Przodownik Wiejski

„Przodownik Wiejski” – ulotny, dwustronicowy, propagandowo-polityczny druk (agitka), należący do dokumentów życia społecznego, formatu A4, skomponowany na wzór gazetki, zredagowanej i rzekomo wydanej przez gminę Rykały. Zarówno treść, jak i język druku zdają się wskazywać, że nie sygnowane teksty napisane zostały przez nieznanych z nazwiska redaktorów wojewódzkiego organu PZPR „Trybuna Mazowiecka” lub pracowników Komitetu Powiatowego w Grójcu czy Wojewódzkiego tej partii i wydrukowany przez Robotniczą Spółdzielnię Wydawniczą „Prasa”. Prawdopodobnie ukazał się tylko jeden nieliczbowany numer, datowany „22 XI 1953 rok”. Kolportowany był masowo, bezpłatnie. Tego rodzaju druki ulotne znane były już w XV wieku.

Tytuł agitki wskazuje, że adresowana była do rolników. Przodownikiem nazywano wówczas m.in. rolnika, który wyróżniał się w pracy społecznej i zawodowej, miał dobre wyniki w produkcji zbóż, roślin, hodowli. Celem agitki było „demaskowanie kułaków”, czyli rolników posiadających większy areał ziemi, którzy uchylali się od obowiązku dostarczania państwu wysokiego, nierzadko nadmiernie wysokiego wymiaru płodów rolnych z hektara i to po cenach nie zawsze lub ledwie pokrywających koszty produkcji. Brak dochodów utrudniał rolnikom płacenie podatków i uniemożliwiał modernizację gospodarstwa. Celem takiej polityki rolnej była likwidacja prywatnej własności ziemi i doprowadzenie do kolektywizacji rolnictwa przez połączenie indywidualnych gospodarstw rolnych w spółdzielnie produkcyjne, na wzór kołchozów w ZSRR. Temu celowi służyć miał przymus ekonomiczny i różnego rodzaju represje wobec opornych.

Druk wypełniają: apel do chłopów, mini artykuliki, notki informacyjne, rymowanki informujące, że gmina zajmuje ostatnie miejsce w powiecie grójeckim w obowiązkowych dostawach zbóż. W apelu Do chłopów pracujących gminy Rykały (s. 1) przekonywano, że: „Ten stan musi ulec natychmiast poprawie. Na chleb czekają Wasze dzieci i Wasi krewni uczący się lub pracujący w miastach (...) robotnicy i inteligencja pracująca”. W dłuższej notce Meldunki z punktów skupu informowano, że „w dostawach dla państwa przodują gromady: Broniszew – wieś, Romanów, Strupiechów, Jakubów”, „na szarym końcu” zaś w „wykonaniu planów” wloką się gromady: Wodziczna, Lisew, Rykały, Goszczyn i Długowola. Wzywano, aby gospodarze z gminy Rykały brali przykład z chłopów – patriotów, którzy w 100% wykonali swe obowiązki wobec ludowej Ojczyzny. Należeli do nich: Władysław Wielgus (sołtys), Eugeniusz Lenarczyk, Feliks Okrasa, Feliks Bąk (sołtys), Bronisław Białek, Jan Błaszczyk, Michał Muranowicz, Jadwiga Biniszewska. Obok tych przodujących w dostawach rolników żyje wielu, którzy zwlekali z dostawą. Wśród najbardziej opornych 8 rolników wymieniono nazwisko byłego posła Józefa Orzechowskiego.

W mini artykule Sołtys powinien świecić przykładem (s. 2) przedstawiono trzech sołtysów, z których Henryka Zarembę (ze wsi Odcinki [Dylewskie]), za nieoddanie kontyngentu, Kolegium Orzekające Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu ukarało kwotą 1000 zł, zaś Michała Soborzyńskiego z Bądkowa zdjęto ze stanowiska sołtysa. W innym artykule Nie udały się próby kułackiego sabotażu (s. 2) za „złośliwe ociąganie się” z odstawianiem obowiązkowych dostaw napiętnowano Jana Gowina z Romanowa, Stanisława Duraja z Olszewa, Stefana Pietrusińskiego, Witolda Marszała z Goszczyna. Poinformowano, że sprawę Gowina i Marszała przekazano do prokuratora. Ponadto nieznany autor przekonywał, że „wroga robota spekulantów wywarła szkodliwy wpływ na niektórych chłopów z gminy Rykały”.

W rymowance Lis w pułapce (s. 2) przedstawiono W. Młodziankę jako kułaka, „kombinatora”, który „na lewo” sprzedaje zboże, zamiast dostarczyć je państwu. Ponadto w ulotnym pisemku wydrukowano fragment odezwy z gminy Łaskarzew, powiat Garwolin do chłopów województwa warszawskiego, aby „jak najszybciej wykonali wyznaczone (...) przez Państwo plany dostaw zboża” (Wzywamy Was..., s. 1).

Przytoczone tu krzywdzące oceny rolników, oraz przykłady represji miały zastraszyć gospodarzy, ostrzec przed czekającymi ich represjami. Wymienieni z nazwiska rolnicy wykazali dużo odwagi stawiając opór wobec realizowanej polityki rolnej. Kolportowany druk ukazał się w szczytowym okresie stalinowskich represji wobec wsi. Stanowi on źródło nie tylko do dziejów lokalnych, ale i dziejów Polski.

Bibliografia

• Barbara Kucharska, „Przodownik Wiejski”, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt jedenasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 89–91 - na podstawie źródeł:
• Kserokopia druku w archiwum Zdzisława Szeląga.