Adolf Korczak

Adolf Korczak (ur. 17 czerwca 1892 w Belsku Dużym, zm. 29 listopada 1962 w Skowronkach) – rolnik, pionier ruchu ludowego, spółdzielczego, młodzieżowego, działacz polityczny i gospodarczy powiatu grójeckiego i województwa warszawskiego.

Biografia

Urodził się w Belsku Dużym, w średniozamożnej (12 ha ziemi), licznej rodzinie chłopskiej, jako syn Szymona i Józefy z Feliksiaków. Był samoukiem. Przed I wojną światową kolportował czasopisma ludowe, m.in. „Zaranie”. Do pracy społeczno-politycznej, gospodarczej przygotowywał się współpracując z Janotą z Jaroch, Marcinem Jaskólskim z Bodzewa, Andrzejem Kowalczykiem z Bodzewa, Antonim Skorupskim z Małej Wsi, Antonim Szewczykiem ze Złotej Góry, Janem Wiewiórem ze wsi Rożce, Andrzejem Wójcikiem z Belska oraz z Tomaszem Nocznickim, który w latach 1897–1909 mieszkał w Belsku i prowadził sklep. Z chwilą powstania Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” (5 grudnia 1915) Korczak organizował koła Stronnictwa w Grójeckiem. Należał do Polskiej Organizacji Wojskowej, w 1918 uczestniczył w rozbrajaniu Niemców oraz tworzeniu władzy państwowej i samorządu lokalnego. W latach 1919–1928 członek Centralnego Związku Młodzieży Wiejskiej, który stanowił sekcję Centralnego Związku Kółek Rolniczych. Od 1928 należał do Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”, był współzałożycielem kółka rolniczego i mleczarni, Kasy Spółdzielczej im. Stefczyka w Grójcu (1926), kooperatywy „Ziemianka” (1912), która w Grójcu prowadziła sklep bławatny. W latach 1935–1939 członek Rady Naczelnej Stronnictwa Ludowego. W 1935 wybrano go wiceprezesem Zarządu Powiatowego Stronnictwa Ludowego w Grójcu, w 1937 – prezesem, w 1939 – II wiceprezesem. W latach 1932–1933 członek Wojewódzkiego Komitetu Strajkowego w Warszawie. W 1937 współorganizował i uczestniczył w strajku chłopskim na terenie powiatu grójeckiego (Pieczyska, 15 sierpnia 1937) i powiatach sąsiednich. Władze państwowe szykanowały go. Na Kongresie Stronnictwa Ludowego w Krakowie (27–28 lutego 1938) domagał się praw dla kobiet, krytykował kler m.in. za zwalczanie organizacji młodzieżowych działających na wsi, oskarżanych o „żydokomunizm”. W 1938 wraz z innymi działaczami Stronnictwa przedostał się przez „zieloną granicę” do Wincentego Witosa i Jana Brodackiego, którzy przebywali wówczas na emigracji politycznej w Czechosłowacji, we Frydku. Po powrocie do kraju, na ich polecenie, prowadził działalność skierowaną przeciwko rządom sanacji; w 1938 kierował akcją bojkotu wyborów do Sejmu, za co został aresztowany. Tuż przed wybuchem II wojny światowej władze administracyjno-policyjne zamierzały osadzić go w Berezie Kartuskiej. W latach międzywojennych współpracował z pismami ludowymi, m.in. z „Wyzwoleniem” (np. 1933, nr 37, 54). Był członkiem Rady Gminy i Sejmiku Powiatowego.

W okresie okupacji hitlerowskiej wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, następnie przeszedł do Stronnictwa Ludowego „Roch” (Ruchu Oporu Chłopów) i do Batalionów Chłopskich. Należał do bardziej aktywnych organizatorów konspiracji; w drugiej połowie 1940 roku wszedł w skład Powiatowego Kierownictwa Ruchu Ludowego w Grójcu (trójki powiatowej Stronnictwa Ludowego „Roch”). W latach okupacji udzielał pomocy materialnej działaczom konspiracji, partyzantom polskim i radzieckim, których wielokrotnie ukrywał w swoim domu w Skowronkach. W drugiej połowie 1942 Tadeusz Ilczuk („Wilkowski”, „Wilk”) proponował, aby kierownictwo Stronnictwa Ludowego „Roch” województwa warszawskiego powierzyć Armii Krajowej; jego kandydatura nie została zaakceptowana przez Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego z powodu utrzymywania kontaktów ze środowiskiem „witosowców”. We wrześniu 1944 wziął udział w naradzie działaczy Stronnictwa Ludowego „Roch” Okręgu II, podczas którego wybrano nowe kierownictwo. Odbyło się ono w mieszkaniu Antoniego Dębskiego w Tarczynie. W listopadzie 1944 uczestniczył w dwudniowej konferencji ideowo-programowej w Lipcach, powiat Skierniewice. W 1945 został II wiceprezesem Zarządu Powiatowego Polskiego Stronnictwa Ludowego oraz wiceprezesem Zarządu Wojewódzkiego tej partii w Warszawie. Po rozwiązaniu jej (27 listopada 1949) i utworzeniu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego odsunął się od życia politycznego, zajął się pracą we własnym gospodarstwie (37 ha) oraz w samorządzie wiejskim.

W 1918 ożenił się z Wiktorią Czarnecką, z którą miał 4 synów: Stanisława (ur. 1919), Zdzisława (1925), Jana (1928), Mariana (1930–1994) – poseł Polskiego Stronnictwa Ludowego.

Zmarł 29 listopada 1962 w Skowronkach, pochowany został na cmentarzu w Łęczeszycach.

Bibliografia

Zdzisław Szeląg, Korczak Adolf, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 61–63 - na podstawie źródeł:
Relacje ustne Mariana Korczaka i Stefana Pachockiego;
Polski Słownik Biograficzny, t. 14 (H. Dzendzel). s. 43;
Słownik biograficzny ruchu ludowego. Makieta, Warszawa 1989, s. 191-192;
Strajk chłopski w 1937 roku. Dokumenty archiwalne, Warszawa 1960. t. 1, s. 350;
W. Witos. Moje wspomnienia, Paryż 1963, t. 3, s. 454;
T. Rek, Z dziejów ruchu ludowego na Mazowszu i Podlasiu. 1904-1964 r., Warszawa 1965, s. 96, 130:
W. Witos, Kilka uwag do braci włościan i innych Polaków, „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego” 1965, nr 7, s. 468;
W. Giza, Władze naczelne stronnictw ludowych (1861-1965), „Roczniki Dziejów Ruchu Ludowego” 1965, nr 7, s. 413-414;
B. Pietrzak, Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia, Warszawa 1971, s. 71, 162, 182;
B. Monkiewicz i W. Pawlak, 100 lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu, Grójec 1974, s. 41;
Ruch ludowy na Mazowszu i Podlasiu, red. A. Łuczak, Warszawa 1975, s. 72, 99, 102, 154, 155, 161, 166, 404, 414;
K. Przybysz, Konspiracyjny ruch ludowy na Mazowszu 1939-1945, Warszawa 1977, s. 43, 76, 92, 108.