Edward Berson

Edward Berson (ur. 1868, zm. 14 grudnia 1938) – inżynier rolnik, potomek znanej, żydowskiej rodziny kupców; bankierów i przemysłowców Bershonów, syn Jana (1829-1913) i Cecylii z Loewów, wychowanek Instytutu Agronomicznego w Marymoncie (dziś dzielnica Warszawy). Formalnie od 1913 r. dziedzic majątku Boglewice (w 1945 roku składającego się z 421 ha gruntów) oraz folwarku Osiny, faktyczny posiadacz cukrowni „Czersk” (dziś w granicach Jasieńca), działacz społeczny, w Warszawie właściciel kamienicy przy ul. Aleje Ujazdowskie 16, filantrop. Twórca ośrodków kulturalnych, wychowawczych i instytucji użyteczności publicznej.

W 1907 roku wpłacił 300 rubli, stając się w ten sposób razem z przemysłowcami i bankierami (Leon Goldstand, Stanisław Lilpop, Michał Berson) współzałożycielem Warszawskiego Koła Sportowego.

W młodości brał udział w życiu społecznym i niepodległościowym, potem m.in. jako członek Straży Obywatelskiej (1915), w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. na ochotnika wziął udział jako dowódca kolumny samochodowej Wojska Polskiego. Po jej zakończeniu osiadł w Boglewicach i tu w swym majątku, oprócz uprawy zbóż, prowadził szklarnię, uprawę czereśni, brzoskwiń, porzeczki czarnej i białej, cebuli, ogórków; hodowlę pszczół, koni dla armii, wylęgarnię i znaną w Europie hodowlę kur.

Na marginesie pracy zawodowej uczestniczył w życiu społeczno-politycznym i gospodarczym: w Warszawie przy ul. Tamka ufundował i utrzymywał schronisko dla dzieci, w powiecie grójeckim m.in. sprawował fachową opiekę nad Żydowską Szkołą Rolniczą w Częstoniewie, zbudował, wspierał i utrzymywał własnym kosztem ochronkę, stację zdrowia (od 1938), szkołę, zorganizował bibliotekę, (w „organistówce”) założył Ochotniczą Straż Pożarną w osadzie fabrycznej cukrowni „Czersk” (1901) oraz w Boglewicach (1919). Dał plac pod remizę, był prezesem grójeckiego oddziału Polskiego Czerwonego Krzyża (1930-1931), członkiem Powiatowego Zarządu Ligi Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej (od 1931 r,), Towarzystwa Rolniczego Grójeckiego (od 1914). W 1903 roku (?) ożenił się z Justyną z domu Waltuch (1872-1947), córką znanego, odeskiego fabrykanta tytoniu, wg innych bogatego armatora. Zmarł bezpotomnie 14 grudnia 1938 r., pochowany został na cmentarzu rzymskokatolickim w Boglewicach, w modernistycznym mauzoleum wystawionym przez żonę w 1930 r. wg projektu Jana Antoniego Biernackiego. O losach zmarłego informuje płyta z napisem: „ŚP / EDWARD / BERSON / WŁAŚCICIEL / DÓBR BOGLEWICE I OSINY / CZŁONEK / STRAŻY OBYWATELSKIEJ / W 1915 i 1920 R. / OCHOTNIK / WOJSK POLSKICH / CZASU / INWAZJI BOLSZEWICKIEJ”.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Berson Edward, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt trzynasty, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2005, s. 2–3 - na podstawie źródeł:
• Urząd Stanu Cywilnego Gminy Jasieniec, Księga Zmarłych;
• Z dziejów gminy starozakonnych w Warszawie w XIX stuleciu, t. 1: Szkolnictwo, Warszawa 1907, s. 254;
• Inż. Edward Berson, „Głos Powiatów Województwa Warszawskiego”, R. VIII: 1937, nr 9-10, s. 6;
• Śp. inż. Edward Berson, „Głos Powiatów Województwa Warszawskiego”, R. X: 1939, nr 1, s. 10;
• Witold Pruski, Dzieje konkursów hippicznych w Polsce, Warszawa, 1982, s. 21;
• Remigiusz Matyjas, Smak XX wieku, Grójec 1998, s. 224-228.