalistycznej), najchętniej w ZHP. Posiadał stopień harcmistrza Polski Ludowej. Z przyjętych funkcji wywiązywał się wzorowo. Przyjmował je z zamiłowania do społecznikowskiej pracy, a nie z koniunkturalnego wyrachowania. Propozycji wstąpienia do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej nie mógł przyjąć z powodu przekonań i swojej przeszłości politycznej. Był członkiem Stronnictwa Demokratycznego, członkiem: Komitetu Miejskiego w Grójcu, Komisji Rewizyjnej Wojewódzkiego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego w Radomiu, Komisji Rewizyjnej Komendy Chorągwi Mazowieckiej ZHP w Warszawie, instruktorem Komendy Hufca ZHP w Grójcu, instruktorem Ruchu Drogowego Młodzieżowej Służby Ruchu przy Komendzie Powiatowej Milicji Obywatelskiej, członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej, członkiem Komitetu Miejskiego Frontu Jedności Narodowej, Komisji Rewizyjnej Zarządu Okręgowego Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielni w Warszawie, przewodniczącym Komisji Rewizyjnej Zarządu Powiatowego Ligi Obrony Kraju w Grójcu oraz założycielem Młodzieżowej Służby Ruchu przy Hufcu ZHP w Grójcu (1959).

Odznaczony był: Odznaką Zasłużonego Działacza Ruchu Spółdzielczego „Społem”, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Odznaką Tysiąclecia, Odznaką Zasłużonego Działacza Ligi Obrony Kraju, Krzyżem za Zasługi dla ZHP (1969), Odznaką Specjalną za Zasługi dla ORMO oraz odznaką „10 Lat w Służbie Narodu”.

19 września 1954 zawarł związek małżeński z Zofią Kataną z Grudzkowoli, z którą miał syna Andrzeja (ur. 24 lipca 1955). Zmarł 17 lutego 1977, pochowany został na grójeckim cmentarzu przy ul. Mszczonowskiej.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Fedorowicz Jerzy Czesław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1998, s. 26–29 - na podstawie źródeł:
• Notatka z rozmowy z Jerzym Fedorowiczem w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
• Jerzy Czesław Fedorowicz, „Wspomnienia obozowe”;
• Władysław Kostrzewa, „Jerzy Fedorowicz” [materiał do biografii];
• Maria Lorys Przybyłowska, „Wspomnienia”;
• archiwum Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Grójcu - teczka osobowa;
• archiwum Zakładu Tapicerki Samochodowej „Polmo” - życiorys;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 70, 193, 219;
• Jerzy Jabrzemski, Harcerze z Szarych Szeregów, Warszawa 1997, ustęp „Wolni” w Grójcu, s. 100-101.