Kolej grójecka

Grójecka Kolej Dojazdowa (do 2004 r., obecnie jako Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa) – wąskotorowa kolej turystyczna będąca aktualnie największą działającą koleją wąskotorową w okolicach Warszawy, z rozstawem toru wynoszącym 1000 mm.

Historia

Wprowadzenie

Grójec od stuleci był ważnym ośrodkiem położonym na uczęszczanych szlakach handlowych. W 1867 r. miasto zostało stolicą powiatu grójeckiego. Bliskość Warszawy powodowała, że intensyfikowały się z nią kontakty handlowe, kulturalne czy też administracyjne. Od czasu przeprowadzenia między Grójcem a warszawską metropolią drogi bitej, ten nadmolnicki ośrodek stał się jedną z pierwszych i ważniejszych stacji pocztowych. Stałą komunikację utrzymywały z Warszawą różne pojazdy, których właścicielami byli przedsiębiorcy żydowscy i karetka pocztowa. Mimo to stale odczuwało się brak dogodniejszych środków łączności między tymi dwoma ośrodkami. Wprawdzie już w roku 1900 istniał projekt przeprowadzenia kolejowej linii normalnotorowej z Warszawy przez Grójec do Radomia, ale pomysł nigdy nie doczekał się realizacji.

Pierwsze lata

Pierwsze wzmianki o planowanej budowie wąskotorowej kolei mającej połączyć podwarszawskie miejscowości ze stolicą pojawiły się w prasie w 1895 roku. Dwa lata później wydano koncesję na ww. budowę, a rozpoczęto ją w 1898 roku. Pierwszy etap prac polegał na ułożeniu toru od Placu Keksholmskiego do Piaseczna. W roku 1900 gotowe były połączenia do Piaseczna, Góry Kalwarii i Gołkowa.

Przez kilka lat trasę linii dowozowej na terenie miasta Warszawy kilkakrotnie zmieniano, aż w roku 1903 zamknięto ją. W roku 1911 powstało Towarzystwo Akcyjne Warszawskich Dróg Żelaznych Podjazdowych z kapitałem belgijskim, wtedy otworzono nową stację towarową przeładunkową oraz uruchomiono linię dowozową. W rok później rozpoczęto budowę linii z Gołkowa przez Grójec do Jasieńca, a otworzono ją w roku 1914.

Wybudowana od podstaw stacja kolejowa w Grójcu, położona we wschodniej części miasta miała dwie bocznice: jedna wiodła do odległego od Grójca o 9 km Jasieńca, a druga do fabryki maszyn Tadeusza Leżańskiego, gdzie kończyła się przy ulicy Józefa Piłsudskiego, w miejscu gdzie dziś wznosi się budynek Urzędu Gminy i Miasta.

Stacja początkowa w Warszawie znajdowała się w okolicach dzisiejszego Pałacu Kultury i Nauki, a nieco później - na Placu Unii Lubelskiej. Stąd właśnie - wzdłuż ulicy Puławskiej przez Wierzbno, Służewiec, Imielin, Grabów, Pyry, Iwiczną (tu znajdowało się odgałęzienie do Skolimowa), Piaseczno (stąd z kolei wiodła linia do Góry Kalwarii), Gołków, Tarczyn – jechało się wprost do Grójca.

I wojna światowa

W maju 1915 roku Grójecka Kolej Dojazdowa wydłużyła się o odcinek z Grójca do Mogielnicy, który został wybudowany dla celów wojskowych. W lipcu tego samego roku Rosjanie ewakuowali tabor kolei, jednak ruch wznowiono już w styczniu 1916 roku, a w roku 1917 otworzono publiczny ruch do Mogielnicy.

Okres międzywojenny

Już w 1920 kolejka dotarła do Brzostowca, zaś w roku 1924 do Nowego Miasta nad Pilicą.

W 1935 roku Sąd Okręgowy wydał wyrok nakazujący usunięcie torów Grójeckiej Kolei Dojazdowej z ulic miasta Warszawy, co było równoznaczne z zamknięciem i rozebraniem linii dowozowej. Spowodowało to wybudowanie stacji przeładunkowej stycznej z linią normalnotorową.

II wojna światowa

Na początku 1945 roku Niemcy częściowo zniszczyli linię oraz ewakuowali tabor podobnie jak Rosjanie w roku 1915, jednak już w lutym odbył się pierwszy przejazd po wyzwoleniu Warszawy.

Okres powojenny

W roku 1949 kolej została przejęta przez PKP. Trzy lata później zamknięto i rozebrano odcinek Rozjazd Oborski - Konstancin. W roku 1958 otworzono wojskową bocznicę w Nowym Mieście nad Pilicą oraz bocznicę do stacji paliw MON w Piasecznie, dzięki czemu przewozy towarowe na Grójeckiej Kolei Dojazdowej rosły. W 1966 roku zawieszono ruch pasażerski na odcinku Grójec - Jasieniec, który zlikwidowano cztery lata później.

Schyłek kolejki przypada na lata siedemdziesiąte. Burzliwy rozwój komunikacji autobusowej dość skutecznie wyparł skromny i dość już zniszczony tabor kolejowy. Zmniejszyła się ilość kursów i pasażerów. Rozważano wówczas, czy nie zlikwidować tej zasłużonej dla regionu - jedynej w Polsce poza pomorską - linii kolejowej o szerokości torów 1000 mm. Należy dodać, że najpopularniejszym rozstawem szyn dla kolejek wąskotorowych jest szerokość 750 mm, bywają również kolejki o szerokości 600 mm jak żnińska oraz 785 mm jak kolejki górnośląskie. Wspomniany pomysł zlikwidowania kolejki grójeckiej nie został zrealizowany.

Rok 1973 to całkowite wprowadzenie trakcji spalinowej w miejsce parowej. Trzy lata później używano już wagonów transporterów. W roku 1988 zawieszono przewozy pasażerskie na odcinku z Grójca do Nowego Miasta, zaś na pozostałym odcinku ruch osobowy prowadzony był do roku 1991. W 1994 roku Grójecka Kolej Dojazdowa została wpisana do rejestru zabytków. W roku 1996 zamknięto ruch towarowy.

Współczesność

W 1998 roku powstało Towarzystwo Restauracji Grójeckiej Kolei Wąskotorowej, które uruchomiło parowóz Px48-3917. Rok później obchodzono stulecie istnienia wąskotorowej linii z Piaseczna do Nowego Miasta nad Pilicą. W 2001 roku linia została przekazana przez PKP Starostwu Powiatowemu w Piasecznie. Eksploatowana jest przez Zarząd Piaseczyńskiego Towarzystwa Kolei Wąskotorowej. Od tego momentu oficjalna nazwa kolei to Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa.

Nazewnictwo

W różnych okresach nazwa linii kolei była zmieniana, a w kolejnych latach brzmiała:

• 1898-1911 - Droga Żelazna Warszawa – Piaseczno – Góra Kalwaria
• 1911-1918 - Droga Żelazna Podjazdowa Grójecka
• 1918-1932 - Droga Żelazna Dojazdowa Grójecka
• 1932-1942 - Warszawskie Koleje Dojazdowe
• 1942-1945 - Warszawskie Koleje Zachodnie
• 1945-1949 - Warszawskie Koleje Dojazdowe pod Zarządem PKP
• 1949-1960 - Wilanowsko - Grójecka Kolej Wąskotorowa PKP
• 1960-2002 - Grójecka Kolej Dojazdowa PKP
• od 2002 - Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa