Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Grójcu

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Grójcu – stowarzyszenie wyższej użyteczności, zrzeszające osoby uprawiające turystykę i krajoznawstwo oraz działające w tych dziedzinach. Powstało w 1950 w Warszawie z połączenia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (PTK), założonego w 1906 w Warszawie i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, założonego w 1873 w Krakowie. Propaguje turystykę, krajoznawstwo, opiekę nad zabytkami i ochronę przyrody.

Historia PTK i PTTK w Grójcu

Pierwsze koło Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w Grójcu powstało w 1911, prawdopodobnie z inicjatywy właściciela podgrójeckiego Głuchowa i Kośmina – Stanisława Czekanowskiego. Zrzeszało wówczas 88 członków.

Działalność koła przerwała II wojna światowa; odrodziło się dopiero 28 stycznia 1956. W dniu tym z inicjatywy Kazimierza Markowskiego i przy pomocy Antoniego Nowaka, Inspektora Oświaty i Wychowania, powołano koło PTTK skupiające 16 członków. Prezesem jego został Ignacy Grzywacz, zastępca inspektora szkolnego, potem poseł na sejm; sekretarzem Kazimierz Markowski, skarbnikiem – Teresa Rudnicka. Zasługą tego zarządu było powołanie na obszarze działania Społecznych Opiekunów Zabytków oraz sporządzenie dokumentacji fotograficznej zabytków w powiecie grójeckim. Jest ona dziś w posiadaniu Heleny Konopackiej z domu Markowska i Andrzeja Stężyckiego, który zbiór ten znacznie powiększył. 8 czerwca 1958 odbył się pierwszy Zjazd Społecznych Opiekunów Zabytków, na którym dokonano podsumowania wyników działalności oraz wytyczenia dalszego jej kierunku. 9 września 1963 działacze koła powołali Oddział PTTK w Grójcu, który zrzeszał już wtedy 100 osób. Prezesem Zarządu wybrany został Kazimierz Markowski, wiceprezesem – Genowefa Klusek (zastępca Inspektora Oświaty i Wychowania), skarbnikiem – Hanna Zasiewska, sekretarzem – Tadeusz Kulawik. W listopadzie 1963 Zarząd Oddziału powołał Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego, które zajęło się prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie organizacji imprez turystycznych.

Do 1963 siedzibą koła było prywatne mieszkanie prezesa Markowskiego, Oddziału zaś barak na zapleczu Urzędu Powiatowego, przy ul. Piłsudskiego 59a; od 9 października 1978 Ratusz Miejski.

Do 1975 oddział podporządkowany był Zarządowi Mazowieckiemu PTTK w Warszawie. W Iatach 1963–1974, mimo skromnych warunków lokalowych, prowadził żywą działalność polegającą na organizowaniu wycieczek krajoznawczych dla szkół, zakładów pracy. Za pośrednictwem Biura Obsługi Ruchu Turystycznego pracownicy Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Starej Wsi zwiedzili Góry Świętokrzyskie, pracownicy „Biowetu” z Drwalewa – Bieszczady, pracownicy Stacji Hodowli Roślin z Pawłowic – Zakopane, pracownicy Spółdzielni Ogrodniczej – Łódź, Teatr Wielki, Zespół Szkół Zawodowych w Grójcu – Niemiecką Republikę Demokratyczną, Rzemieślnicza Spółdzielnia Zaopatrzenia i Zbytu w Grójcu – Bułgarię, Kółko Rolnicze w Szczytach – Węgry. Oddział zajmował się też przyjmowaniem wycieczek, które w drodze do Warszawy zatrzymywały się na nocleg w Hotelu Powiatowego Ośrodka Turystyki i Wypoczynku (42 miejsca), w Stanicy Wodnej w Warce, w ośrodku campingowym w Białobrzegach. Z tego rodzaju usług korzystały grupy wycieczkowe ze Starachowic, Kołobrzegu, Radomia, Brzozowa. Oddział zajmował się też wynajmowaniem kwater w miejscowościach wypoczynkowych. Aby to czynić, utrzymywał kontakt z podobnymi biurami na Wybrzeżu, Podhalu i Mazurach. Istotną przeszkodę w poszerzeniu zakresu usług stanowił brak własnych autokarów. Z trudem uzyskiwano je od Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej (PKS), z jego oddziałów w Piasecznie i Ursusie. W 1975, w związku z reformą administracyjną w kraju, Oddział został podporządkowany Zarządowi Wojewódzkiemu PTTK w Radomiu. W 1978 zorganizowano 41 imprez turystycznych, w których wzięło udział 5775 osób.

W 1976 z inicjatywy Andrzeja Stężyckiego zorganizowany został II Zjazd Społecznych Opiekunów Zabytków. Cztery lata później przestała istnieć Oddziałowa Komisja Opieki nad Zabytkami, a to ze względu na podeszły wiek opiekunów i brak dopływu nowej, młodej kadry. W następnym roku zorganizowane zostały uroczyste obchody siedemdziesięciolecia istnienia ruchu turystycznego w Grójcu.

Wprowadzenie stanu wojennego spowodowało spadek zainteresowania turystyką. W związku z tym obniżyły się obroty Biura Obsługi Ruchu Turystycznego, którego dochody stanowiły główne źródło utrzymania. Nowy Zarząd Oddziału przejął w spadku znaczne straty, perspektywa rozwoju ostatecznie zniknęła wraz z powstaniem i okrzepnięciem nowych biur turystycznych, z własną bazą transportową. Po rezygnacji dotychczasowego prezesa, od 1 lutego 1985 funkcję tę pełnił Andrzej Stężycki. 6 września 1985 w lokalu Oddziału odbyła się narada wyjazdowa członków Prezydium Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Radomiu, podczas której poddano krytycznej ocenie pracę Oddziału, szczególnie Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego, którego wyniki ekonomiczne były dość mizerne z powodu zastoju gospodarczego kraju. 30 marca 1988 odbył się Zjazd Nadzwyczajny Oddziału. Nowym prezesem wybrany został Tomasz Fliszkiewicz.

W latach istnienia oddziału (1956–1988) zorganizowano przy nim następujące koła i kluby:

• Koło Terenowe przy oddziale PTTK,
• Koło „ZOZIK” przy Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Grójcu,
• Klub Turystów Pieszych „TRAMP 76” przy Domu Kultury w Grójcu,
• Koło „TECHNOCHEMIA” przy Zakladach Technochemicznych w Woli Worowskiej k. Grójca,
• Koło „POLMO” przy Zakładach Tapicerki Samochodowej Fabryki Samochodów Osobowych,
• Koło Wojskowe „TRAPER” przy miejscowej Jednostce Wojskowej,
• Koło przy Narodowym Banku Polskim,
• Koło „PIRAMIDA” przy Kółkach Rolniczych,
• oraz Szkolne Koła Krajoznawczo-Turystyczne w Grójcu przy:
  • Zespole Szkół Zawodowych,
  • LO dla Pracujących,
  • Zbiorczej Szkole Gminnej w Błędowie,
  • szkole podstawowej w Jasieńcu,
  • szkole podstawowej nr 1 w Grójcu,
  • szkole podstawowej nr 2 w Grójcu,
  • szkole podstawowej w Sielcu (gmina Mogielnica),
  • szkole podstawowej w Chynowie,
  • szkole podstawowej w Suchostrudze (gmina Tarczyn),
  • szkole podstawowej w Budziszynku (gmina Chynów),
  • Zespole Szkół Ogólnoksztalcących w Mogielnicy,
  • szkole podstawowej w Machcinie (gmina Chynów),
  • Zespole Szkół Ogrodniczych w Nowej Wsi (gmina Warka).

W 1987 oddział liczył 428 osób, w imprezach uczestniczyło 3320 osób, a obroty wyniosły 10 760 960 zł.

Główną coroczną imprezą turystyczną oddziału był rajd pieszy pod nazwą „Owocobranie w Grójeckiem”. W Iatach 1963–1988 etatowymi pracownikami Biura Obsługi Ruchu Turystycznego i oddziału byli: Irena Szałamaj, Grażyna Ptasińska, Ewa Maciaszek, Grażyna Snopek, Mirosława Kociszewska, Andrzej Stężycki.

Sytuacja gospodarcza kraju w drugiej połowie lat osiemdziesiątych spowodowała poważną stagnację i straty finansowe, co spowodowało rozwiązanie jednostki i zawieszenie jej działalności (1989). Stało się to w przeddzień 25. rocznicy istnienia oddziału i 77. rocznicy istnienia działalności PTTK w Grójcu.

Grójeckim oddziałem PTTK kierowali:

• Kazimierz Markowski (1963–1970),
• Jan Zając, nauczyciel geografii LO w Grójcu (1970–1985),
• Andrzej Stężycki (1985–1988), emerytowany oficer Wojska Polskiego,
• Tomasz Fliszkiewicz (od 30 marca 1988 do 1989), kierownik Szkoły Podstawowej w Lewiczynie.

Bibliografia

• Andrzej Zygmunt Stężycki, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzeci, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 51-54 – na podstawie źródeł:
• Kopie dokumentów w posiadaniu autora, Andrzeja Zygmunta Stężyckiego. Oryginały w Archiwum Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Radomiu;
• Wacław Skarbimir Laskowski, Grójec w 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta, Grójec 1919, s. 14;
• [h.w], Na turystycznych szlakach z BORTE-m, „Trybuna Mazowiecka” 1974, nr 163 z 10 lipca;
• Andrzej Zygmunt Stężycki, Grójeckim traktem. Sprawy i ludzie, Grójec 1992, s. 138-143.