Chasydzi w Grójcu

Chasydzi w Grójcu – miasto Grójec słynęło w okolicy jako miejsce życia wielu chasydów (z hebr. pobożni) – członków żydowskiego ruchu religijnego, powstałego w Polsce pod koniec XVII wieku. Jego twórcą był Izrael ben Eliezer (zw. Baal Szem Towem). Gwałtowny rozwój chasydyzmu datuje się na koniec XVIII wieku. Pomimo wewnętrznego zróżnicowania, cechuje go kilka elementów wspólnych np. koncentracja chasydów wokół dworu cadyka (z hebr. sprawiedliwy) – pośrednika między skupioną wokół niego wspólnotą a Bogiem i zasada służenia Stwórcy z radością poprzez ekstatyczną modlitwę.

W Grójcu istniało kilka grup chasydzkich. Największą z nich tworzyli wyznawcy dynastii Alterów – cadyków z leżącej nieopodal Góry Kalwarii (jid. Ger, Gur), którzy przywiązywali dużą wagę do pracy społecznej i aktywnego udziału w życiu lokalnej społeczności. Mieli w Grójcu modrzewiową synagogę przy ul. Lewiczyńskiej.

Kolejną grupę stanowili chasydzi aleksandrowscy – wyznawcy rodu Dancigierów z Aleksandrowa Łódzkiego. Założyciel tej dynastii – Szraga Fajwel Danciger z Grójca (zmarł w 1849 roku), piastował funkcję grójeckiego rabina, a na kilka miesięcy przed śmiercią zastąpił jako cadyk swego zmarłego mistrza – Izraela Kalisza z Warki. Jego syn – Jechiel Danciger (1848-1894), (który także przez pewien pełnił funkcję grójeckiego rabina) był pierwszym cadykiem z Aleksandrowa Łódzkiego.

W Grójcu obecny był także chasydyzm kozienicki – jego twórca Izrael Icchak Hofstein z Kozienic (ur. 1733 Opatów, zm. 1814 Kozienice), zwany także Magidem z Kozienic, mieszkał tu przez jakiś czas. W relacjach ocalonych grójeckich Żydów wspominany jest jeszcze chasydyzm otwocko-mszczonowski, którego przywódcami byli potomkowie Icchaka Izraela Kalisza (1779–1848) – cadyka z Warki oraz chasydyzm mogielnicki cadyka Chaima Meira Jechiela z Mogielnicy (wnuka Magida z Kozienic). Prawdopodobnie każdy z wymienionych ruchów chasydzkich miał na terenie Grójca swój dom modlitwy.

Bibliografia

• Karolina Panz, Chasydyzm w Grójcu, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 18-19 – na podstawie źródeł:
• J. Doktór, Chasydyzm polski, [w:] Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, t. 1. Oprac. Z. Borzymińska i R. Żebrowski, Warszawa 2003, s. 275-277;
• R. Żebrowski, Alterów rodzina (s. 75-76) i Dancigerów ród (s. 315-317), w: op. cit., Warszawa 2003;
• Grojec, [w:] The Encyclopedia of Jewish Life Before and During the Holocaust, Shmuel Spector (red.), Nowy Jork 2001, s. 240.