Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci”

Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci” – akcja pomocy dzieciom organizowana w latach 1916–1919. W połowie 1916 r. na terenie Królestwa Polskiego instytucje samopomocy społecznej zorganizowały tygodniową akcję zbierania środków, które przeznaczone miały być na pomoc potrzebującym dzieciom. Kwesta prowadzona była pod hasłem „Ratujcie Dzieci”.

Kwesta w powiecie grójeckim

W okupacji niemieckiej, na terenie której leżał powiat grójecki, koordynatorem przedsięwzięcia była Rada Główna Opiekuńcza. Kwestę zorganizowano także w latach 1917 i 1918 oraz w niepodległej już Polsce w 1919 r. W przypadku powiatu grójeckiego najwięcej informacji o przebiegu opisywanego przedsięwzięcia posiadamy z 1917. W tym roku (podobnie było w roku poprzednim) w Grójeckiem utworzono dwie struktury, które wzięły na siebie organizację kwesty. W części powiatu, w skład której weszło miasto Grójec i większość gmin, utworzono Komisję Powiatową Wielkiej Kwesty, natomiast w pozostałej części powiatu (m.in. z Górą Kalwarią i Warką) Komisję Okręgową. Struktura okręgowa (obszar jej działania nosił nazwę Okręgu Górno-Kalwaryjskiego) faktycznie prowadziła działalność samodzielną. W składzie Komisji Powiatowej w 1917 r. zasiadali:

prezes – ziemianin z Kopanej k. Grójca, Władysław Leszczyński (1875–1963);
zastępca prezesa – ks. dziekan Tomasz Wieczorek z Grójca;
członkowie: Witold Iwanicki (1871–1952), ziemianin z Ogrodzienic k. Grójca, ks. proboszcz Stanisław Wilkoszewski z Przybyszewa i Michał Kopeć (w 1916 r. skład Komisji Powiatowej był podobny, jedyna różnica, to brak w niej Michała Kopcia, w strukturze tej zasiadał natomiast Stanisław Otulak).

W mniej licznej Komisji Okręgowej znaleźli się: W. Wilczyński (prezes), Bohdan Dederko (członek) i Rypiński (członek). W 1917 r. w większości gmin Grójeckiego do organizowania kwesty w terenie powołano Komisje Gminne (podobnie było w 1916 r.).

Przykładowo: w składzie Komisji gminy Belsk znaleźli się: ks. proboszcz Feliks Dąbrowski, Władysław Maciak i J. Skarbek;
Skład Komisji gminy Borowe: ks. Stanisław Wilkoszewski, ks. Andrzej Gryczyński z Michałowa, Michał Deska, Lucjan Domański, K. Szymaniak i L. Piasecki;
Skład Komisji gminy Komorniki: ks. Ignacy Radzikowski, Leon Łazucki, Witold Jędrzejowski, ks. Suliński, A. Flis i pełnomocnik sędziego K. Łobodowski;
Skład Komisji gminy Lechanice, ziemianie: Antoni Dal-Trozzo z Palczewa, Jarosław Dal-Trozzo z Michałowa, ks. Feliks Sobolewski i Antoni Kozanecki;
Skład Komisji gminy Mogielnica: ks. Jan Młynarski, dr med. Antoni Orlewicz, Lucjan Zdybiewski (1892–1945), Ludwik Godzimirski i M. Ścisłowski;
Skład Komisji gminy Czersk: Dziewanowska, Z. Kobaszkiewicz, Skupieński i Maria Jagiełło.

W samym Grójcu utworzono Komisję miejską. W jej skład weszli: ks. Tomasz Wieczorek, Zdzisław Kamiński, Lucjan Zarzecki, B. Mazurkiewiczowa i Bolesława Horodyńska.

Komisję Powiatową w jej pracy wspierać miały dwie podkomisje: odczytowa i ofiar (w przypadku Komisji Okręgowej podkomisji takich nie utworzono), także dwóch specjalnych prelegentów.

Podstawowym celem kwesty miało być zebranie jak największych środków pieniężnych i przeznaczenie ich na pomoc dzieciom. W terenie bezpośrednim zbieraniem pieniędzy zajęli się kwestarze. Ich liczba była znaczna, swoich kwestarzy często miały nawet niewielkie wsie. W przypadku miejscowości większych środki zbierało zwykle kilka osób. Dysponujemy szczegółowymi informacjami z 1917 r. na temat kwestarzy i pozyskanych przez nich sum. Wśród osób, którym udało się zebrać większe środki można wymienić m.in. (niektórzy kwestarze pracowali parami): ks. Paciorkowskiego i Jana Leszczyńskiego kwestujących w Błędowie, którzy zebrali 950 marek i 40 rubli; Jana Mendela i Marię Leszczyńską (Kopana) – 258 marek i 31 rubli; Stefana Dębskiego i M. Kucharskiego (Falęcin) – 117 marek i 6 rubli; Walerego Jarosa i Józefa Marczyńskiego (Drwalew) – 105 marek i 10 rubli; Zofię Dzierżanowską (Chynów) – 71 marek i 46 rubli; Stefanię Radecką (Świdno) – 70 marek i 30 rubli; Bolesławę Horodyńską (Grójec) – 54 marek i 20 rubli; K. Dobrowolską (Grójec) – 41 marek i 30 rubli. Największymi ofiarodawcami w powiecie byli ziemianie: Aleksander Jan Janasz (1851–1930) z Dańkowa złożył 500 marek, Jan Leszczyński (200 marek) i hr. Maria Morsztyn z Brankowa (60 rubli). Aleksander Janasz i Maria Morsztyn duże datki złożyli także podczas kwesty w roku poprzednim – odpowiednio 100 i 50 rubli.

W sumie w 1917 r. na terenie podległym Komitetowi Powiatowemu zebrano prawie 15500 marek, natomiast Komisji Okręgowej – 2360 marek (w obu przypadkach ruble zostały przeliczone na marki). Wśród gmin, w których zebrano najwięcej środków można wymienić: gminę Błędów (1540 marek i 360 rubli), Belsk (510 marek i 390 rubli), Komorniki (520 marek i 225 rubli) oraz Jasieniec (550 marek i 220 rubli). W samym Grójcu zebrano 420 marek i 185 rubli, natomiast w Górze Kalwarii 300 marek i 125 rubli. W przypadku kwesty zorganizowanej rok wcześniej – w 1916 r. – najlepszy wynik także uzyskała gmina Błędów. Na jej terenie zebrano 340 marek i 980 rubli. W Grójcu zgromadzono wówczas 200 marek i 460 rubli.

Środki pozyskane w 1917 r. w ramach kwesty w Grójeckiem wyniosły 10 fenigów na jednego mieszkańca. Były to wielkości porównywalne z wynikami uzyskanymi w okolicznych powiatach. Przykładowo w powiecie garwolińskim było to 7 fenigów, mińsko-mazowieckim – 8, a rawskim – 12. Rekordowy wynik w okupacji niemieckiej uzyskano w powiecie płockim – 31 fenigów.

Bibliografia

Marek Przeniosło, Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci”, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czternasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza – oddział w Grójcu, 2006, s. 89-91 – na podstawie źródeł:
Archiwum Akt Nowych, Rada Główna Opiekuńcza, sygn. 245, 1248, 1251;
Wielka Kwesta Ogólnokrajowa pod hasłem „Ratujcie Dzieci” w 1916 roku. Sprawozdanie, Warszawa 1917, s. 193-205;
Wielka Kwesta Ogólnokrajowa „Ratujcie Dzieci” w 1917 roku. Sprawozdanie, [Warszawa 1917], s. 23-25, 421-432;
„Okólnik Rady Głównej Opiekuńczej” 1917, nr 12 i 13.