Parafia Świętego Jana Chrzciciela w Zbroszy Dużej

Parafia pw. Świętego Jana Chrzciciela w Zbroszy Dużej – parafia rzymskokatolicka należąca do dekanatu wareckiego, archidiecezji warszawskiej, metropolii warszawskiej.

Historia parafii

Zbrosza Duża położona była na granicy trzech parafii: Promna, Goszczyn i Jasieniec. Mieszkańcy wsi mieli dość daleko do kościoła parafialnego w Jasieńcu (10-12 km). Myśl o wybudowaniu własnej świątyni powstała w 1957. Jeden z mieszkańców dał hektar ziemi, Wiesław Górski (skarbnik) zebrał 20 tys. złotych. Za te pieniądze w Pierzchni koło Białobrzegów kupiono do rozbiórki stodołę z bali topolowych. Materiał zwieźli Wiktor Zawada i Henryk Wojdak. Trzy miesiące później Wiesław Górski, Wiktor Zawada i Henryk Wojdak wezwani zostali na przesłuchanie w Komendzie Powiatowej Milicji Obywatelskiej w Grójcu. Na skutek sprzeciwu władz administracyjno-politycznych pomysł zbudowania kościoła lub kaplicy nie został zrealizowany.

Wybudowanie kościoła w Zbroszy Dużej związane jest z osobą ks. Czesława Sadłowskiego, który tuż po wyświęceniu (4 czerwca 1967) skierowany został do pracy duszpasterskiej w parafii Jasieniec pod Grójcem. We wrześniu 1967 rozpoczął nauczanie religii w Zbroszy Dużej, do której dojazd utrudniały odległość oraz kiepska jakość drogi. Trudności te mogło rozwiązać tylko wybudowanie kościoła lub kaplicy. Nauka religii początkowo odbywała się w domach prywatnych. W 1968 gospodarz Wójcik zbudował z pustaków oborę z trzema pomieszczeniami i letnią kuchnią. Wdowa po nim, Janina, z trojgiem dzieci nie miała sił, aby zająć się hodowlą i na prośbę księdza udostępniła letnią kuchnię na punkt katechetyczny. 10 marca 1969 władze powiatowe zamknęły punkt uzasadniając tę decyzję stwierdzeniem, że pomieszczenie nie nadaje się na salę katechetyczną, budynek zaś użytkowany jest niezgodnie z przeznaczeniem. Nazajutrz chłopi wynieśli z drugiej części obory słomę i tu ksiądz zaczął odprawiać nabożeństwa na podstawie zezwolenia Kurii z 7 marca 1969. 11 kwietnia 1969 Kolegium Karno-Orzekające w Grójcu skazało ks. Sadłowskiego na 4,5 tys. zł grzywny z zamianą na 3 miesiące aresztu za organizowanie i kierowanie nielegalnym zgromadzeniem, a w istocie, za odprawianie mszy. Grzywnę zapłacił prymas Stefan Wyszyński.

W odpowiedzi na represje 13 marca 1969 mieszkańcy Zbroszy wysłali zbiorowy list do Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) podpisany przez 100 osób, w którym protestowali przeciw szykanowaniu wierzących i księdza. Na zbiorowy list nie odpowiedziano, odpowiadano indywidualnie.

Wkrótce mieszkańcy pod osłoną nocy wyremontowali stodołę, m.in. rozbito wewnętrzną część, wybudowano podwyższenie na ołtarz, schody. Pracy tej pilnowały warty rozstawione po drogach. Gdy nadjeżdżał samochód, ludzie rozchodzili się.

Sprawa kaplicy rozpatrywana była na dwóch szczeblach równolegle: w powiecie i województwie. 9 maja 1968 Wydział Spraw Wewnętrznych Wojewódzkiej Rady Narodowej (WRN) w Warszawie zawiadomił Kurię o wszczęciu postępowania karnego w sprawie szkodliwej dla państwa działalności wikarego parafii Jasieniec i zażądał wyjaśnienia tej kwestii. 24 maja 1969 „przeprowadzony polnymi drogami” („na skutek szykan milicji”) ksiądz kardynał Stefan Wyszyński poświęcił nowo zbudowaną kaplicę. W kazaniu powiedział wtedy: „Nie wolno w Polsce Ludowej przeszkadzać ludziom wierzącym, gdy chcą się modlić. Zabrania tego Konstytucja. Skoro jeszcze prosimy, to znaczy, że ufamy, że nie chcemy nic robić na własną rękę, lecz po uzgodnieniu z odpowiednimi władzami państwowymi (...), ale jeśli nasze słuszne prośby nie będą wysłuchane, wtedy powiemy: bardziej trzeba słuchać Boga niż ludzi” (W. Grochala, Cud w Zbroszy Dużej). Kilka dni później (1 czerwca) ponownie ukarano ks. Sadłowskiego grzywną w wysokości 4,5 tysiąca. 4 lipca 1969 zatrzymano go i wywieziono do Warszawy na przesłuchanie. Zbrosza w promieniu 3 km otoczona została wówczas kordonem milicji. Zajechały samochody-więźniarki, radiowozy; karetki pogotowia. Ekipa budowlana w pomarańczowych kurtkach osłaniana przez milicję wypchnęła klęczących i śpiewających parafian, zabrała i wywiozła sprzęt liturgiczny oraz zamurowała wejście do kaplicy. Zamieniono ją na magazyn nawozów i sprzętu rolniczego, których nikt nie chciał kupować.

Mieszkańcy w dalszym ciągu protestowali przeciw takiemu postępowaniu władz, wysyłali do różnych instytucji, redakcji czasopism protesty i petycje. Władze w tej aktywności wsi dopatrywały się inspiracji ks. Sadłowskiego i dlatego starały się zmusić władze diecezjalne, aby przeniosły go do innej miejscowości. Nie udało się im osiągnąć tego celu, gdyż ksiądz prawdopodobnie miał opiekę Prymasa.

Od 4 lipca 1969 Msze Święte w Zbroszy Dużej przez 5 lat odprawiane były, na życzenie wiernych, w chłopskich mieszkaniach, na podwórkach, pod lasem. Jesienią 1969 ksiądz Sadłowski zaczął wyświetlać w izbach chłopskich na szkolnym projektorze filmy religijne. Władze działalność tę uznały za przestępstwo i w 1970 skazały go na 3 miesiące aresztu. Do zatrzymania jednak nie doszło, gdyż ukrywał się i w domach zaufanych gospodarzy odprawiał msze. Po wybudowaniu na terenie posesji Stanisławy Wrońskiej namiotu zrobionego z tzw. kantówki, obitego grubą warstwą pilśni i obciągniętego plandeką, ksiądz wrócił do swoich obowiązków.

22 marca 1972 Milicja Obywatelska zburzyła ten dom modlitwy, a tabernakulum i sprzęt liturgiczny sprofanowano. Zdarzenie to potępił prymas Wyszyński w kazaniu wygłoszonym 30 marca 1972 w archikatedrze warszawskiej, sufragan zaś diecezji warszawskiej bp Jerzy Modzelewski wydal w tej sprawie komunikat i polecił odprawienie mszy ekspiacyjnej 9 maja 1972.

Wszystkie te wydarzenia uczyniły Zbroszę Dużą głośną w kraju. Do wsi zjeżdżali korespondenci dużych zachodnich agencji prasowych, przeprowadzali wywiady z księdzem i wiernymi. Publikowane na Zachodzie doniesienia, artykuły, reportaże odczytywano lub streszczano w Radiu Wolna Europa, w programach polskich BBC, France Internationale, Deutsche Welle, Głosie Ameryki. Zbrosza stała się dla władz Polski pojałtańskiej niewygodna i dlatego ustąpiły. W połowie roku wyraziły zgodę na budowę kościoła, ale podczas budowy przeszkadzały. Zawsze coś się nie zgadzało - a to plany, a to fundament wybudowano niezgodnie z planem.

Plebanię i kościół według projektu architekta Stanisława Marzyńskiego wybudowano w Iatach 1972-1974. 17 sierpnia 1974 r. poświęcenia dokonał ksiądz prymas Stefan Wyszyński przy współudziale bpa Jerzego Modzelewskiego. Kościół zbudowany został w stylu zakopiańskim, z cegły silikatowej, fugowany, pokryty eternitem. Ołtarz z krzyżem, postaciami Matki Bożej i św. Jana Chrzciciela wykonano według projektu J. Machaja.

Kościół wyposażony jest w niezbędny sprzęt, posiada 2 zakrystie, dzwonnicę, plebanię, dom parafialny; wszystko ogrodzone jest parkanem z siatki metalowej. Cmentarz o powierzchni ok. 2 ha założony i ogrodzony został w 1975. Parafia (1345 mieszkańców) erygowana była w 1974.

W latach 1974-1989 kościół stanowił ośrodek działalności opozycyjnej. Tu m.in. w dolnej części świątyni odbywały się spotkania Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej, wykłady Uniwersytetu Ludowego, spotkania przedstawicieli kół Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych (NSZZ RI). Przy kościele znajdowała się biblioteka wydawnictw pozacenzuralnych (dziś biblioteka parafialna), punkt kolportażu wydawnictw nielegalnych, punkt poligraficzny, redakcje czasopism: „Niezależnego Ruchu Chłopskiego” (wrzesień 1978-1979), „Biuletynu Informacyjnego Komitetu Samoobrony Chłopskiej Ziemi Grójeckiej” (1979-1980), Solidarności Wiejskiej Ziemi Grójeckiej (8 marca -12 grudnia [?] 1981), „Biuletynu Zbroszańskiego”, Pisma Niezależnego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych (1981). W związku z opozycją działalnością 6 stycznia 1982 plebania w Zbroszy Dużej została podpalona.

Bibliografia

• Zdzisław Szeląg, Kościół rzymskokatolicki p.w. św. Jana Chrzciciela w Zbroszy Dużej, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt czwarty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1996, s. 41–45 – na podstawie źródeł:
• W. Grochala, Cud w Zbroszy Dużej [bm, 1981]; wydanie pozacenzuralne;
• M. Fik, Kultura polska po Jałcie. Kronika lat 1944–1981, Londyn 1989, poz. 49, s. 425, poz. 125, s. 441, poz. 148, s. 446;
• A. Friszke, Opozycja polityczna w PRL. 1945–1990, Londyn 1994, s. 544-545.