Wanda Godlewska

Wanda Jadwiga Godlewska (ur. 24 września 1898 w Grójcu, zm. 13 maja 1953 we Wrexham, Walia) – adwokat, działaczka społeczno-polityczna i niepodległościowa, nazwisko okupacyjne Maria Malewska, ps. „Wir”.

Biografia

Urodziła się 24 września 1898 w Grójcu, w rodzinie rzemieślnika Michała Leżańskiego i Marii z Konarskich. Szkołę średnią ukończyła w Warszawie. Była członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej, w latach 1917–1918 w Grójeckiem kolportowała pisma niepodległościowe. W czasie studiowania filozofii (1919–1920) na UW była członkiem Akademickiej Ligi Obrony Państwa. W 1920 wyjeżdżała w rejon Białegostoku i Baranowicz i tam na froncie polsko-bolszewickim prowadziła działalność propagandowo-kolportażową. W latach 1924–1928 studiowała na UW prawo. Po odbyciu aplikacji otworzyła w Grójcu kancelarię adwokacką. W latach 1933–1939 była członkiem: Komitetu Budowy Pomnika ks. Piotra Skargi w Grójcu, Powiatowego Komitetu Oświaty Pozaszkolnej (od 30 listopada 1933), Powiatowego Komitetu Zbiórki na Fundusz Szkoły Polskiej Zagranicą (1934), wiceprzewodniczącą, potem przewodniczącą (od września 1933) Zarządu Powiatowego Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet.

W październiku 1939 nawiązała kontakt z Komendą Okręgu Warszawskiego Służbę Zwycięstwu Polski; zaprzysiężona została przez Stefanię Frołowiczową („Ewa”) i upoważniona do tworzenia w powiecie grójeckim konspiracyjnej struktury Służby Zwycięstwu Polski, a od stycznia 1940 Związku Walki Zbrojnej. Działalność tę ułatwiała jej znajomość wielu osób, które przed 1939 r. uczestniczyły w lokalnym życiu społeczno-politycznym, oświatowym i gospodarczym. Odegrała ogromną rolę w tworzeniu i rozwoju Armii Krajowej w Grójeckiem. Z jej inicjatywy powołano w Grójcu zalążek Komendy Obwodu Służby Zwycięstwu Polski. Od 28 października do listopada 1940 pełniła funkcję zastępcy Komendanta Obwodu, kierownika referatu organizacyjno-personalnego (styczeń 1941), kierownika referatu łączności zewnętrznej (od maja do połowy 1941). Kierowała Biurem Informacji i Propagandy (od jesieni 1940 do 23 października 1943), przewodniczyła Komisji Sądzącej. Do końca 1942 prowadziła Kasę Obwodu. Była inspiratorką wydawania „Biuletynu Informacyjnego” (październik 1939–jesień 1940), a potem tygodnika „Dzwon Polski” (od jesieni 1940), którego była współredaktorką, a ponadto sprawowała nadzór nad jego zawartością ideową. W latach 1940–1943 organizowała wysyłanie i sama wysyłała paczki i listy do obozów jenieckich i koncentracyjnych.

W jej mieszkaniu przy ul. Starostwo 1 odbywały się m.in. niektóre tajne narady i odprawy Komendy Obwodu AK, a także 21 czerwca 1943 tajna matura. 29 października 1943 zagrożona aresztowaniem opuściła Grójec i wyjechała do Warszawy. Tam pozostawała do dyspozycji Biura Informacji i Propagandy Obszaru Warszawskiego. Od 2 sierpnia do 4 października 1944 pracowała w oddziale propagandy przy sztabie płk. Franciszka Pfeifera („Radwan”); 1 października 1944 mianowana została porucznikiem czasu wojny Wojskowej Służby Kobiet.

Po kapitulacji powstania opuściła Warszawę (4 października 1944) i powróciła do Grójca, tu opiekowała się rodzinami aresztowanych i poległych akowców. W 1945 otworzyła kancelarię adwokacką. Zagrożona aresztowaniem w styczniu 1947 opuściła kraj, 5 września dotarła do Wielkiej Brytanii i tu połączyła się z mężem.

Była odznaczona: za udział w wojnie 1920 r. - Medalem Niepodległości, za pracę społeczną - Srebrnym Krzyżem Zasługi, za udział w konspiracji antyhitlerowskiej - Brązowym Krzyżem Zasługi z Mieczami (15 sierpnia 1944).

W 1922 wyszła za mąż za mierniczego Klemensa Godlewskiego. Zmarła bezdzietnie 13 maja 1953 we Wrexham (Walia); pochowana została na miejscowym cmentarzu.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Godlewska Wanda, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 28–30 - na podstawie źródeł:
• Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Komenda Obszaru Warszawskiego, sygn. 203 X 2 (Tu rozkaz personalny, poz. 15);
• Biblioteka Narodowa w Warszawie – Dokumenty Życia Społecznego, Grójec;
• W. Kozłowska, Jak pracuje Oddział Grójecki ZPOK, „Echo Grójca” 1934, nr 1, s. 8;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec – „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 36, 61, 62, 76, 81-82, 87-91, 100, 135, 164-167, 213-215, 221, 235, 247-248, 252, 271, 285.