Bolesław Skowroński

Bolesław Skowroński (ur. 4 lipca 1907 w Goszczynie, zm. 14 marca 1944 w Radomiu), ps. „Olek”, „Duży Wojtek”, „Bogdan”, „Wojtek” – lokalny i ponadlokalny działacz Komunistycznej Partii Polski, Polskiej Partii Robotniczej, żołnierz Gwardii Ludowej (GL) i Armii Ludowej (AL), młodszy brat rewolucjonistów: Władysława (1891–1943) i Stanisława (1901–1944).

Życiorys

Urodził się 4 lipca 1907 w Goszczynie w wielodzietnej rodzinie (4 siostry, 2 braci) chłopskiej, jako syn Jana i Marianny z Pietrusińskich. Po ukończeniu miejscowej, gminnej szkoły wstąpił do Państwowego Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Mogielnicy, które ukończył po pokonaniu wielu przeszkód z powodu szykan politycznych. W 1927 dyrektor szkoły nie wydal mu dyplomu i oświadczył, że komuniści nie mogą uczyć młodzieży oraz, że nie oddaje go w ręce policji ze względu na autorytet ojca. Nie mogąc podjąć pracy w szkolnictwie powrócił do rodzinnej wsi i równolegle do zajęć w gospodarstwie prowadził działalność polityczną, którą formalnie rozpoczął na rok przed maturą (1926), kiedy to według niektórych był członkiem Niezależnej Partii Chłopskiej, wg innych sympatykiem. W latach 1929–1935 działał w Komunistycznym Związku Młodzieży Polskiej. 4 maja 1929 policja rozbiła Komitet Dzielnicowy [Powiatowy] Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej w Grójcu i aresztowała m.in. Skowrońskiego (29 kwietnia), którego po pół roku więzienia sąd zwolnił za wysoką kaucją, złożoną przez rodzinę po sprzedaniu kilku mórg ziemi. Po powrocie do Goszczyna kontynuował działalność polityczną.

Inwigilowany ukrywał się w Warszawie u siostry, Genowefy Macios, mieszkającej na Marymoncie, przy ul. Kołobrzeskiej 20. 16 stycznia 1931 został rozpoznany przez policjanta z Goszczyna, który oddał go w ręce policji warszawskiej. W maju na rozprawie główny świadek oskarżenia (policjant) wycofał niektóre dane z zeznania. Na skutek działań procesowych obrońcy zwolniono go z więzienia po zapłaceniu wysokiej kaucji.

W raportach policyjnych z lat 1931–1932, dotyczących stanu organizacyjnego i struktury KPP w Grójeckiem, określano go jako sympatyka tej partii. W połowie 1933 roku zanotowano, że zorganizował w Goszczynie komórkę KPP i stanął na jej czele oraz został członkiem Komitetu Dzielnicowego KPP w Grójcu (1934). W 1935 wszedł w skład Komitetu Okręgowego KPP Warszawa Lewa-Podmiejska; posługiwał się wówczas ps. „Olek”. Przez pewien czas mieszkał w Warszawie u siostry G. Macios, której mieszkanie wykorzystywano jako tzw. „przyjazdówkę” KPP. Być może był wówczas zawodowym funkcjonariuszem partii.

W czasie okupacji niemieckiej, w latach 1940–1941 w powiecie grójeckim organizował Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie („Młot i Sierp”). Wkrótce po powstaniu PPR, bo już w styczniu 1942, utworzył pierwszą jej komórkę oraz przystąpił do organizowania tej partii w powiecie grójeckim. Posługiwał się wówczas ps. „Wojtek”. Zagrody Skowrońskiego i jego szwagra, Jana Gospodarskiego, były wówczas miejscem schronienia partyzantów z oddziału Gwardii Ludowej Józefa Rogulskiego (1907–1943) „Wilk”.

W lutym lub marcu 1942 został dokooptowany do Komitetu Okręgowego PPR Warszawa Lewa-Podmiejska i w latach 1942–1943 dojeżdżał do podwarszawskich powiatów, gdzie tworzył struktury organizacyjne okręgu. Był jednym ze współorganizatorów oddziału partyzanckiego Gwardii Ludowej im. Ludwika Waryńskiego. 14 lipca 1942 w gospodarstwie Stanisława Maliszewskiego w Wilczogórze odbyło się zebranie przedstawicieli komórek PPR z Grójeckiego, które wybrało go sekretarzem Komitetu Dzielnicowego tej partii. Powołane przez nią grupy wypadowe Gwardii Ludowej 31 sierpnia 1942 r. przeprowadziły skoordynowaną akcję palenia stert zboża w majątkach będących pod zarządem niemieckim. 7 września 1942 Niemcy przeprowadzili obławę na działaczy PPR i żołnierzy Gwardii Ludowej, podczas której aresztowali m.in. siostrę Skowrońskiego - Rozalię Górską, szwagra Jana Gospodarskiego, Józefa Pietrusińskiego i Kazimierza Pietrusińskiego. Z obławy zdołał uciec Bolesław Skowroński dzięki siostrze Rozalii, która uprzedziła go o niej. Znajdował się on wówczas w kryjówce pod zbożem, w stodole.

Wkrótce po aresztowaniu rodzina złożyła okup i Rozalia Górska została zwolniona, pozostałych osiem osób 9 września powieszono w publicznej egzekucji w Goszczynie i w Grójcu. Za Skowrońskiego Niemcy rozesłali listy gończe i dlatego, aby uniknąć śmierci, przez pewien czas ukrywał się on w Warszawie u siostry G. Maciosowej.

W raporcie za miesiąc maj 1943 Biuro Informacji i Propagandy Komendy Armii Krajowej Grójec – „Głuszec” napisano: „Do lokalnych centrów roboty wywrotowej należy zaliczyć [byłe] miasteczko Goszczyn, gdzie całą robotę prowadził niejaki Skowroński, który ostatnio zbiegł w czasie obławy”.

W maju 1943 Skowroński mianowany został sekretarzem Częstochowsko-Piotrkowskiego Komitetu Okręgowego PPR. Wykazując niemałe zdolności organizacyjne, razem z dowódcą Gwardii Ludowej Władysławem Pietrusiakiem z Grójeckiego, odbudowywał i konsolidował rozbite przez Gestapo w marcu komórki PPR, powołał Komitet Okręgowy PPR, sztab okręgu Gwardii Ludowej, współuczestniczył w organizacji i rozbudowie grup bojowych Gwardii Ludowej, oddziału partyzanckiego im. Stefana Czarnieckiego oraz prowadził dość szeroko zakrojoną kampanię propagandowo-agitacyjną (pisma ulotne, odezwy, wieńce, znicze, hasła ...) związaną z 1 maja, 1 listopada, 7 listopada (rocznica Rewolucji Październikowej), 11 listopada (odzyskanie niepodległości w 1918).

W połowie grudnia 1943 Komitet Centralny PPR powierzył mu funkcję sekretarza Komitetu Obwodowego PPR Radomsko-Kieleckiego. Przyjął wówczas ps. „Bogdan”. Zajmował się m.in. odbudową i umacnianiem sieci organizacyjnej PPR, głównie w okręgu Radom, zabiegał o zaopatrzenie w broń, z niemałym trudem tworzył ogniwa konspiracyjnych rad narodowych. Udało mu się też sfinalizować przejście Rewolucyjnej Grupy Inteligencji Wiejskiej „Świt” do PPR i Armii Ludowej. Mieszkał wówczas głównie w Ostrowcu Świętokrzyskim.

Około 10 marca 1944 przybył do Radomia, 14 marca zaś zwołał zebranie członków PPR i Armii Ludowej w mieszkaniu Józefa Głogowskiego w Halinowie k. Radomia, na które przybyli m.in.: Jan Gruszczyński („Organista”), członek Komitetu Okręgowego PPR, Piotr Mularski („Biały”), oficer wywiadu radzieckiego, Jan Dąbek („Słup”), Bolesław Wójcicki. Gdy Skowroński w godzinach porannych zaczął przemawiać, dwaj nieznani dziś z nazwiska uczestnicy wezwali zebranych do podniesienia rąk do góry. „Wojtek”, „Organista” i „Biały” rzucili się na napastników, którzy śmiertelnie ranili pierwszych dwóch. Nieoczekiwanie nadjechało Gestapo, które zabrało rannych i przewiozło do radomskiego szpitala, przy ul. Narutowicza, gdzie zmarli. Miejsce ich pochówku nie jest znane. Wg źródeł PPR Skowroński został śmiertelnie postrzelony przez agenta Gestapo. Los pozostałych uczestników nie jest do końca znany. Aby utrwalić pamięć o Skowrońskim, jego imieniem, wkrótce po wybudowaniu, nazwano Szkołę Podstawową w Częstoniewie k. Grójca.

Skowroński nie założył rodziny.

Bibliografia

• Zofia Romanowska, Skowroński Bolesław, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziewiąty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2000, s. 92–96 - na podstawie źródeł:
• Archiwum Akt Nowych w Warszawie: CA KC PZPR: teczka osobowa Bolesława Skowrońskiego, sygn. 5295; Tu m.in. wypisy z materiałów policyjnych Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Urząd Woj. Warszawski Wydział Bezpieczeństwa); Wspomnienie Leokadii Górzyńskiej, teczka osobowa 7363; Armia Krajowa 203/111/136. k. 38; Społeczny Komitet Antykomunistyczny „Antyk”. Meldunki ..., sygn. 228/ 17-6, t. 1, s. 45;
• Józef Kalinowski, PPR na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu, Warszawa 1963, s. 134;
• Mazowsze w walce, Warszawa 1964, s. 9, 23, 25, 63, 136, 146, 172;
• Mieczysław Janikowski, Próba tamtych dni, Warszawa 1964, s. 85, 193-197, 439;
• Ryszard Nazarewicz, Nad górną Wartą i Pilicą, Warszawa 1964, s. 112-113, 203, 220, 222, 234;
• Aleksander Stelmaszczyk, Rodzina Skowrońskich, „Biuletyn Historyczny Wojewódzkiego Komitetu Warszawskiego PZPR” 1968, nr 6, s. 101-105;
• Stefan Skwarek, Do końca wierni. PPR, GL-AL w Okręgu Radomskim, Warszawa 1970, s. 94-95, 250-251;
• Warszawa Lewa-Podmiejska 1942-1945. Z walk PPR, GL i AL. Red. naukowy Benon Dymek, Warszawa 1971, s. 20, 23, 48, 64, 70, 244, 246, 255, 272, 312, 315, 323, 324, 594, 630, 644;
• Marian Malinowski, Geneza PPR, Warszawa 1973, s. 392, 396;
• Władysław Ważniewski, Na przedpolach stolicy 1939-1945, Warszawa 1974, s. 158, 160, 161, 182, 298, 326;
• Mieczysław Janikowski, Ze wspomnień o Bolesławie Skowrońskim i Władysławie Pietrusiaku, „Z Pola Walki” 1976, nr 1 (73), s. 154-166;
• Jan Naumiuk, Polska Partia Robotnicza na Kielecczyźnie, Warszawa 1976, s. 98, 114, 144, 149, 167;
• Bogdan Hillebrandt, Józef Jakubowski, Warszawska organizacja PPR 1942-1948, Warszawa 1978, s. 135;
• Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 49;
• Zbigniew Zaporowski, Skowroński Bolesław, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 32: 1998, s. 320.