Kazimierz Dobrowolski

Kazimierz Władysław Dobrowolski (ur. 11 lutego 1884 w Chojnowie, gmina Jazgarzew, zm. 3 stycznia 1957 w Warszawie) – działacz Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), poseł w latach 1919–1935, ps. „Hipek”, „Kazik”, „Kowal”. „Kowalski”.

Życiorys

Urodził się 11 lutego 1884 w Chojnowie (gmina Jazgarzew), w rodzinie chłopskiej. Był synem Piotra i bratem Stanisława (ur. w 1887 w Błędowie, zm. w 1909 na katordze w Moskwie, skazany za działalność w Organizacji Bojowej PPS). Po ukończeniu trzyklasowej szkoły rzemieślniczej, w Iatach 1901–1904 pracował jako praktykant kotlarski w zakładach Lilpopa w Warszawie. W 1903 wstąpił w tym mieście do Polskiej Partii Socjalistycznej, a w 1905 wciągnięty został przez Stefana Okrzeję do jednej z pierwszych dziesiątek Organizacji Spiskowo-Bojowej PPS. W jej ramach wziął udział w kilku zamachach na policjantów. W kwietniu 1904 został aresztowany i osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Po kilkumiesięcznym przebywaniu w więzieniu skazano go na zesłanie do Wiatki. Zwolniony na mocy manifestu październikowego 1905, powrócił do Warszawy i wstąpił do Organizacji Techniczno-Bojowej PPS, w ramach której uczestniczył w kilku akcjach. W 1906 (lub 1907) w związku z zeznaniami złożonymi (po zastosowaniu tortur) przez jego brata Stanisława, skazany został zaocznie na karę śmierci. W 1906 udał się początkowo do Galicji, a następnie do USA. Niektóre źródła mówią o jego pracy w latach 1906–1909 w charakterze marynarza na morzach europejskich. W USA pracując jako robotnik, zaangażował się w polonijnym ruchu socjalistycznym. W 1915 po powrocie do kraju wstąpił do Legionów Polskich. Służył w I Brygadzie w randze kaprala. W 1917 po tzw. kryzysie przysięgowym udał się w Grójeckie i pełnił funkcję instruktora Polskiej Organizacji Wojskowej. Organizował również młodzież wiejską w kółka socjalistyczne. Po kilku miesiącach nawiązał kontakt z PPS w Warszawie, aktywnie współuczestnicząc (pod przybranym nazwiskiem) w odbudowie jej struktur.

W latach II Rzeczypospolitej mieszkał w Warszawie. Kilkakrotnie pełnił z ramienia PPS funkcję posła. W wyborach parlamentarnych startował z okręgu wyborczego, w którego skład wchodził powiat grójecki. Tak np. w 1919 był to okręg obejmujący powiaty: błoński, grójecki i część warszawskiego; w 1922 powiaty: błoński, grójecki, rawski i skierniewicki. W 1919 wybrany został do Rady Naczelnej PPS, pozostając w niej przez cały okres międzywojenny. W 1920 w czasie ofensywy bolszewickiej wszedł w skład Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy (do ciała tego należeli także m.in.: Tomasz Arciszewski, Norbert Barlicki i Feliks Perl). W latach 1921–1923 wchodził w skład Centralnego Komitetu Wykonawczego. Uczestniczył we wszystkich kongresach PPS. Przez kilka lat stał na czele warszawskiej podmiejskiej organizacji okręgowej jako przewodniczący. W okresie międzywojennym należał do lewego skrzydła w PPS. Poza działalnością polityczną był aktywny także w ruchu spółdzielczym, wchodząc m.in. w skład Rady Nadzorczej Związku Robotniczych Stowarzyszeń Spółdzielczych.

W okresie II Rzeczypospolitej czynnie angażował się w organizowanie struktur socjalistycznych w Grójeckiem. Urządzał tu liczne wiece i spotkania. Nieraz pomagała mu w tym żona Zofia. Intensyfikacja przyjazdów następowała szczególnie przed wyborami do różnych ciał przedstawicielskich oraz z okazji świąt robotniczych. Jego wiece poselskie przyciągały wielu zainteresowanych. Tak np. wiec zorganizowany 24 kwietnia 1927 w Górze Kalwarii zgromadził ok. 600 osób, 16 lutego i 12 kwietnia 1930 w Grójcu ponad 300 osób, a 6 lipca 1930 w Mogielnicy ponad 400 osób.

W czasie II wojny światowej mieszkał w Tarczynie. Jego dom niejednokrotnie wykorzystywany był na miejsce posiedzeń władz centralnych Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, służył także jako schronienie dla wielu ukrywających się. Przebywała w nim m.in. Dorota Kłuszyńska, członek przedwojennego kierownictwa PPS.

Po wyzwoleniu działał w odrodzonej PPS, wszedł do jej Rady Naczelnej i Centralnego Sądu Partyjnego. W grudniu 1948 usunięto go bezpodstawnie z szeregów partyjnych. Zrehabilitowany w grudniu 1956.

Zmarł 3 stycznia 1957 w Warszawie.

Odznaczony Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1933) i Krzyżem Komandorskim Odrodzenia Polski (pośmiertnie), pochowany wstał w Alei Zasłużonych na Powązkach.

Bibliografia

• Marek Przeniosło, Dobrowolski Kazimierz Władysław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 21-24 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Akt Nowych w Warszawie. Teczka osobowa Kazimierza Dobrowolskiego, nr 1232, k. 1-8;
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy, Urząd Wojewódzki Warszawski 1918-1939, sygn. 12 (sprawozdanie za luty 1927); sygn. 16 (sprawozdanie z 7 maja 1927 oraz za okres: 6-12 czerwca i 20-26 czerwca 1927); sygn. 21 (sprawozdanie z 21 stycznia 1928); sygn. 40 (sprawozdanie za marzec i lipiec 1930);
• T. i W. Rzepeccy, Sejm i Senat 1922-1927, Poznań 1923, s. 167;
• J. Kaczanowska, Skład władz naczelnych PPS 1919-1939, „Z pola walki” 1969, nr 4, s. 149-155;
• A. Tymieniecka, Warszawska organizacja PPS 1918-1939, Warszawa 1982, s. 50, 64, 187, 192;
• Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, Warszawa 1985, t. 1, s. 596-598.