Żydowska Szkoła Rolnicza w Częstoniewie

Z Jabcok

Żydowska Szkoła Rolnicza Niższa w Częstoniewie – szkoła założona w 1902 roku i funkcjonująca do wybuchu II wojny światowej, kształtowała w zakresie podstawowych wiadomości w zakresie rolnictwa.

Historia

Żydzi do początków XX wieku w zasadzie nie interesowali się pracą na roli, a jeśli już, to wyłączeni byli spod oddziaływania polskich stowarzyszeń i szkół rolniczych. Orędownikiem zainteresowania Żydów rolnictwem był Michał Berson (1874–1944), adwokat, hodowca koni, właściciel dóbr i stajni wyścigowych w Warszawie, na Lesznie. Dzięki ofiarności Bersona i jego teścia – Hipolita Wawelberga oraz polskiego ziemiaństwa i międzynarodowych, głównie amerykańskich, organizacji syjonistycznych, zakupiono dla żydowskiej szkoły majątek Częstoniew (1157 mórg) i wybudowano dla niej stosowny gmach i bursę.

Placówkę uruchomiono w marcu 1902 roku. Była to szkoła trzyletnia, z rosyjskim językiem wykładowym. Przyjmowano do niej młodzież powyżej 14 lat, a do klasy wstępnej, przygotowawczej – od 13. Uczono wyłącznie teoretycznie. Mało dbano o praktyczną naukę zawodu; przekazywano ogólne wiadomości z uprawy roli, hodowli bydła, mleczarstwa, ogrodnictwa, pszczelarstwa. Nic więc dziwnego, że uczniowie szkołę tę traktowali nie jako zawodową, ale ogólną, przygotowującą do szkół średnich. Według ustaleń Tadeusza Wieczorka, uczniowie „przy nadarzającej się okazji przechodzili do innych szkół". Sprawność nauczania była bardzo niska. J. Bartyś podaje, że „spośród 403 uczniów uczęszczających do szkoły w Częstoniewie w latach 1902-1908 zaledwie 38 ukończyło naukę". W związku z tym, że placówka nie spełniała swoich zadań, 1 lipca 1907 przekształcono ją w fermę ogrodniczo-rolniczą, w której uczono praktycznie tylko elementarnych zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zmiana ta spowodowała gwałtowny spadek frekwencji na tych zajęciach. W 1911 szkołę w Częstoniewie ukończył tylko jeden uczeń. Jakie były jej dalsze losy, na razie nie udało się ustalić. Archiwum placówki zniszczyli Niemcy. Jedno jest pewne, ferma istniała do 1 września 1939. Najprawdopodobniej młodzi Żydzi odbywali tu praktykę rolniczą.

W 1940 okupanci niemieccy dobudowali do szkoły barak [?] i urządzili tu jeden z obozów pracy dla obywateli polskich pochodzenia żydowskiego, głównie rzemieślników, krawców, kuśnierzy, szewców, którzy bezpłatnie pracowali dla potrzeb Wehrmachtu. Z Częstoniewa Żydzi przeniesieni zostali do baraków w Słomczynie (listopad 1942?), gdzie znajdowało się lotnisko polowe Luftwaffe. W połowie 1943 pozostałych przy życiu grójeckich Żydów wywieziono do lasu we wsi Dębówka, pod Górą Kalwarią i tu dokonano zbiorowej egzekucji.

Po wyzwoleniu spod okupacji hitlerowskiej część majątku rozparcelowano. Bezrolni i służba folwarczna rozebrali niektóre budynki na budowę indywidualnych zabudowań gospodarczych. W kilka lat później, prawie w tym samym miejscu, w którym stała Żydowska Szkoła Rolnicza, wybudowano Powszechną (dziś Publiczną) Szkołę Podstawową, a z pozostałej ziemi (resztówki) utworzono Spółdzielnię Rolniczą. Obecnie w jednym z budynków znajduje się część administracyjna firmy Dar Natury, zajmującej się wydobywaniem i sprzedażą wody oligoceńskiej.

Bibliografia

  • Zofia Romanowska, Żydowska Szkoła Rolnicza w Częstoniewie, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 129-131 – na podstawie źródeł:
  • J. Bartyś, Kółka rolnicze w Królestwie Polskim, Warszawa 1994, s. 155-156;
  • T. Wieczorek, Historia szkół rolniczych w Polsce, Warszawa 1969, s. 63-65;
  • Towarzystwo Popierania Pracy Rolnej i Rzemieślniczej wśród Żydów w Królestwie Polskim, Warszawa 1917.
Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?title=Żydowska_Szkoła_Rolnicza_w_Częstoniewie&oldid=1233”