Dzwon Polski

„Dzwon Polski” – konspiracyjny tygodnik Komendy Obwodu Armii Krajowej Grójec-„Głuszec”, wydawany w latach 1940–1944.

Historia

Propozycję wydawania pisma zgłosiła Wanda Godlewska „Wir”, kierownik Biura Informacji i Propagandy (BIP) w Komendzie Obwodu. Komendant kpt. Stefan Jodłowski („Klon”) zaakceptował ją i zaproponował tytuł - „Dzwon Polski”. Godlewska powołała struktury organizacyjne związane z wydawaniem tygodnika, pełniła nadzór merytoryczny nad jego treścią, była też autorką niektórych tekstów.

Pierwsze nie numerowane, nie odnalezione dotąd powielaczowe egzemplarze „Dzwonu Polskiego” ukazały się jesienią 1940. Dziś w bibliotekach publicznych przechowuje się kilka numerów z 1941, datowanych na: 5, 12, 26 kwietnia, 3, 10 maja 1941. Zawierały one głównie informacje o sytuacji w kraju i na świecie, których nie publikowała prasa okupacyjna. Nasłuch radiowy dla potrzeb pisma prowadził inż. Andrzej Grossman („Żabiński”) w majątku Boglewice - Justyny Bersonowej. Teksty były powielane w sąsiednich Osinach. W 1941 redakcję i powielarnię przeniesiono do Grójca. Redaktorem odpowiedzialnym tygodnika został Konstanty Traczewski („Pan Henryk”), do 1 września 1939 kierownik Publicznej Szkoły Powszechnej Nr 3 w Łomży. Współpracowali z nim: Czesław Długołęcki, Wanda Kozłowska, Kazimierz Lewkowski („Matkowski”, „Dębina”). Nasłuch radiowy prowadzili: Maria Kulczyńska („Mika”), Grzegorz Szufladowicz („Kurek”), Wojtkowski. Matryce woskowe przepisywały Eleonora Nastula, Halina Olszewska i Maria Wróblewska („Żaba”). Słaba czytelność powielaczowych tekstów, ich duży format (A4: 29,7 x 21 i 35,5 x 21,8) i mały nakład spowodowały konieczność przejścia na technikę drukarską. Stało się to możliwe, kiedy wiosną 1941 przyjechał do Grójca warszawski drukarz Henryk Jakubowski („Stefan”). Od jesieni tegoż roku, w różnych miejscach powiatu grójeckiego, pracowała drukarnia „Dzwonu Polskiego”. Objętość i nakład pisma rosły stopniowo, osiągając wkrótce 1500 egzemplarzy.

Drukowany tygodnik miał format 12,5 x 17,5 cm i najpierw 8, później 12 stron. Po lewej stronie tytułu pisma, znajdował się znak graficzny, taki jak na wydawnictwach warszawskiego BIP-u - otwarta książka, orzeł i szabla. Tygodnik informował czytelników o aktualnej sytuacji na frontach (rubryka „Położenie wojskowe”), o walce podziemia krajowego z okupantem („Wiadomości z kraju”), o działalności rządu polskiego na emigracji („Sprawy polskie na obczyźnie”), wystąpieniach polityków lub rządów koalicji antyhitlerowskiej („Wiadomości polityczne”). Od 1942 publikowano listy osób skazanych na karę śmierci na mocy wyroków Wojskowych lub Cywilnych Sądów Specjalnych, a także na infamię za służalczy lub niegodny stosunek do okupanta, na podstawie orzeczeń Sądów Walki Cywilnej. W tym samym roku, w rubryce „Pokwitowania”, pojawiły się pseudonimy osób i kwoty pieniężne, jakie przekazały one na potrzeby podziemia. W 1944 były to znaczące sumy. W tygodniku drukowano wystąpienia członków Rządu RP, Rozkazy Naczelnego Wodza, Komendanta Sił Zbrojnych w Kraju, dokumenty krajowych władz cywilnych (np. nr 31 z 1944). W każdym numerze pisma zamieszczano artykuły publicystyczne, komentarze i opinie, również polemiczne, czasami i wiersze (np. w nr z 12 IV 1941, nr 41 z 1943). W nr 34 z 1942 znalazła się ostra krytyka postaw antyscaleniowych. W nr 47 z 1942 apelowano o rozwagę, opanowanie i karność, a w nr 15 z 1943 przekonywano do bojkotu imprez organizowanych przez władze okupacyjne. W kwietniowym numerze z 1943 podano wiadomość o odkryciu w Katyniu grobów oficerów polskich zamordowanych tam wiosną 1940. W maju tegoż roku, na pierwszej stronie „Dzwonu Polskiego”, umieszczono wspomnienie poświęcone marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, w rocznicę jego śmierci.

W ciągu 4 lat ukazało się około 200 numerów pisma. Pierwszy zachowany drukowany egzemplarz „Dzwonu Polskiego” nosi datę 5 kwietnia 1941, a ostatni - 27 czerwca 1944. Tygodnik służył dobrze społeczeństwu grójeckiemu, informując je o aktualnych wydarzeniach w kraju i na świecie, kształtując postawy patriotyczne, a także stosunek do okupanta.

Bibliografia

• Henryk Świderski, „Dzwon Polski”, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 15-17 – na podstawie źródeł:
• Egzemplarze „Dzwonu Polskiego” – archiwum Henryka Świderskiego;
• S. Lewandowska, Centralny katalog polskiej prasy konspiracyjnej 1939–1945, oprac. L. Dobroszycki przy współudziale W. Kiedrzyńskiej pod kierownictwem S. Płoskiego, Warszawa 1962, poz. 187, s. 68;
• Polska prasa informacyjno-polityczna 1939–1945, Warszawa 1982, s. 161, 331, 365;
• Henryk Świderski, Okupacja i konspiracja w Obwodzie AK Grójec - „Głuszec” 1939–1945, Warszawa 1989, s. 208-213;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec – „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 213-217.