Związek Zawodowy Rolników. Oddział w Grójcu

Związek Zawodowy Rolników. Oddział w Grójcu (ZZR) – organizacja zawodowa zrzeszająca drobnych rolników w celu obrony i popierania ich ekonomicznych i politycznych interesów. Powstała w 1929 r. w odpowiedzi na unifikację (połączenie) Centralnego Towarzystwa Rolniczego, działającego od roku 1920, Centralnego Związku Kółek Rolniczych oraz 5 mniejszych organizacji i powstania 20 marca 1929 Centralnego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych (OTOiKR), a także ich powiatowych ekspozytur pod nazwą Okręgowe Towarzystwo Organizacji i Kółek Rolniczych.

Działalność grójeckiego oddziału Związku

Dzieje grójeckiego oddziału Związku Zawodowego Rolników nie są dotąd rozpoznane. Z korespondencji prasowych wiemy, że powstał 9 stycznia 1930 r., podczas zebrania ponad 70 rolników; głównie członków PSL „Wyzwolenie” i członków Kółek Rolniczych, któremu przewodniczył rolnik Stanisław Maliszewski (1884–1943) ze Złotej Góry, prezes OTOiKR w Grójcu. Po wysłuchaniu referatu M. Bąka na temat „Potrzeba zorganizowania Związku Zawodowego Rolników”, po dyskusji i zapoznaniu się ze statutem Związku Zawodowego Rolników, postanowiono powołać w Grójcu Oddział Związku. Zapisało się wówczas do niego 32 rolników, którzy wybrali zarząd w składzie: Stanisław Maliszewski, Wawrzyniec Lenarczyk z Ostrołęki k. Warki, Adolf Korczak z Wilczogóry (?), Jan Nowak, Bolesław Górski z Goszczyna, Antoni Gajewski z Warki (?), Józef Madejski. Ponieważ wielu chłopów łączyło działalność zawodową z polityczną, dlatego ZZR w terenie opierał się głównie o aktyw PSL, a od 1 marca 1931 Stronnictwa Ludowego.

Powstanie Związku zaniepokoiło władze sanacji, które utrudniały lub uniemożliwiały, a wreszcie rozbijały jego zaplanowane zebrania. Tak np. w grudniu 1932 r. postąpiono z zebraniem Związku Zawodowego Rolników w Grójcu, w którym uczestniczyło ok. 200 osób. Referat wygłosił wówczas publicysta, długoletni prezes PSL „Wyzwolenie” (1925–1931), poseł Maksymilian Malinowski (1860–1948). Zebranie rozbiły „czynniki sanacyjne”.

12 czerwca 1932 krajowy zjazd delegatów ZZR uznał strajki chłopskie za legalną samoobronę drobnych rolników i wydal odezwę pt. „Chłopi, brońcie się”, w której wzywał ich do strajku, do którego doszło 4 września tegoż roku i trwał do 11 września. Polegał on na wstrzymaniu dostaw produktów rolnych do miast, szczególnie zaś do stolicy. W odezwach strajkowych, drukowanych w Zakładach Graficznych Kulerskiego w Grudziądzu, żądano oddłużenia wsi, obniżenia cen towarów przemysłowych, podwyższenia cen produktów rolnych, obniżenia opłat targowych.

Związek Zawodowy Rolników w Grójeckiem nie rozwinął się, wkrótce upadł z powodu trudności finansowych. Organizowanie komórek gminnych, gromadzkich wymagało funduszów na pokrycie kosztów materiałów piśmiennych, utrzymania lokali, opłacenia instruktorów, a tych Związek nie posiadał.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Związek Zawodowy Rolników. Oddział w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzynasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2005, s. 92-93 – na podstawie źródeł:
• Obecny [?], Zebranie Związku Zawodowego Rolników w Grójcu, „Wyzwolenie” 1930, nr 5, s. 6;
• Bolesław Pietrzak, Czerwony kwiat koniczyny. Wspomnienia, Warszawa 1971, s. 120-121;
• Zygmunt Hemmerling, Stronnictwo Ludowe na terenie województwa warszawskiego w latach 1931–1939, [w:] Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu. Red. Aleksander Łuczak, Warszawa 1975, s. 97, 99.