Komunalna Kasa Oszczędności Powiatu Grójeckiego

Komunalna Kasa Oszczędności Powiatu Grójeckiego – Samorządowe instytucje bankowe (tworzone przez władze komunalne), zwane Komunalnymi Kasami Oszczędności (KKO) powstały w XIX w. w zaborze austriackim i pruskim w celu przyjmowania na przechowanie pieniędzy, papierów wartościowych (za oprocentowaniem) od osób fizycznych, przedsiębiorstw, instytucji, związków, towarzystw oraz w celu udzielania pożyczek i uczenia Polaków oszczędności. Spełniały one więc rolę banków. W II RP dekret prezydenta z 13 kwietnia 1927 ujednolicił zasady ich funkcjonowania na obszarze całego kraju oraz nadał im osobowość prawną. Mocą jego, kasy poddane zostały pod nadzór Ministerstwa Skarbu, bezpieczeństwo wkładów miał gwarantować całym majątkiem właściwy samorząd. Każda kasa winna była posiadać kapitał zakładowy w wysokości 50000 zł. Komunalnymi Kasami Oszczędności kierowały Rady i Zarządy; pracę których sprawdzały Komisje Rewizyjne. W 1930 powołano instytucję nadrzędną – Związek Rewizyjny KKO. W 1938 istniały 333 Komunalne Kasy Oszczędności z łącznym wkładem 748 mln zł. Podczas II wojny światowej w Generalnej Guberni działały pod zarządem niemieckim, zlikwidowano je w 1948 r.

Działalność KKO w powiecie grójeckim

Dzieje Komunalnej Kasy Oszczędności w Grójcu nie są dotąd rozpoznane. Ze strzępów odnalezionych dokumentów wiemy, że powstała w 1928 r. Statut uchwalił Grójecki Sejmik Powiatowy na posiedzeniu w dniu 10 czerwca 1928, zatwierdził go wojewoda warszawski – 4 października 1928 (pismo L. 3239/854). Zgodnie z nim Związek Komunalny Powiatu poręczał wypłacalność Kasy. Organem stanowiącym w sprawach Kasy była siedmioosobowa Rada (wybierana na 3 lata), której 4 członków wybierano z grona związku poręczającego, 3 spoza niego. Co roku 3 członków spośród Rady wg zasady starszeństwa zobowiązanych było ustąpić ze składu, który uzupełniano tak, by zachowany był jej skład (4+3). Organem wykonawczym Rady był zarząd złożony z 3 osób, w tym naczelnika (dyrektora). 1/3 członków ustępowała co roku, a następnie była uzupełniana.

W pierwszych latach istnienia, przy pomocy reklamy na łamach lokalnego miesięcznika „Echo Grójeckie” Komunalna Kasa Oszczędności prowadziła walkę konkurencyjną z działającymi w Grójcu m.in.: Kasą Spółdzielczą im. Stefczyka, Kupieckim Bankiem Spółdzielczym, Towarzystwem Oszczędnościowo-Pożyczkowym, Chrześcijańską Kasą Bezprocentową (od 1935) oraz z Bankiem Spółdzielczym w Grójcu, w wyniku której, m.in. ten ostatni tracił członków.

Wg protokołu lustracyjnego Zarządu Miasta, przeprowadzonego w pierwszej połowie grudnia 1935 r., miasto zadłużyło się w grójeckiej Komunalnej Kasie Oszczędności pożyczką wekslową na elektrownię i szkołę kwotą 6600 zł.

W roku 1938 (do 1 września 1939) prezesem Rady Kasy był starosta, Felicjan Pawłowski, członkiem Zarządu zaś Ludwik Zakrzewski, Józef Konopacki (1895–1970), inspektor samorządowy i Władysław Czajkowski, który pełnił też funkcję dyrektora. Kapitał zakładowy wynosił 60 000 zł. KKO w Grójcu posiadała swój oddział w Górze Kalwarii. W latach okupacji hitlerowskiej (23 kwietnia 1943) Sekcja Specjalna Armii Krajowej zabrała z Komunalnej Kasy Oszczędności 220 000 zł.

Siedziba Komunalnej Kasy Oszczędności mieściła się przy ul. Marszałka Piłsudskiego (po roku 1945 Związku Walki Młodych, obecnie ponownie ul. Józefa Piłsudskiego) 4. Po likwidacji Kasy w 1948, lokal, pracowników, wyposażenie, aktywa i pasywa na krótko przejął 1 września 1949 Państwowy Bank Rolny. Oddział w Grójcu, którego dyrektorem został Włodzimierz Skopiec (ur. 1915), późniejszy dyrektor grójeckiego oddziału Narodowego Banku Polskiego, zastępcą zaś Lucjan Radecki. Szczegółowe opracowanie dziejów KKO w Grójcu wymaga dalszych archiwalnych poszukiwań.

Bibliografia

• Wanda Szeląg, Komunalna Kasa Oszczędności Powiatu Grójeckiego, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 39-40 – na podstawie źródeł:
• Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy – oddział Góra Kalwaria: „KKO w Grójcu 1928–1945”, sygn. 142. Tu 38 ksiąg bilansowych; „Akta miasta Grójec”, sygn. 70, k. 9;
• Biblioteka Narodowa w Warszawie (Dokumenty Życia Społecznego): Statut Komunalnej Kasy Oszczędnościowej powiatu grójeckiego w Grójcu, sygn. VI A2g; „Rocznik Polskiego Przemysłu i Handlu” 1938, poz. 253;
• Bolesław Monkiewicz i Wacław Pawlak, Sto lat Banku Spółdzielczego im. Stefczyka w Grójcu 1873–1973, Grójec 1974, s. 33-34, 42;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec – „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 185;
• Wojciech Morawski, Komunalne Kasy Oszczędności, [w:] Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1999, s. 161-162.