Justyna Bersonowa

Justyna z Waltuchów Bersonowa (ur. 28 września 1872 w Odessie, zm. 21 sierpnia 1948 w Milanówku) – spolonizowana Żydówka, społecznik. Żona Edwarda Bersona, dziedzica majątku Boglewice i folwarku Osiny.

Historia

Urodziła się 28 września 1872 w Odessie, jako córka właściciela fabryki tytoniu, wg innych armatora okrętów i Agaty z Kalinowskich z Kalinówki na Ukrainie (ur. 1 stycznia 1850 w Winnicy, zm. 22 stycznia 1939 w Warszawie), siostra Olgi Dinine (ur. 14 stycznia 1876, zm. 17 listopada 1919), po śmierci której (w Rzymie) wychowywała jej syna Aleksisa René (ur. 17 stycznia 1906, zm. 17 lipca 1921). Zmarły na zapalenie wyrostka robaczkowego, miał być dziedzicem majątku Justyny Bersonowej. Ponieważ był prawosławnym, pochowany został na granicy cmentarza katolickiego w Boglewicach. Tablica memoratywna znajduje się w kapliczce mauzoleum w Boglewicach. Przodkowie Justyny podobno wywodzili się z Hiszpanii. Ze znanych dotąd przekazów wiemy, że otrzymała staranne wychowanie, była niezwykle oczytana, znała biegle pięć języków, najsłabiej język polski, którym posługiwała się z wyraźnym obcym akcentem. W 1905 wyszła za mąż za Edwarda Bersona. Do ułożenia mariażu miało dojść w Marienbadzie, ślub zaś poprzedzony był romansem z rozwiedzionym Stanisławem Lilpopem (zm. 1930), znanym przemysłowcem, późniejszym teściem pisarza, Jarosława Iwaszkiewicza, który sportretował go w postaci Hubego z powieści Sława i chwała, Justynę zaś w postaci Rojskiej. Znaczną część roku Bersonowa spędzała w Warszawie we własnej kamienicy, w Alejach Ujazdowskich 16. Przebywając w Boglewicach uczestniczyła w życiu wsi i parafii.

Była m.in.: prezesem Dozoru Szkolnego gminy Jasieniec (1934), założyła Stowarzyszenie Młodzieży Katolickiej Męskiej i Żeńskiej (1934), Ochronkę dla dzieci, bibliotekę, przy pomocy lekarza powiatowego w Grójcu, dr Stanisława Kowalczewskiego (1905-1968) – Stację Zdrowia, ufundowała sztandar Koła Młodzieży PCK w Boglewicach (1934) (dziś przechowywany w Publicznej Szkole Podstawowej w Woli Boglewskiej). organizowała dokarmianie dzieci szkolnych. Ilekroć była w Boglewicach, uczestniczyła w szkolnych imprezach. Utrzymywała przyjazne stosunki z proboszczem parafii Boglewice, którą wspierała finansowo.

Po śmierci męża (14 grudnia 1938) za pośrednictwem administratora gospodarowała majątkiem. Podczas okupacji groziło jej śmiertelne niebezpieczeństwo, a bowiem Niemcy zaczęli powątpiewać w jej polskie pochodzenie i zażądali potwierdzenia jej aryjskości. Uczynili to: mieszkańcy wsi, przyjaciółka Niemka, Elsa oraz ciotka Anny lwaszkiewiczowej i Tadeusz Morawski (1893-1975), dziedzic rozległych dóbr Stara Wieś, Belsk, Łęczeszyce, Mała Wieś w Grójeckiem (2300 ha), absolwent Uniwersytetu Wrocławskiego. Mimo stałego zagrożenia, udzielała pomocy żołnierzom Armii Krajowej; w gajówce w Osinach ukrywała ok. 20 mężczyzn z Warszawy, Kalisza, Płocka, którzy pracowali w okolicznych lasach. W majątku Boglewice mieszkał ppor./por. łączn. rez. inż. Andrzej Grossman „Babiński”, absolwent paryskiej Sorbony, szef łączności radiowej w Komendzie Obwodu Grójec–„Głuszec”, redaktor dywersyjnej gazetki francuskojęzycznej „La Victoire Finale”.

Po wypędzeniu Niemców z Grójeckiego (15 stycznia 1945) nowo organizujące się władze komunistyczne znacjonalizowały cały majątek i częściowo rozparcelowały, a jego właścicielkę zmusiły do opuszczenia Boglewic. Bez środków do życia przeniosła się do Milanówka, gdzie zmarła 21 sierpnia 1948 r. Ciało przewiozła do Boglewic Elsa. Pogrzeb odbył się podczas wizyty duszpasterskiej biskupa, który wraz z proboszczem i tłumami parafian wziął udział w pogrzebie Bersonowej. Pochowano ją w rodzinnym mauzoleum.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Bersonowa Justyna z Waltuchów, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czternasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2006, s. 5-6 – na podstawie źródeł:
• Jarosław Iwaszkiewicz, Podróże do Polski, Warszawa 1977, s. 197-199;
• Waldemar Baraniewski, Tadeusz Jaroszeski, Boglewice i piękna pani B., „Spotkania z Zabytkami” 1992, nr 7, s. 12-15;
• Waldemar Baraniewski, Tadeusz Jaroszeski, Po pałacach i dworach Mazowsza. Przewodnik, Warszawa 1995, poz. 11;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 60, 153, 171, 218;
• Zdzisław Morawski, Gdzie ten dom, gdzie ten świat, Warszawa 1994, s. 78-79;
• Barbara Koś, Epitafium dla pani B., „Słowo Ludu” 1994, nr 1825: 5 sierpnia, s. 11;
• Grójeckie we wspomnieniach Seria VI: Tadeusz Daszewski, Z minionej epoki. Fragm. pamiętnika. Wstęp i przypisy Zdzisław Szeląg, Grójec 2006, s. 88-91.