Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Mogielnicy

Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Mogielnicy Grójeckiej – seminarium nauczycielskie funkcjonujące w Mogielnicy w latach 1919–1932.

Historia

Seminarium powstało z inicjatywy władz miasta i grupy obywateli, w tym m.in.: Jana Jasiorowskiego, Ignacego Sepczyńskiego, Franciszka Cegiełkowskiego, dra med. Antoniego Orlewicza, Władysława Orzechowskiego. Szkołę organizował pierwszy jej dyrektor Wiesław Malinowski, którego wkrótce zastąpił Jan Wilk, a potem Stanisław Wilczyński. Egzamin wstępny przeprowadzony został 13 i 14 listopada 1919, do klasy pierwszej przyjęto 28 uczniów. Formalnie seminarium otwarto 16 listopada tegoż roku. W pierwszym roku istnienia szkoła miała charakter koedukacyjny, w następnym – była szkołą męską. Stało się tak na mocy zarządzenia Ministra wskazującego, iż „koedukacja dopuszczalna jest w zakładach prywatnych, a nie może być stosowana w publicznych”. Do seminarium była przyjmowana młodzież powyżej 14 lat, z ukończoną siedmioklasową szkołą powszechną. Tych, którzy nie spełniali takich wymogów, przyjmowano na roczny kurs wstępny. W seminarium uczyła się młodzież ze wszystkich warstw społecznych, głównie jednak synowie rzemieślników, wyrobników, niezamożnych rolników. Na opłacenie internatu ubożsi uczniowie otrzymywali stypendia i zapomogi z budżetu Powiatowego Sejmiku. Nauka trwała pięć lat, pierwsze trzy przeznaczone były na kształcenie ogólne, dwa ostatnie – na przygotowanie zawodowe, zdobywane w specjalnie zorganizowanej, rozwojowej szkole ćwiczeń, którą kierował Michał Rutka (zm. 30 kwietnia 1932). Nauka odbywała się w lokalach wynajętych, na ogół ciasnych, ciemnych, nie przystosowanych do potrzeb szkolnych i rozrzuconych po całym mieście. W pierwszych latach uczono w 14 izbach mieszczących się w 7 różnych budynkach. W roku szkolnym 1926/1927 – w 17 izbach, w 5 budynkach położonych przy ul. Krakowskie Przedmieście. W roku szkolnym 1928/29 – w 27 izbach, w 5 budynkach. Staraniem Sejmikowego, a następnie Państwowego Komitetu Budowy Seminarium, kierowanym przez Władysława Leszczyńskiego, wybudowano dwa domy nauczycielskie, z których jeden przeznaczono na internat (Belweder). Szkoła posiadała pracownię fizyko-chemiczną, biologiczną, robót ręcznych, salę gimnastyczną, muzyczną, bibliotekę (ponad 3 tys. tomów). Poziom pracy dydaktyczno-wychowawczej systematycznie się podnosił. W seminarium funkcjonowała spółdzielnia uczniowska „Nasz Sklep”, drużyna harcerska im. W. Łukasińskiego (od 1928), chór, orkiestra, kółko literackie z sekcją dramatyczną (od 10 grudnia 1929), zwaną Kołem Dramatycznym, religijne (1929), pedagogiczne (1930), lotnicze z sekcją modelarską i propagandową (od lutego 1929), Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (1929), introligatorskie, „Bratnia Pomoc” – wydawca gazetki „Nasze Pismo”. Koło Dramatyczne wystawiło w domu Straży Ogniowej w Mogielnicy i innych miejscowościach m.in.: obrazek sceniczny Wieczerza wigilijna według Wł. S. Reymonta (6 stycznia 1930), obraz dramatyczny Błażek opętany, W. L. Anczyca (4 marca 1930), Legioniści Marcinkowskiego, zaś drużyna harcerska wystawiła 22 marca 1931 W górę serca Fr. Dominika. Niektóre kółka (np. lotnicze) miały własne małe biblioteki książek i czasopism. Do najaktywniejszych kół należały: literackie, lotnicze, pedagogiczne. Funkcje opiekunów organizacji pełnili m.in.: dyr. J. Wilczyński (lotnicze), S. Treugutt (literackie), J. Heybowiczówna (Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej), Emanuel Kowalski („Nasz Sklep”), Opolski (drużyna harcerska).

Od roku szkolnego 1927/1928 w celach poznawczo-wychowawczych, dla dopełnienia wiedzy zdobytej w szkole i zapoznania przyszłych nauczycieli z techniką organizowania i prowadzenia wycieczek, w końcu każdego roku nauki wyjeżdżano na 7-12 dniowe wycieczki krajoznawcze dostosowane do programu szkolnego, poziomu umysłowego i do fizycznego rozwoju uczniów. Planowano je tak, aby w ciągu pięciu lat nauki chłopcy mogli poznać najważniejsze regiony kraju. Kurs I poznawał południowo-wschodnią połać kraju (Lwów, Borysław, Tarnopol, Zbaraż, Krzemieniec, Puławy, Kazimierz), II – północno-zachodnią (Gdańsk, Gdynię, półwysep Hel, Szwajcarię Kaszubską, Kartuzy, Toruń, Bydgoszcz, Gniezno, Poznań), III – Wileńszczyznę i Polesie (Wilno, Troki, Kanał Ogińskiego, Brześć nad Bugiem, Puszczę Białowieską), IV – Zachodnią Małopolskę (Kraków, Wieliczkę, Zakopane, Tatry, Pieniny), V – Zagłębie węglowe (Częstochowę, Zawiercie, Dąbrowę Górniczą, Katowice, Królewską Hutę, Chorzów, Hajduki). Koszt odbywanych wycieczek pokrywano z funduszu pochodzącego z comiesięcznych obowiązkowych składek, wynoszących początkowo (czerwiec 1927/1928 – 4 zł, potem 5 zł) oraz z wpływów uzyskanych z dochodowych imprez, przedstawień, koncertów, loterii oraz niewielkiej dotacji z funduszu szkoły. Ważną rolę w życiu młodzieży spełniało poznawanie najbliższej okolicy (powiatu) i stolicy, do której wyjeżdżano m.in. na przedstawienia teatralne. W pierwszym roku istnienia, oprócz dyrektora, uczyło trzech nauczycieli, w pięć lat później – 14. Poziom nauczania był dość wysoki, natomiast sprawność kształcenia raczej niska. Tak np. w latach 1919–1924 do szkoły przyjęto 147 chłopców, ukończyło 90. Z 39 przyjętych do seminarium w 1928 po czterech latach zostało dziewięciu. Przyczyn tego stanu rzeczy było wiele, w tym m.in. rezygnacja z powodu kłopotów w nauce, trudności finansowych rodziców oraz relegowania za lewicowe, komunistyczne poglądy. Do opuszczenia seminarium zmuszeni zostali m.in.: Jan Zaręba, Karol Gulina, Stefan Górski, Tadeusz Wrzesiński, bracia Jan i Zbigniew Gadomscy, Frasoński, A. Fronczak, dyplomu nie otrzymał Stanisław Skowroński.

W związku z dziesiątą rocznicą powstania seminarium 24 i 25 października 1930 odbył się zjazd absolwentów, którzy powołali Koło Byłych Wychowanków Państwowego Seminarium, oraz przyjęli wniosek Eugeniusza Gardzińskiego, aby szkole nadać imię pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej – Gabriela Narutowicza. Seminarium zostało zamknięte wraz z końcem roku szkolnego 1931/1932. Dalszą naukę uczniowie kontynuowali w seminariach w Siennicy, Płocku, Kielcach, Ostrowcu.

Absolwenci seminarium odegrali znaczną rolę w rozwoju organizacji społecznych, politycznych, gospodarczych, życia kulturalnego i szkolnictwa, w budowie i rozbudowie szkół powszechnych południowego Mazowsza. Tak np. funkcje kierowników, potem dyrektorów szkół pełnili m.in.: Henryk Cegiełkowski (m.in. Gołosze, Belsk, Grójec), Józef Chodecki (Wilków, Pamiątka), Zygmunt Czarnecki (Wrociszew), Wacław Ścisłowski (Borowe), Eugeniusz Gardziński (Borowe, Grójec), Marceli Jasiorowski (Lipie), Józef Lewandowski (Mogielnica), Edward Marchocki (Góra Kalwaria), Jan Marchocki (Belsk, Laski k. Warki), Julian Mroziewicz (Mogielnica), Leon Rybiński (Łęczeszyce), Józef Sarnecki (Brzostowiec).

Wszyscy, których wezwano do wojska, wzięli udział w kampanii wrześniowej 1939. W Katyniu zamordowano m.in.: Jana Chochlewicza (kierownika szkoły w Główczynie koło Mogielnicy), Stanisława Gaworskiego (Mogielnica), Jana Winiewicza (Góra Kalwaria). W obozach koncentracyjnych zginęli: Maksymilian Chodecki (nauczyciel w Załuskach), Jan Leśniewski (z Wągrodna). W związku z działalnością konspiracyjną okupanci zastrzelili: Antoniego Jaroszkiewicza (Mogielnica, 1944), Walentego Stercza (Michałowice, 1943). W działaniach partyzanckich polegli: Julian Muranowicz, Apoloniusz Michalski, Jan Miodowicz. W bratobójczej walce politycznej zastrzelony został Stefan Nastula (Wrociszew, 1943).

Podczas okupacji prawie wszyscy absolwenci seminarium, którzy przeżyli działania frontowe, prowadzili tajne nauczanie w zakresie szkoły powszechnej, kierowali różnymi konspiracyjnymi organizacjami, głównie oddziałami Armii Krajowej, organizowali Szare Szeregi. W PRL nauczycielami Liceum Pedagogicznego w Mogielnicy byli Stanisław Bawarski i Witold Pikiewicz, dyrektorem LO w Górze Kalwarii był Edward Marchocki.

Bibliografia

• Wanda Szeląg, Państwowe Seminarium Nauczycielskie Męskie w Mogielnicy Grójeckiej, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt pierwszy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1993, s. 69–73 - na podstawie źródeł:
• S.W. [S. Wilczyński], Dziesięciolecie seminarium, „Nasze Pismo” 1930, nr 5/6, s. 3;
• S. Wilczyński, Organizacja wycieczek (Seminarium Męskie. Mogielnica Grójecka), [w:] Z pracy państwowych seminariów nauczycielskich w Polsce, Warszawa 1937, s. 119-121;
• Henryk Świderski, Okupacja i konspiracja w obwodzie AK Grójec - „Głuszec” w latach 1939-1945, Warszawa 1989, s. 63, 70;
• H. Cegiełkowski, Wspomnienia, Grójec-Płock 1992, s. 14-27, 117-118.