Wincenty Malicki

Wincenty Malicki (ur. 22 stycznia 1893 w Pęcławiu, zm. w maju 1944 w Warszawie) – zasłużony dla lokalnej społeczności nauczyciel, działacz lokalnych organizacji społecznych.

Historia

Urodził się 22 stycznia 1893 we wsi Pęcław koło Czerska, w powiecie Grójec; syn rolnika Jana i Marianny Cieślak. Do publicznej szkoły elementarnej uczęszczał w Coniewie (1900–1904), naukę kontynuował w Czersku (1905), następnie wstąpił do Seminarium Nauczycielskiego w Ursynowie pod Warszawą, którego nie ukończył z powodu przewlekłej choroby. Od 1 listopada 1914 do 30 września 1916 zorganizował i prowadził tajne nauczanie we dworze w Pęcławiu, za co został ukarany grzywną; po odzyskaniu niepodległości pracę tę zaliczono mu do wysługi pedagogicznej. W 1916 wstąpił na roczny kurs nauczycielski zorganizowany przez Polską Macierz Szkolną w Siedlcach. Od 1918 rozpoczął pracę nauczycielską na Podlasiu, kolejno w Kotuniu i Broszkowie k. Siedlec (1918–1919), w Gródku, gm. Jabłonna (1919–1921), Drohiczynie i Buszyskach (1921–1926), w Grójcu (od 1927). W 1926 ukończył w Lublinie Wyższy Kurs Nauczycielski w zakresie filologii polskiej. W 1927 wygrał konkurs na stanowisko kierownika Publicznej Szkoły Powszechnej nr 1 w Grójcu. Dzięki m.in. jego staraniom wybudowano obiekt szkolny (1928–1930) przy ul. Wareckiej (później ul. Józefa Piłsudskiego, potem ul. Walki Młodych i od 1989 znowu ul. Józefa Piłsudskiego). W 1934 szkole nadano imię Pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza.

Aby podnieść poziom nauczania języka polskiego, Malicki wydzielił klasy dla dzieci pochodzenia żydowskiego, z których wkrótce utworzono oddzielną szkołę przeznaczoną dla dzieci żydowskich. W 1928 zorganizował zawodową szkołę dokształcającą dla młodzieży uczącej się zawodów rzemieślniczych.

W Iatach 1928–1939 aktywnie pracował w lokalnych organizacjach społecznych, w których nierzadko pełnił odpowiedzialne stanowiska. Był wiceprezesem Zarządu Oddziału Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP), wieloletnim sekretarzem Rady Szkolnej Powiatowej, przewodniczącym Rady Spółdzielni Spożywców „Wieśniak” (1939–?), którą założyli (17 marca 1935) działacze ruchu ludowego i Związku Młodzieży Wiejskiej „Wici”. W 1934 wzorowo pełnił rolę kierownika gospodarczego kursu poświęconego ustrojowi szkolnemu w Polsce, który zorganizowała Sekcja Pedagogiczna Zarządu Oddziału ZNP i Inspektorat Szkolny w Grójcu. W 1937 był współorganizatorem i aktywnym uczestnikiem strajku nauczycieli protestujących przeciw zawieszeniu (z przyczyn politycznych) Zarządu Głównego ZNP.

Od pierwszych dni okupacji hitlerowskiej był członkiem Służby Zwycięstwu Polski, potem przerodzonego kolejno w Związek Walki Zbrojnej i Armię Krajową, gdzie pracował w strukturach wojskowych i cywilnych podziemnego Państwa Polskiego. Był miejscowym pełnomocnikiem Polskiego Komitetu Opieki Społecznej. Do jego mieszkania przy ul. Kościelnej 10 dostawiano żywność, którą tu rozdzielano wśród najbardziej potrzebujących, w tym m.in. dostarczano ją Żydom z grójeckiego getta. Przy pomocy znajomych nauczycieli z wiejskich szkół, Malicki wyszukiwał dla nich bezpieczne schronienia, wyrabiał im „aryjskie papiery”.

W rodzinnej miejscowości, Pęcławiu, wykonywał fałszywe dowody osobiste przeznaczone dla ludzi zagrożonych aresztowaniem. Działalność tę prowadził na zlecenie Armii Krajowej przy pomocy syna Włodzimierza, absolwenta Szkoły Inżynierskiej im. Wawelberga i Rotwanda. We wsi tej Maliccy mieli małe gospodarstwo (5,6 ha), które w czasie okupacji prowadziła żona. W grójeckim mieszkaniu mającym nieużywane połączenie z sąsiadującym lokalem szkolnym, przez pewien czas mieszkał szef grójeckiego Kierownictwa Dywersji, Jan Warnke (nazwisko okupacyjne Jan Zakrzewski).

We wrześniu 1943 w swojej szkole zorganizował i kierował kompletem tajnego nauczania w zakresie I klasy szkoły średniej. 16 lutego 1944 został aresztowany przez gestapo podczas nauczania w szkole, przy ul. Piotra Skargi. Razem z nim aresztowano Władysława Strzałkowskiego i Henryka Adamskiego. Po kilkudniowym przesłuchaniu w siedzibie miejscowego gestapo, skąd przez usłużnych strażników przesłał żonie obrączkę, wywieziono go do Warszawy i osadzono na Pawiaku. W tym samym czasie nieznany z nazwiska mieszkaniec Warszawy został zatrzymany przez gestapo z fałszywymi dokumentami dostarczonymi przez syna – Włodzimierza. Podczas przesłuchania załamał się i podał jego adres. W związku z tym wkrótce gestapo aresztowało syna we wsi Pęcław. Znaleziono przy nim blankiety kenkart wystawione in blanco. Obaj Maliccy zostali uwięzieni na Pawiaku i byli przesłuchiwani w komendzie Gestapo przy alei Szucha. Według nie do końca zweryfikowanych informacji, obaj w maju 1944 zostali rozstrzelani i spaleni w ruinach warszawskiego getta.

W 1917 Malicki ożenił się z Janiną Fijałkowską, nauczycielką w Pęcławiu, z którą miał 6 dzieci: troje z nich zmarło w dzieciństwie. Włodzimierz (1922–1944) został rozstrzelany podczas okupacji, wojnę przeżyła Teresa (ur. 1920) i Dariusz (ur. 1933). Wnuk Wincentego, Jarema Malicki (ur. 1965), dr genetyki, pracuje w Harvard Medical School w Bostonie. Drugi wnuk, Adam Jachołkowski (ur. 1945), syn Teresy, dr fizyki, jest pracownikiem naukowym Europejskiego Ośrodka Badań Jądrowych (Centre Europeer de Recherches Nucleaires) w Genewie.

W pamięci grójczan Malicki pozostał jako człowiek skromny, wrażliwy na biedę, szczególnie dzieci, pracowity, systematyczny zarówno w pracy społecznej, jak i zawodowej oraz dobry organizator, wzorowy nauczyciel, wychowawca i patriota.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Malicki Wincenty, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 38-40 – na podstawie źródeł:
• Biogram opracowany przez syna Dariusza, w posiadaniu Zdzisława Szeląga;
• Archiwum Szkoły Podstawowej nr 1 w Grójcu: Kronika szkoły;
• Biogram w Księga poświęcona pamięci nauczycieli Ziemi Grójeckiej poległych i zamordowanych w latach 1939–1945;
• 50 lat Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Grójcu, [Grójec 1985]. s. 7;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 42, 193, 210, 279.