Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu

Z Jabcok

Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu – jeden z kilkudziesięciu oddziałów stowarzyszenia zrzeszającego historyków literatury, nauczycieli polonistów. Założone w 1886 we Lwowie. Obecnie siedziba Towarzystwa mieści się w Warszawie. Oddział w Grójcu powstał z inicjatywy Zdzisława Szeląga (1932–2011).

Działalność grójeckiego oddziału

Zebranie organizacyjne Oddziału odbyło się 30 marca 1974 w siedzibie Oddziału Powiatowego Związku Nauczycielstwa Polskiego. Poprzedzone zostało prelekcją „Maria Konopnicka a folklor”, którą wygłosił ówczesny sekretarz Zarządu Głównego Towarzystwa, Kazimierz Śledziewski. Akces do Towarzystwa zgłosiło 20 nauczycieli oraz bibliotekarzy z Grójca i okolic, którzy równocześnie w tym dniu wybrali Tymczasowy Zarząd Oddziału Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza w Grójcu. Do reorganizacji administracji (1975) Oddział skupiał polonistów z terenu powiatu grójeckiego, po 1975 jego działalność formalnie ograniczono do obszaru Gminy i Miasta Grójec.

Odczyty, spotkania z pisarzami, wykłady

Podstawową formę pracy Oddziału stanowiły odczyty, spotkania z pisarzami, przy pomocy których popularyzowano najnowsze osiągnięcia wiedzy o literaturze, filmie, teatrze, języku. Zwykle organizowane były one oddzielnie dla nauczycieli, oddzielnie dla młodzieży szkół średnich i obywateli Grójca. Początkowo na odczyty przyjeżdżała młodzież z Liceum Ogólnokształcącego w Mogielnicy oraz z Technikum Sadowniczego w Nowej Wsi.

Aby umożliwić nauczycielom korzystanie z odczytów, nawiązano kontakt z metodykami języka polskiego Kuratorium Oświaty i Wychowania w Radomiu, dyrekcją Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Grójcu, którzy organizowali zebrania samokształceniowo-metodyczne dla nauczycieli i bibliotekarzy, prawie z całego obszaru powiatu grójeckiego (według granic sprzed 1975). Integralną częścią tych spotkań były prelekcje, które zapewniał i niekiedy opłacał Oddział. Odczyty współorganizowali metodycy: Zenobia Papaj, Halina Jakubczak oraz dyrektor MGBP w Grójcu, Aleksander Król. Zmiany ustrojowe, jakie dokonały się w 1989, zubożenie społeczeństwa, szczególnie zaś nauczycieli, reorganizacje i zmiany personalne w Kuratorium i jego agendach, ograniczenie programu zorganizowanych form samokształcenia nauczycieli-polonistów – w znacznym stopniu zaczęły utrudniać i ograniczać jego działalność odczytową.

Stan liczebny Oddziału w ciągu 20 lat istnienia, mimo systematycznie przeprowadzanych weryfikacji, zwiększył się ponad trzykrotnie. W 1974 liczył 20 członków, w 1978 – 30, w 1980 – 50, w 1990 – 63, w 1992 – 73, w tym 65 kobiet, 55 polonistów, pozostali to bibliotekarze, działacze kultury.

Prelekcje wygłaszali zwykle profesorowie, docenci, doktorzy z Uniwersytetu Warszawskiego, Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach, Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Instytutu Programów Ministerstwa Oświaty i Wychowania (obecnie Ministerstwo Edukacji Narodowej), Biblioteka Narodowa. W każdym z odczytów uczestniczyło dotąd od 10 do 400 osób. Do 31 grudnia 1993 46 osób wygłosiło 112 wykładów, których wysłuchało 9541 osób. Wykłady prowadzili m.in.

  • Maria Grabowska (Uniwersytet Warszawski),
  • Michał Jaworski (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
  • Janina Koblewska (Instytut Programów Ministerstwa Oświaty i Wychowania),
  • Barbara Koc (Biblioteka Narodowa, Uniwersytet Warszawski),
  • Alina Kowalczykowa (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
  • Halina Kurkowska (Uniwersytet Warszawski),
  • Barbara Kryda (Uniwersytet Warszawski),
  • Rafał Leszczyński (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
  • Irena Maciejewska (Uniwersytet Warszawski),
  • Janusz Maciejewski (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
  • Stanisław Makowski (Uniwersytet Warszawski),
  • Janusz Rohoziński (Uniwersytet Warszawski),
  • Józef Rurawski (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
  • Jadwiga Rytel (Uniwersytet Warszawski),
  • Władysław Słodkowski (Instytut Programów Ministerstwa Oświaty i Wychowania),
  • Zdzisław Szeląg (Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Kielcach),
  • Roman Taborski (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
  • Stefan Treugutt (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk),
  • Tomasz Wroczyński (Uniwersytet Warszawski),
  • Zygmunt Ziątek (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk).

Literaturze Odrodzenia poświęcono 3 zebrania, romantyzmowi – 12, pozytywizmowi – 8, Młodej Polsce – 6, literaturze współczesnej – 48, teatrologii – 2, filmologii – 1, sztuce interpretacji – 4, zagadnieniom metodycznym – 4, językoznawstwu – 13.

Oprócz odczytów na tematy z zakresu historii literatury Oddział organizował zebrania poświęcone programom, dydaktyce i metodyce szkolnej. Przykładem tego rodzaju spotkań mogą być: wykład Janiny Pichalskiej („Kształcenie języka i sprawności językowej uczniów” – 6 grudnia 1975), Janiny Solak („Język polski w dziesięcioletniej szkole średniej – prace wdrożeniowe, przygotowanie podręczników i pomocy dla ucznia i nauczycieli” – 25 kwietnia 1980), Barbary Krydy („Wokół nowych programów języka polskiego” – 26 października 1981, „Poezja współczesna w klasach VI-VIII szkoły podstawowej – przykłady analizy” – 14 listopada 1983), Zdzisława Szeląga („II część Dziadów A. Mickiewicza. Interpretacja. Uwagi metodyczne” – 28 sierpnia 1985), Lecha Spurka („Recepcja poezji Czesława Miłosza w szkole podstawowej” – 27 sierpnia 1985), Janiny Dietrich („Wprowadzenie do kultury współczesnej w programie szkoły podstawowej. Przygotowanie do odbioru kultury współczesnej” – 25 sierpnia 1988).

Oddział organizował też spotkania z pamiętnikarzami i pisarzami: z Janem Lempkowskim (18 marca 1975), Tadeuszem Chudym (23 maja 1975), Krystyną Kolińską-Sochaczewską (26 listopada 1975), Andrzejem Trepką (14 grudnia 1977), Tadeuszem Mocarskim (8 marca 1984), ks. Jerzym Czarnotą (17 marca 1990), ks. Pawłem Heintschem (18 marca 1992), Henrykiem Morawskim (23 września 1993).

Działalność naukowa i wydawnicza

W ciągu kilkudziesięciu lat działalności Oddział nie prowadził zorganizowanych badań naukowych. Prowadził je prezes Oddziału, Zdzisław Szeląg. Ponadto 2 członków wzięło udział w I Ogólnopolskim Sejmiku Polonistycznym w sprawie szkolnej edukacji w zakresie języka ojczystego i kształcenia nauczycieli polonistów w Piotrkowie Trybunalskim (2-3 lutego 1976) oraz w sympozjum poświęconym programom i podręcznikom do nauczania języka polskiego w szkołach ponadpodstawowych w Warszawie (31 stycznia-1 lutego 1983). W materiałach z Sejmiku opublikowano prace Zdzisława Szeląga i Bohdana Czacharowskiego (I Ogólnopolski Sejmik Polonistyczny w sprawie szkolnej edukacji w zakresie języka ojczystego i kształcenia nauczycieli polonistów. Referaty i materiały, z. 2, Warszawa 1975).

W połowie 1992 Oddział przystąpił do wydawania w systemie holenderskim Słownika wiedzy o Grójeckiem. Łącznie czternaście zeszytów ukazywało się niemal rokrocznie w latach 1993–2006.

Wybrane publikacje

  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt pierwszy (1993)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi (1994)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzeci (1995)
  • Romantyzm i polityka: materiały i szkice (1996)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czwarty (1996)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt piąty (1996)
  • Póki my żyjemy: z dziejów Mazurka Dąbrowskiego w latach 1980-1989 (1997)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt szósty (1997)
  • Strofy o Grójeckiem: antologia (1998)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy (1998)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt ósmy (1999)
  • Grójeckie we wspomnieniach: antologia. Seria 1 (1999)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziewiąty (2000)
  • Grójeckie we wspomnieniach: antologia. Seria 2 (2000)
  • Nazwy miejscowe powiatu grójeckiego: słownik historyczno-etymologiczny (autorstwa Urszuli Bijak) (2001)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dziesiąty (2001)
  • Ziemia miłością owocująca (autorstwa Longina Jana Okonia) (2001)
  • Grójecczanie sami o sobie: antologia korespondencji prasowych z lat 1889-1959. Cz. 1 (2002)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt jedenasty (2002)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty (2002)
  • Grójeckie we wspomnieniach: antologia. Seria 3 (2003)
  • 30 lat Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza Oddział w Grójcu: 1974-2004 (2004)
  • Grójec: w 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta (przedruk oryginału autorstwa Wacława Skarbimira Laskowskiego) (2004)
  • Fragmenty z pamiętnika „Roczniki długiego żywota mego” Stanisława Czekanowskiego (2004)
  • Wspomnienia z działalności AK w latach 1940-1945; Głęboko sięgają korzenie (autorstwa Edmunda Marszała) (2005)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzynasty (2005)
  • Legendy Krainy Kwitnących Jabłoni (2005)
  • Garczyński - Mickiewicz: studia, szkice, materiały (2005)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt czternasty (2006)
  • Słownik wiedzy o Grójeckiem: indeksy do z. I-XIV (2006)
  • Z minionej epoki: fragmenty pamiętnika (Tadeusza Mariana Daszewskiego) (2006)
  • Szkice literackie (2006)
  • Opis miasta Warki (autorstwa Wincentego Hipolita Gawareckiego) (2007)
  • Rzecz o Stefanie Garczyńskim (2007)
  • Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka (2007)
  • Grójecczanie sami o sobie: antologia korespondencji prasowych z lat 1889-1959. Cz. 2, (1906-1959) (2008)
  • Grójeckie we wspomnieniach. Seria 7 (2008)
  • Wacław Skarbimir Laskowski: nauczyciel, działacz oświatowy, regionalista, łagiernik, patron Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Grójcu (2009)
  • W przeddzień 100-lecia Liceum Ogólnokształcącego imienia Piotra Skargi w Grójcu: 1912-2009 (2009)
  • 11 Listopada w Grójeckiem we wspomnieniach uczestników (2010)
  • Rzecz o Wandzie Szeląg: opracowanie (2010)
  • Zagłada Żydów w Grójcu (2011)
  • Osadnictwo niemieckie w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka (2011)
  • Ochmanów: szkic dziejów (2014)
  • 15 Stycznia 1945 roku we wspomnieniach Grójecczan (2014)
  • Rzecz o Zdzisławie Szelągu (2014)

Zarząd Oddziału

Prezesem Oddziału od początku jego powstania był Zdzisław Szeląg (1932–2011). W skład Zarządu, w różnych latach (do 1993) wchodzili m.in.: Z. Papaj, Wanda Szeląg, H. Jakubczak, Bogumiła Krawczak, Wanda Lepa, Mirosława Krawczyk, Aleksandra Skwarek, Anna Spólna, Danuta Wasilewska, Hanna Wencel, Jerzy Zieliński. O znaczeniu grójeckiego Oddziału Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza decydowała i decyduje działalność odczytowo-popularyzatorska. Do 1990 była to jedyna organizacja wyższej użyteczności na terenie Grójca, która upowszechniała najnowszą wiedzę o literaturze, języku, teatrze.

Bibliografia

  • Zdzisław Szeląg, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział w Grójcu, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 87-91 – na podstawie źródeł:
  • Archiwum Oddziału;
  • „Rocznik Towarzystwa im. Adama Mickiewicza” 1974-1993 (tu rejestr odczytów);
  • [Zdzisław Szeląg], Grójec jedyny, „Barwy” 1974, nr 3, s. 15;
  • Zdzisław Szeląg, Grójeccy miłośnicy literatury i języka. „Tygodnik Radomski” 1984, nr 33, s. 8-9;
  • Zdzisław Szeląg, Radomskie vademecum literackie. Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza. Oddział w Grójcu, „Tygodnik Radomski” 1990, nr 29, s. 8;
  • J. Z. Brudnicki, Trudno uwierzyć (rozmowa z Zdzisławem Szelągiem na temat Towarzystwa), „Słowo Powszechne” 1993, nr 10, s. 6;
  • Remigiusz Matyjas, Ważna publikacja - Słownik wiedzy, „Dziennik Radomski” 1994, nr 28, s. 8.
Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php?title=Towarzystwo_Literackie_im._Adama_Mickiewicza._Oddział_w_Grójcu&oldid=1646”