Siewbiarze

Siewbiarze (ruch siewbiarski) – czytelnicy legalnego dwutygodnika, potem tygodnika pt. „Siewba”, organu tajnej organizacji Związek Młodej Polski Ludowej, utworzonej przez grupę działaczy Towarzystwa Oświaty Narodowej podczas zebrania odbytego 6 września 1906 r. w majątku Tadeusza Gałeckiego w Jadwisinie k. Zegrza, powiat Radzymin. Grupa ta z powodu uchwały Ligi Narodowej z 7 czerwca 1906 nakazującej członkom Towarzystwa Oświaty Narodowej wstępowanie w szeregi Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, oderwała się od Ligi, dążąc do usamodzielnienia ruchu chłopskiego.

Pierwszy numer „Siewby” ukazał się 3 listopada 1906 w Tłuszczu. Redakcja mieściła się w chałupie Jana Kielaka (zm. 1917) w Chrzęsnem, pod Tłuszczem, a potem w wynajętym, dwuizbowym lokalu, w domu Władysława Dziekońskiego w Tłuszczu. W redagowaniu pisma uczestniczyli chłopi: Stanisław Kielak, Jan Sadowski, Adam Tryc, Józef i Paweł Wasilewscy ze wsi Turza, Józef Sadowski i Józef Oleksiak z Sitnego, Bolesław i Władysław Koskowscy, Andrzej Wojdyna ze wsi Klembów, Władysław Kołakowski ze wsi Ogrodziska, Jan Moderacki ze wsi Janków, Walenty Murawiecki ze wsi Ruśce. Oficjalnym tytularnym redaktorem był Jan Kielak, od 9 lutego 1906 prezes Zarządu Głównego Towarzystwa Kółek Rolniczych im. Staszica, rzeczywistym – Jan Adamowicz-Piliński, działacz „pedecji”, czyli Postępowej Demokracji, pracownik, red. „Prawdy” Aleksandra Świętochowskiego, przyjaciel publicysty, wydawcy i redaktora „Zorzy” i „Zarania”, Maksymiliana Malinowskiego (1860–1948). O kierunku polityczno-społecznym pisma decydowali głównie inteligenci: leśnik, inż. Jan Adamowicz-Piliński – sekretarz i jedyny stały pracownik pisma; Tadeusz Gałecki, adwokat z Jadwisina, skarbnik; ks. Izydor Kajetan Wysłouch (1869–1937) (ps. Antoni Szech) – kapucyn z Nowego Miasta nad Pilicą, Maksymilian Malinowski, Zenon Karski, małżeństwo Szymonowiczów z Mięsnego. Z pismem współpracowali: Jadwiga Dziubińska (1874–1937), Karol Klimek, Tomasz Nocznicki, Zygmunt Nowicki, wówczas nauczyciel w grójeckich Konarach. Pismo finansował ziemianin Tadeusz Gałecki.

Komitet redakcyjny, korespondenci spełniali swego rodzaju nieformalną rolę organizacji politycznej, a pismo – centrum społecznego ruchu chłopskiego zwanego siewbiarskim, propagującym idee solidarności narodowej, głoszącym zasady samodzielności ruchu chłopskiego, nawołującym m.in. do aktywności w działaniu na rzecz wsi, w tym do likwidacji tzw. „szachownicy” pól chłopskich, do podnoszenia kwalifikacji zawodowych, wywłaszczenia obszarników z części ziemi, za sprawiedliwym odszkodowaniem, żądającym pomocy dla biednych chłopów i sprawiedliwych podatków, powszechnej oświaty, autonomii Królestwa Polskiego. Odwołując się do społecznej i moralnej nauki Kościoła rzymskokatolickiego pismo krytykowało wstecznictwo kleru, propagowało tworzenie Kółek Rolniczych im. Stanisława Staszica, bibliotek, organizowanie występów artystycznych, wystaw. „Siewba” zaczęła się ukazywać jako lokalne pismo powiatu radzymińskiego, z czasem docierała do czytelników wielu powiatów Mazowsza, Podlasia i Kurpiów.

Artykuły, listy czytelników pisma spotykały się z gwałtowną krytyką endecji i kleru, którym odpór dawali m.in. korespondenci i w ten sposób bronili niezależności pisma. Wśród korespondentów „Siewby” znajdowali się działacze o różnych poglądach, m.in. sympatycy i działacze ruchu robotniczego, endeckiego, klerykalnego Polskiego Związku Ludowego. Z Grójeckiego „Siewby” czytali lub kolportowali, niektórzy przesyłali listy i artykuły, m.in.: W. Godusławski z parafii Worów, gmina Kobylin, dziś gmina Grójec, Tomasz Nocznicki (1862–1945) z Belska (np. 1908, nr 12, 19, 20), Józef Skrzypczak z Pieczysk, wówczas gmina Drwalew, Karol Klimek (1882–1969) z Linina, wówczas gmina Czersk, nauczyciel, jeden z późniejszych założycieli Polskiego Związku Ludowego (1907, nr 19, s. 1-2); Jan Lech z Podgórzyc, gmina Konary, dziś gmina Warka; Jan Ziemba z Biejkowa, gmina Promna; Ignacy Sobczak z Maciejówki, gmina Belsk; anonimowe korespondencje zamieszczał „Chłop z pow. grójeckiego”.

Nie jest to pełny rejestr korespondentów z Grójeckiego, na łamach pisma zamieszczono bowiem tylko listy najciekawsze, ale już ten przytoczony świadczy o znacznym jego wpływie na tym obszarze. Na szczególną uwagę zasługują korespondencje informujące i demaskujące motywy zwalczania pisma m.in. przez proboszczów parafii Promna, Goszczyn, Worów, Belsk (ks. Marcin Gruchalski).

Pisane przez Grójecczan listy stanowią ważne źródło do dziejów wsi, szkół, mleczarni, do dziejów kształtowania się ruchu ludowego w Grójeckiem. Radykalny, społeczno-polityczny kierunek pisma spotkał się z niezadowoleniem warszawskiego generał-gubernatora, Skalłona, który w końcu za artykuł T. Nocznickiego O Konstytucji 3 Maja (1908, nr 19: 9 maja; nr 20: 16 maja), 20 maja 1908 r. zawiesił jego wydawanie na czas stanu wojennego, a po jego zniesieniu w październiku 1908 władze odmówiły pozwolenia na wznowienie wydawania „Siewby”. Pismo to pozostawiło w Grójeckiem trwały ślad m.in. w postaci szkolnictwa rolniczego i Towarzystwa Kółek Rolniczych im. Staszica, powołanego 9 grudnia 1906, wychowania dużego zastępu późniejszych zaraniarzy, a potem członków Polskiego Związku Ludowego, Polskiego Stronnictwa Ludowego ”Wyzwolenie”, Niezależnej Partii Chłopskiej, Stronnictwa Ludowego.

Bibliografia

Wanda Szeląg, Siewbiarze i ruch siewbiarski, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt dwunasty, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2002, s. 88-91 – na podstawie źródeł:
Z.M.P.L, [brak miejsca wydania] 1917;
Tadeusz Rek, Z dziejów ruchu ludowego na Mazowszu i Podlasiu 1904–1964, Warszawa 1965, s. 15-18;
Jan Borkowski, Kilka uwag o „Siewbie”, „Zaraniu” i ruchu ludowym, „Najnowsze Dzieje” R. 4: 1972, z. 3, s. 67-80;
Krzysztof Dunin Wąsowicz, Uwagi o artykule Jana Borkowskiego „Kilka uwag o „Siewbie”, „Zaraniu” i ruchu ludowym, jw., s. 81-85;
Andrzej Łuczak, Powstanie i działalność ruchu ludowego na Mazowszu i Podlasiu [w:] Ruch ludowy na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu..., red. Aleksander Łuczak, Warszawa 1975, s. 33-34;
Grójecczanie sami o sobie. Antologia korespondencji prasowych z lat 1889–1959. Cz. I. Wybór, wstęp i przypisy Zdzisław Szeląg, Grójec 2002, s. 37, 46-49.