Edmund Marszał

Edmund Marszał (ur. 3 stycznia 1923 w Goszczynie, zm. 28 września 1980) – żołnierz Armii Krajowej, ps. „Gryf”, „Nadzieja”, dziennikarz, publicysta.

Życiorys

Urodził się 3 stycznia 1923 w Goszczynie (wówczas gmina Rykały, powiat Grójec) w rodzinie rolnika Władysława i Eleonory z Pietrusińskich. Po odebraniu początkowych nauk w miejscowej szkole powszechnej uczył się u księży Salezjanów w Sokołowie Podlaskim (1934–1939). Maturę Liceum Humanistycznego otrzymał na tajnych kompletach (1940) zorganizowanych przy byłym Gimnazjum i Liceum im. Bolesława Prusa w Warszawie, po czym powrócił do Goszczyna. W 1940 wstąpił do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ)-AK, ukończył podchorążówkę (3 stycznia 1943), w kolejności pełnił funkcję kuriera, dowódcy drużyny, dowódcy plutonu dywersji (Kedywu) w VI Ośrodku AK (Goszczyn). Około rok spędził w oddziale partyzanckim jako dowódca grupy szkoleniowej. Uczestniczył w akcjach dywersyjnych w Warszawie (ranny), w Grójeckiem, Garwolińskiem (1943/1944). Dzieje ośrodka Goszczyn przedstawił we Wspomnieniach z działalności AK w latach 1940–1945. Zawierają one cenne informacje dotąd nie wykorzystane.

Po wkroczeniu Armii Czerwonej w Grójeckie (15 stycznia 1945), w obawie przed represjami, pod zmienionym nazwiskiem, podjął pracę w szkole powszechnej w Robertowie pod Gostyninem i tu zorganizował antykomunistyczną konspirację. Grupa złożona z dawnych towarzyszy broni posiadała uzbrojenie, ale nie podejmowała żadnych działań. W listopadzie 1945, korzystając z ogłoszonej 5 sierpnia amnestii ujawnił swoją działalność w Armii Krajowej Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego, zataił jednak późniejszą. W 1945 wstąpił do Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici” i aktywnie w nim pracował; po zjednoczeniu ruchu młodzieżowego był członkiem Związku Młodzieży Polskiej (od maja 1948), w latach 1946–1949 był członkiem Państwowej Rady Wychowania Fizycznego, w latach 1946–1948 członkiem Zarządu Polskiego Związku Narciarskiego, od 1947 członkiem Stronnictwa Ludowego. W sierpniu 1949 pomagał zorganizować spotkanie Pablo Nerudy z Czesławem Miłoszem. Od 1947 równocześnie studiował w Akademii Nauk Politycznych, na Wydziale Dziennikarstwa i w Szkole Głównej Handlowej oraz pracował jako publicysta w „Dzienniku Ludowym”. Był wówczas członkiem Akademickiego Związku Młodzieży Polskiej (od 1948). W latach 1945–1949 jako sekretarz Wydziału UNRA w Ministerstwie Przemysłu (1945–1946), w Zarządzie Głównym Związku Młodzieży Wiejskiej RP - przewodniczący wydziału (1946–1947). w Państwowym Przedsiębiorstwie Handlu Zagranicznego „Metalexport” (kierownik referatu Bloku Wschodniego - 1948), w Zarządzie Głównym Związku Młodzieży Polskiej (wydział organizacyjny - 1948–1949), redaktor „Nowej Wsi” (1949).

20 sierpnia 1949 został aresztowany i oskarżony o przynależność do nielegalnej organizacji, o zatajenie nazwisk podległych mu niegdyś ludzi, o zbieranie tajemnic wojskowych i posiadanie broni, za co Rejonowy Sąd Wojskowy w Warszawie skazał go (27 grudnia 1949) na pięć lat więzienia. Do zarzucanych czynów nie przyznał się. Karę odbywał w Rawiczu (pracując jako zecer w drukarni), w obozie pracy przy fabryce samochodów w Jelczu. Po odbyciu ponad czterech lat kary, w końcu drugiej dekady grudnia 1953 roku, na wniosek Naczelnego Komitetu Wykonawczego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego został ułaskawiony przez Radę Państwa i przedterminowo zwolniony z więzienia, w październiku 1956 - zrehabilitowany. Za moralne i fizyczne udręki otrzymał rekompensatę finansową. Po powrocie z więzienia Zarząd Główny ZMP pomógł mu znaleźć mieszkanie i pracę. W latach 1955–1980 był zatrudniony na kierowniczych stanowiskach w Powszechnej Spółdzielni Spożywców w Piasecznie (1954–1955), w redakcjach „Słowa Powszechnego” (1955–1958) i „Zorzy” (1959–1960), w Stowarzyszeniu „Pax” (1960–1968). Jednocześnie w latach 1960–1968 współpracował ze „Słowem Powszechnym” i „Kierunkami”. Publikowane przez niego artykuły, reportaże zawierały rzetelną informację i pogłębioną analizę sytuacji i zdarzeń. Dla potrzeb różnych pism i wydawnictw zajmował się tłumaczeniem z angielskiego, niemieckiego i rosyjskiego.

W czasie długotrwałej choroby publikował na łamach „Kierunków” fragmenty Pamiętnika pacjenta, który w całości ukazał się drukiem po śmierci autora (1982). Przedstawił w nim przebieg swojej choroby oraz przeżycia, myśli, obawy i nadzieje związane z leczeniem. Zawarte w Pamiętniku relacje, refleksje tworzą swego rodzaju studium psychologiczne chorego, lekarzy, pielęgniarek i sytuacji szpitalnych. Zmarł 28 września 1980 roku w warszawskim szpitalu przy ul. Oczki, pochowano go na cmentarzu w Skolimowie. W archiwum rodzinnym pozostało wiele nieopublikowanych utworów, w tym m.in. praca Czym jest Jezus Chrystus dla współczesnego człowieka. Za aktywną pracę zawodową odznaczony był Złotym Krzyżem Zasługi, medalem za 25 lat i dyplomem za 30 lat pracy w dziennikarstwie, za publicystykę podejmującą tematykę wiejską otrzymał Nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka (1978). Był laureatem wielu konkursów publicystycznych. W 1980 otrzymał Nagrodę Pokojową Maksymiliana Kolbego - Reinholda Schneidera.

Bibliografia

Zdzisław Szeląg, Marszał Edmund, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt drugi, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1994, s. 66-68 – na podstawie źródeł:
Archiwum Inco Veritas. Sp. z o.o. Wydawnictwo Civitas Christiana w Warszawie: Teczka osobowa. Tu podanie, życiorys, ankieta personalna i list do redaktora;
Archiwum Wojskowego Instytutu Historycznego w Warszawie: Armia Krajowa. Relacje i wspomnienia: Edmund Marszał, Wspomnienia z działalności AK w latach 1940–1945, sygn. III/49/67/, egz. I;
L. Barszczewski, Edmund Marszał (1923–1980), „Słowo Powszechne” 1980, nr 211: 30 października, s. 2;
L. Barszczewski, Wspomnienia o autorze, [w:] Edmund Marszał, Pamiętnik pacjenta, Warszawa 1982, s. 164-169;
L. Barszczewski, Nasze lektury. Pacjent pisze książkę, „Słowo Powszechne” 1983, nr 153;
B. Seidler, Książka o lęku i nadziei, „Życie Literackie” 1983, nr 17, s. 2;
Henryk Świderski, Armia Krajowa w Obwodzie Grójec - „Głuszec”, Warszawa 1993, s. 279.