Księgi pamięci

Księgi pamięci – forma literatury żydowskiej poświęcona przywoływaniu osób i miejsc, które bezpowrotnie odeszły. Powstawały po wojnie z inicjatywy ziomkostw (stowarzyszeń dawnych mieszkańców) działających głównie na terenie Izraela oraz innych krajów diaspory żydowskiej. Miały one na celu upamiętnianie zgładzonych społeczności żydowskich polskich miast i miasteczek. Nad redakcją zawartych w nich wspomnień ocalonych czuwali często zawodowi historycy. Historyk Andrzej Żbikowski pisze o księgach pamięci jako o źródle historycznym: „Większość ksiąg pamięci powstała w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych – pamięć o wojnie była jeszcze wtedy bardzo żywa – co i z pewnością podnosi ich wiarygodność. Trzeba jednak pamiętać, że w zasadzie nikomu, ze składających wówczas relacje, nie udało się jeszcze otrząsnąć po przeżyciach wojennych, trauma Zagłady przesłaniała starsze warstwy pamięci”.

Powstały następujące księgi pamięci, dotyczące społeczności żydowskich z terenu powiatu grójeckiego:

• Megilat Gritze (Księga Pamięci Grójca, red. Izrael Ber Akerman, Ziomkostwo Grójca, Tel Aviv 1955, język jidysz i hebrajski),
• Sefer Yizkor Mogielnica-Bledow (Księga Pamięci Mogielnicy i Błędowa, red. Yizrael Zonder, Ziomkostwo Mogielnicy i Błędowa, Tel Aviv 1972, język jidysz i hebrajski),
• Meugilat Guer (Księga Pamięci Góry Kalwarii, red. Gershon Sapoznikow, Ziomkostwo Żydów z Góry Kalwarii w Buenos Aires, Izraelu i USA, Buenos Aires 1975, język jidysz)
• Vurke, yizker bukh (Księga Pamięci Warki, Ziomkostwo Ocalonych z Warki w Izraelu, Izrael 1976, język jidysz i hebrajski).

Bibliografia

• Karolina Panz, Księgi pamięci, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 52-53 – na podstawie źródeł:
• M. Adamczyk-Garbowska, Odcienie tożsamości. Literatura żydowska jako zjawisko wielojęzyczne, Lublin 2004, Ustęp „Żydowskie Księgi Pamięci i ich współczesne kontynuacje”, s. 106-121;
• Andrzej Żbikowski, U genezy Jedwabnego. Żydzi na kresach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej, wrzesień 1939 – lipiec 1941, Warszawa 2006, s. 21;
• Biblioteka Publiczna w Nowym Jorku – wersje elektroniczne ksiąg pamięci: http://yizkor.nypl.org.