Błędów: Różnice pomiędzy wersjami

Legenda mówi, że kiedyś pewien książę zabłądził w czasie polowania. W tym miejscu, ok. 20 km na południowy zachód od [[Grójec|Grójca]], nad rzeką [[Mogielanka|Mogielanką]], powstała wieś będąca gniazdem Błędowskich herbu Półkozic. Pierwsza informacja o Błędowie pochodzi z dokumentu z 1392 r. wystawionego przez biskupa poznańskiego Dobrogosta z Nowego Dworu; znalazła się w nim wzmianka o proboszczu tutejszej parafii. Nazwę wywodzi się od nazwiska pierwszych właścicieli – Błędowskich herbu Półkozic. Kolejna informacja, z 1408 r., dotyczy dziedzica Gotarda ''heres de Blandowo''.

W XV w. przedstawiciele rodziny Błędowskich herbu Półkozic studiowali na Akademii Krakowskiej, a jeden z nich, Maciej, w 1475 r. został nawet rektorem. W XVIII w. karierę zrobił Jakub Błędowski (zm. 1756), dziedzic m.in. Dąbrówki i [[Goliany|Golian]], chorąży rawski, starosta zbuczyński i gliniański, dzierżawca starostwa lipowieckiego, generał major wojsk saskich, oboźny polny koronny. W XVII-XVIII w. w Błędowie, oprócz Błędowskich, gospodarowali także: Krasiccy, Załuscy, Zbierzchowscy i Waliccy. Twierdzi się, że błędowski pałac, klasycystyczny, został wzniesiony w pierwszej dekadzie XIX w. według projektu Fryderyka Alberta Lessla dla Józefa i Klementyny z Kozietulskich Walickich.  

Do XVII w. wieś należała do Błędowskich, a po nich m.in. do Zbierzchowskich (od 1770), Walickich (od pocz. XIX w.), Wiercińskich, Zagórskich, Wołowskich, Kijewskich, Ostrowskich, Potockich, Stankiewiczów.

W czasach Królestwa Polskiego kierunek rozwoju dla Błędowa, wytyczył Karol Zagórski, postępowy dziedzic Błędowa. Niedługo przed powstaniem listopadowym założył osadę fabryczną, której układ – z prostokątnym Nowym Rynkiem – do dziś zachował się w rozplanowaniu miejscowości. W 1822 roku ufundował kościół w miejsce zniszczonego w pożarze w 1817 roku.

 

W latach 1827–1830 na [[Mogielanka|Mogielance]] zbudował młyny, folusz (pilśniarnię, urządzenie do zagęszczania tkanin), tartak, hamernię (kuźnię, warsztat obróbki metali) oraz wspólnie z Karolem Deimem z Wiednia, utworzył warsztaty wyrobów jedwabnych. Zagórski, wraz z Johnem Balle z Londynu, założył wytwórnię piwa według receptury angielskiej.

 

W związku z tym, Zagórski w 1827 roku sprowadził do Błędowa 25 rodzin niemieckich rzemieślników (tkaczy, sukienników, postrzygaczy, farbiarzy i innych fachowców), co znacząco zmieniło strukturę narodowościową Błędowa.

 

 

 

W 1859 r. miejscowość liczyła już 1360 mieszkańców, a w dziewięciu oddzielnych zakładach wyprodukowano około 172 000 łokci<ref>1 łokieć = ok. 0,47-0,48 m</ref> wyrobów bawełnianych, w tym:

 

* 160 500 łokci perkalu białego,

* 11 358 łokci baścików kolorowych,

* 3 900 par pończoch,

* 340 par skarpetek,

* 100 sztuk szlafmyc, czyli męskich czepków nocnych.

 

 

W 1870 roku, oprócz warsztatów tkackich i pomocniczych (postrzygalnie, farbiarnie), w Błędowie działały gorzelnia, browar i garbarnia. W osadzie mieszkało 1213 ludzi.

 

W następnych latach większość warsztatów przeniosło się do Żyrardowa. W katalogu ''Wystawy rolniczo-przemysłowej w Warszawie'' z 1885 roku podano, że dziedzic Błędowa, Franciszek Kijewski zebrał i na wystawę nadesłał: przetaki, sita, kapelusze z łyka, spódnice, fartuchy z wełny, fartuchy drelichowe, perkale drukowane, kaftany wełniane, pończochy, wyroby pończosznicze, drewienka do zapałek, sztyfty do butów (gwoździki bez główki). Listę te opatrzono notą: <blockquote>„''Przemysł tkacki we wsi Błędów istnieje od lat kilkudziesięciu. Przed lat kilkunastu posiadał przeszło sto warsztatów, które prawie wszystkie przeniosły się do Żyrardowa, a pozostałe wyrabiają sita, przetaki, kapelusze, wełniaki i fartuchy wełniane i drelichowe, a zbyt częścią na miejscu, częścią zaś do Cesarstwa i Niemiec'' [wywozi się].”</blockquote>Niedługo przed I wojną światową powstała jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. W 1912 r. osadę Błędów zamieszkiwało 2365 osób (1175 mężczyzn, 1190 kobiet), w tym 1364 katolików, 316 luteran (13,36%), 675 żydów (28,54%), 10 prawosławnych (0,42%). Ponadto, we wsi Błędów zamieszkiwały 324 osoby, a folwark Błędów – 13 osób. Łącznie Błędów miał 2702 mieszkańców.

 

 

 

 

 

 

Aktywność volksdeutschów utrudniała zbrojną działalność niepodległościową Polaków. Dopiero w październiku 1944 patrol placówki z [[Lipie|Lipia]] ([[Ośrodek VIII ZWZ-AK Lipie|Ośrodek VIII Armii Krajowej Lipie]]) dokonał u volksdeutschów rekwizycji żywności i odzieży, które przekazano wysiedlonym z Warszawy. 28 lipca 1944, w związku ze zbliżającymi się wojskami radzieckimi, koloniści, z nielicznymi wyjątkami, opuścili Błędów. Ewakuowani zostali do Starogardu k. Gdańska. Część wyjechała dalej na Zachód, inni zatrzymali się w obozie w Kochborowie. Po 1945 r. niektórzy wrócili do Błędowa. Ich opuszczony dom modlitwy został zdewastowany.

Miejscowi Żydzi zostali wymordowani przez hitlerowców, większość obywateli pochodzenia niemieckiego tuż przed zakończeniem wojny wyjechała z kraju.

Wieś zelektryfikowano i założono skwer, na którym blisko pół wieku później, w 1992 r. postawiono pomnik poświęcony żołnierzom Armii Krajowej, w tym Janowi Nowackiemu ps. „Łoś”, który poległ 9 czerwca 1943 r.