Jan Cieślak

Jan Cieślak (ur. 8 maja 1872 w Podgórzycach, zm. 14 lipca 1962) – samouk, pionier sadownictwa i przechowalnictwa w Polsce. Ojciec Józefa Cieślaka.

Życiorys

Urodził się 8 maja 1872 we wsi Podgórzyce koło Warki (wówczas gmina Konary, dziś gmina Warka), jako syn Piotra i Teofili z Piekutów. Ukończył szkołę ludową w Konarach. Dalszą wiedzę zdobywał drogą samokształcenia. Czytał książki i broszury z zakresu rolnictwa i sadownictwa oraz czasopisma społeczno-polityczne, m.in.: „Zaranie”. „Kurier Lubelski”. Wraz z bratem, Władysławem, był aktywnym zaraniarzem, czym naraził się proboszczowi z Konar, który namiętnie zwalczał z ambony wszystkich czytających „Zaranie” i „Kurier Polski”. „Ksiądz mruczał, szemrał, obgadywał Cieślaków, obawiał się wystąpić jawnie przeciw nim, byli bowiem światłymi i postępowymi chłopami, z którymi wieś się liczyła mimo, że nie wszyscy się z nimi zgadzali. Plotki księdza zagęszczały wokół nas atmosferę niechęci, wytwarzaną przez grupę zawistnych chłopów“. (W. Głodowska-Sampolska, Czerwone zorze, s. 76-77).

W zimowe wieczory i niedziele mieszkanie Jana Cieślaka zmieniało się w czytelnię, do której przychodzili okoliczni rolnicy. W zbiorowym słuchaniu czytanych lektur brały udział także jego dzieci. W jego domu w latach 1911-1912 stołowała się działaczka oświatowa tajnego Towarzystwa Kultury – Władysława Głodowska-Sampolska – organizatorka nielegalnych szkół i bibliotek m.in. w okolicach Podgórzyc, autorka wspomnień Czerwone zorze (Warszawa 1965, ustęp „Podgórzyce“). Z jej inicjatywy w domu Jana Cieślaka znalazła się izba na szkołę ludową.

W 1896 roku odziedziczył po ojcu małe gospodarstwo rolne 6 mórg (3,36 ha) ziemi w 11 rozrzuconych kawałkach. Wyobrażenie o dochodowości gospodarstwa rolnego ukształtował przygodny fakt. Będąc w Warszawie na targu, zobaczył sprzedaż gruszek po bardzo wysokiej cenie – 2,5-3 ruble za funt (40 dkg). Mając ten fakt w pamięci, w 1900 założył swój pierwszy sad i posadził w nim 150 drzew owocowych, przeważnie śliw. Korzystając z wiedzy zawartej w ówczesnych książkach o sadownictwie, starannie go nawoził i pielęgnował drzewa. Jako pierwszy w Podgórzycach zakupił i zastosował aparat do opryskiwania drzew. Wkrótce działanie to przyniosło mu zwiększony plon, a zatem i większy dochód. W ten sposób dokonał on wyłomu w tradycyjnym zwyczaju oddawania sadów owocowych w dzierżawę „handlarzom“, którzy z reguły nie dbali o nie i dążyli tylko do uzyskania dużego plonu w danym roku. Jan Cieślak sam produkował i sprzedawał na okolicznych rynkach, m.in. w Górze Kalwarii, a przede wszystkim w Warszawie.

Aby wydłużyć sprzedaż i zwiększyć zysk, w 1918 zbudował z piaskowo-cementowych pustaków pierwszą w Polsce, własnego pomysłu przechowalnię owoców. „Doświadczenia zebrane przy budowie i prowadzeniu obiektu zachęciły go (...) do wybudowania w 1932 większej i nieco lepszej przechowalni z komorą zagłębioną w ziemi, z podwójną ścianą, ze szczeliną między nimi” (Przechowalnictwo, s. 21). Nad komorą umieścił sortownię. Budowa takiej przechowalni była jednak zbyt kosztowna, dlatego w 1939 wraz z synami Władysławem i Stanisławem wzniósł nową, z „eksperymentalnymi komorami nawiewnymi“.

Sąsiedzi i okoliczni rolnicy, którzy początkowo z lekceważeniem patrzyli na zabiegi sadownicze młodego gospodarza, szybko przekonali się do ich celowości i naśladowali go. Wzorem Jana Cieślaka zaczęto budować przechowalnie; wybudowali je np.: Tadeusz Cybulski w Chynowie (1920), S. Jakubowski w Jasieńcu (1926), J. Kret w Tarczynie (1928).

Jan Cieślak nie brał udziału w życiu politycznym gminy i powiatu, chociaż proponowano mu różne funkcje, których nie przyjmował. Nigdy nie zabiegał o żadne wyróżnienia. Brał jedynie udział w życiu społecznym wsi i gminy. Był człowiekiem światłym i uspołecznionym. Dzięki jego przykładowi w Podgórzycach i okolicznych wioskach zaczął tworzyć się ważny ośrodek sadownictwa w powiecie grójeckim, podnoszący zamożność okolicznej ludności.

● Więcej w osobnym artykule: Sadownictwo na ziemi grójeckiej.

W 1896 Jan Cieślak ożenił się z Ludwiką z Piekarniaków (1876–1927), z którą miał sześcioro dzieci:

• Rozalię (1898–1987) za Janem Słowińskim,
• Józefa (1902–1916),
• Stanisława (1906–1988),
• Władysława (1907–1971),
• Helenę (1915–1998) za Władysławem Donicą (później przyjął nazwisko Daczewski),
• Józefa (1917–1997).

Zmarł 14 lipca 1962, został pochowany na cmentarzu parafialnym w Konarach.

Bibliografia

• Małgorzata Sztokinier, Cieślak Jan, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt ósmy, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1999, s. 14–16 - na podstawie źródeł:
• Nekrolog w: „Życie Warszawy“ 1962, nr z 16 lipca;
• Andrzej Kobyliński, Jan Cieślak - pionier sadownictwa i przechowalnictwa w Polsce, „Sad i Owoce“, t. 3: 1939, nr 2, s. 29-31;
• Władysława Głodowska-Sampolska, Czerwone zorze. Wspomnienia, Warszawa 1965, s. 65, 70, 72, 77;
• Przechowalnictwo owoców w Grójeckiem. Praca zbiorowa pod red. Michała Drozdowicza, Warszawa 1971, s. 18-24, 36;
• 40 lat Spółdzielni Ogrodniczej w Grójcu, Warszawa 1985, s. 13.