Publiczna Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta w Łęczeszycach
Publiczna Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta w Łęczeszycach – publiczna szkoła podstawowa w Łęczeszycach. Rejon szkoły obejmuje następujące miejscowości: Łęczeszyce, Koziel, Skowronki, Wola Łęczeszycka, Wólka Łęczeszycka.
Historia
Dzieje szkoły do 1939
Początek szkolnictwu elementarnemu w Łęczeszycach dała szkoła parafialna, powstała prawdopodobnie w końcu XVI w. lub u progu XVII w. W protokole powizytacyjnym z 1603 r. bp Wawrzyniec Goślicki zanotował, iż „Rektora szkoły i kantora napomnieliśmy, aby obowiązki swoje starali się wypełniać i uczciwemu powołaniu swemu godnie odpowiedzieć”. Wówczas w szkołach parafialnych pobierała naukę nieliczna młodzież męska. Uczono w nich czytania, pisania, rachunków, katechizmu, śpiewu i nieco gramatyki łacińskiej. Poziom nauczania przypuszczalnie nie był wysoki. Jak długo funkcjonowała, na razie nie wiemy.
Publiczna szkoła świecka w Wólce Łęczeszyckiej pojawiła się najpóźniej w pierwszych latach XX wieku. Zapewne początkowo mieściła się w wynajętej izbie chłopskiej. W 1919 wzniesiono mały murowany budynek. Znajdowała się w nim jedna duża izba oraz mieszkanie dla nauczyciela. Po kilku latach sala została przedzielona drewnianą ścianą. Odtąd uczyło dwóch nauczycieli; placówka z czasem stawała się trzyklasową, potem czteroklasową. W roku szkolnym 1925/1926 uczyło się w niej 108 dzieci, a w 1935/1936 w klasach I-IV - 156 dzieci. Te, które chciały ukończyć pełną szkołę publiczną, dochodziły do Błędowa, rzadziej do Belska.
W 1936 Sejmik Powiatowy podjął decyzję o wzniesieniu nowego budynku szkolnego w Łęczeszycach. Na ten cel przeznaczył 7000 zł. Plac pod budowę nieodpłatnie przekazał Tadeusz Morawski (1893-1975), właściciel m.in. majątku Łęczeszyce. W skład Społecznego Komitetu Budowy Szkoły weszli: Adolf Korczak, Stanisław Małachowski, opiekun placówki, Jan Woźniak, ks. Franciszek Widyński, proboszcz parafii Łęczeszyce, Marian Wnuk, Piotr Słomiński, Paweł Woźniak, Władysław Lubiński. Na wniosek Komitetu mieszkańcy obwodu szkolnego pospieszyli z pomocą finansową, dobrowolnie opodatkowując się na rzecz budowy oraz bezpłatnie wykonując prace niefachowe (wykopy pod fundamenty, zwózka materiałów budowlanych: piach, żwir, deski z tartaku w Konewce k. Spały).
We wrześniu 1937 ukończono pierwsze piętro budynku, przewieziono inwentarz szkolny z Wólki Łęczeszyckiej i od 23 października w sześciu izbach trzech nauczycieli rozpoczęło nauczanie. Placówka otrzymała imię Romualda Traugutta (1825-1864), generała i dyktatora powstania styczniowego, straconego 5 sierpnia 1864 na stokach Cytadeli warszawskiej. Obowiązki kierownika szkoły pełnił wówczas Julian Kowalczyk, a we wrześniu 1938 w drodze konkursu mianowany został Leon Rybiński (1903-1967), dotychczasowy kierownik szkoły w Brzostowcu, który w roku szkolnym 1938/1939 wykończył parter i w związku z tym władze oświatowe na rok szkolny 1939/1940 przydzieliły czwarty etat. Do szkoły uczęszczały dzieci ze wsi: Łęczeszyce Wieś, Wola Łęczeszycka, Wólka Łęczeszycka, Kolonia Łęczeszycka, Koziel i dwóch przysiółków: Łęczeszyce Cegielnia i Łęczeszyce Parcele.
II wojna światowa
1 września 1939 nauki nie rozpoczęto, gdyż budynek zajęła jednostka lotnicza Wojska Polskiego. Tydzień później (8 września) rozlokowało się w nim wojsko niemieckie, które stacjonowało w niej ok. miesiąca. W połowie września tegoż roku Niemcy wzięli na zakładnika nauczyciela, Kazimierza Henryka Dobrowolskiego, podchorążego rezerwy Wojska Polskiego, wywieźli do lasu Głuchów-Kośmin pod Grójcem i tu rozstrzelali. Naukę, zgodnie z zarządzeniem niemieckich powiatowych władz szkolnych rozpoczęto 1 grudnia 1939. Inspektorat Szkolny przydzielił placówce piąty etat.
21 marca 1941 wojsko niemieckie ponownie zajęło budynek, usunięto mieszkających w nim nauczycieli, którzy znaleźli czasowe schronienie u gospodarzy ze wsi Koziel. Nauka wówczas do końca roku szkolnego odbywała się na dwie zmiany w starym budynku, w Wólce Łęczeszyckiej. Kilka tygodni po napaści na Związek Radziecki (czerwiec 1941) wojsko opuściło szkołę, by 1 września 1944 r. ponownie powrócić do niej.
Okrojony program nauczania, bez historii, geografii, literatury polskiej, bez podręczników, pomocy naukowych (map, portretów itd.), realizowany był z wielkim trudem. Z powodu mrozów, braku opału, chorób, braku odzieży i obuwia, odrywania dzieci od nauki do prac polowych czy zbierania ziół frekwencja i ilość dni nauki w ciągu roku obniżyła się prawie o 50%. Tak np. w roku szkolnym 1939/1940 naukę pobierało 107 dzieci, podczas gdy w roku 1938/1939 - 200. Zasób wiedzy dzieci wynoszony ze szkoły nie mógł być duży, mimo wysiłków nauczycieli i kierownika, Leona Rybińskiego, członka Armii Krajowej, który u schyłku okupacji prowadził tajne nauczanie. Za jego przyzwoleniem w 1942 i 1943 Związek Spółdzielni „Społem" zorganizował w szkole kurs dla kandydatów na sklepowych i rachmistrzów.
16 stycznia 1945 Armia Radziecka wkroczyła do Łęczeszyc i wyzwoliła je spod okupacji hitlerowskiej. Żołnierze niemieccy stacjonujący w budynku szkolnym zniszczyli sprzęt i część okien. Tuż po przejściu frontu nauczyciele i opiekun szkoły, Marian Wnuk, przystąpili do przygotowania budynku dla przyjęcia dzieci. Naukę rozpoczęto już 10 lutego 1945. Odbywała się ona w niezwykle trudnych warunkach. Brakowało wszystkiego: ławek (60 sztuk), tablic, podręczników, książek, map i innych pomocy naukowych.
Na wiosnę 1945 r. Resort Rolnictwa i Reform Rolnych wykonując dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o wprowadzeniu reformy rolnej z 6 września 1944 przydzielił szkole 4,92 ha ziemi z majątku Łęczeszyce.
Okres PRL (1945–1990)
1 września 1946 w szkole pracowało już 6 nauczycieli. W dalszym ciągu brakowało w niej 20 ławek, pomocy naukowych, książek (biblioteka liczyła ok. 120 woluminów). Kierownik szkoły, rodzice, nauczyciele, Urząd Gminy w Belsku i Inspektorat Oświaty w Grójcu podejmowali różne inicjatywy zdobycia funduszów, by poprawić warunki nauki. W ciągu kilku lat zbudowano: komórki na opał (wrzesień 1947), ogrodzono teren szkoły (1949), kupiono aparat radiowy (5 marca 1951), z Inspektoratu Oświaty otrzymano mikroskop (2 marca 1952), w 1956 zelektryfikowano budynek. Warunki pracy dzieci i nauczycieli poprawiły się nieco. Umożliwiło to wykorzystanie w procesie lekcyjnym audycji radiowych (od 1956), rzutnika, przezroczy (1957), telewizora (1962).
W roku szkolnym 1954/1955 zorganizowano zespół artystyczny (chór, taniec), który uświetniał nie tylko szkolne uroczystości, ale i te, które organizowały władze powiatowe. Długoletnim jego kierownikiem był Bogusław Kajtaniak. Z krótkimi przerwami działa on do dziś. Od 1978 kierowała nim Elżbieta Strzembicka. Program słowny przygotowywały m.in.: Halina Jakubczak, Irena Staszewska, Bogusława Badowska, Maria Wencel, Teresa Zienta.
Wzrost liczby dzieci, konieczność podnoszenia poziomu nauczania skłoniły kierownika do powołania (15 lutego 1965) 14-osobowego Społecznego Komitetu Rozbudowy Szkoły, któremu przewodniczył Henryk Sobczak. Komitet rozpoczął pracę od gromadzenia środków finansowych i materiałów. Rozbudowa trwała 4 lata (1966-1970). Ogólny jej koszt wyniósł 6,5 mln ówczesnych zł. w tym wartość czynu społecznego ok. 1,5 mln. Do istniejącego gmachu szkolnego dobudowano wówczas salę gimnastyczną, 4 sale lekcyjne, pomieszczenie na bibliotekę, pokój nauczycielski, podręczny magazynek, szatnie, kotłownię i Dom Nauczyciela dla 4 rodzin.
W latach 1962-1973 w budynku szkoły mieściła się Szkoła Przysposobienia Rolniczego. W roku szkolnym 1966/1967 w wyniku przeprowadzonej reformy szkolnictwa, w Łęczeszycach przedłużono okres nauki do lat ośmiu.
Aby ustabilizować kadrę nauczycielską, poprawić jej warunki mieszkaniowe w 1986 powołano Społeczny Komitet Budowy Domu Nauczyciela, który ze środków finansowych pochodzących z różnych źródeł, po 3 latach (w 1989) oddał do użytku wzniesiony na terenie szkolnym, wolnostojący, piętrowy budynek dla 9 rodzin.
Po roku 1989
Zmiany ustrojowe po roku 1989 należały do trudniejszych w dziejach placówki. Otrzymywane fundusze były zbyt skromne, aby placówka mogła dobrze funkcjonować. Z pomocą pospieszył Komitet Rodzicielski, z którego środków kupowano pomoce naukowe, sprzęt, książki, środki czystości, prenumerowano czasopisma, nabyto xero, 3 komputery. Komitet Rodzicielski, Urząd Gminy, Kuratorium Oświaty sfinansowały zainstalowanie ekologicznego, gazowego ogrzewania.
Dziś (stan na 1997) duży gmach szkolny posiada 1446 m². Znajdują się w nim wyposażone w stosowne urządzenia: szatnia, 9 izb lekcyjnych, pomieszczenie dla biblioteki (15 m²), sala komputerowa, sala gimnastyczna, łącznik, rozbieralnie, natryski, świetlica, stołówka z zapleczem kuchennym, pokój nauczycielski, sekretariat, gabinet dyrektora, a ponadto mieszkania dla 17 rodzin. Nauczyciele dysponują w zasadzie wszystkimi niezbędnymi pomocami naukowymi. Biblioteka posiada 5278 woluminów książek dla dzieci i 113 dla nauczycieli oraz 9 tytułów czasopism.
Kształt, w jakim dziś znajduje się placówka, zawdzięcza wielu ludziom, którzy nią kierowali: J. Ostrowski (1925/1926-?), Julian Kowalczyk (?-1938), Leon Rybiński (1938-1966), Bogusław Kajtaniak (1967-1977), Halina Jakubczak (1977-1981), Bogumiła Górnik (1981-1989), Sylwester Strzembicki (od 1989).
W czasie prawie osiemdziesięciu lat udokumentowanego istnienia placówki kolejni kierownicy szkoły, rady pedagogiczne oraz komitety rodzicielskie przywiązywali wyjątkowo dużą, rzadko spotykaną uwagę do stałego poprawiania warunków nauki uczniów i pracy nauczycieli, do podwyższania poziomu pracy dydaktyczno-wychowawczej.
Dla dopełnienia wiedzy zdobytej w trakcie nauczania, od 1956 r. wychowawcy organizowali wycieczki krajoznawczo-turystyczne np. do Warszawy, Gdańska, Gdyni, Malborka (1956, 1962), Ojcowa, Pieskowej Skały, na Pustynię Błędowską (1956), do Krakowa, Wieliczki, Zakopanego (1957, 1961, 1964), Katowic, Oświęcimia, Zakopanego (1964).
Kalendarz uroczystości narodowych, robotniczych, kulturalnych organizowanych przez szkołę z polecenia władz był i jest nader bogaty. Sporo miejsca zajmowała w nim problematyka obchodów kolejnych rocznic powstania PRL, tysiąclecia państwa polskiego (konkursy, odczyty, gazetki, akademie).
Podnoszeniu poziomu pracy dydaktyczno-wychowawczej, rozwijaniu aktywności i zainteresowań dzieci sprzyjało funkcjonowanie samorządu szkolnego, Spółdzielni Uczniowskiej, chóru, zespołu tanecznego, kółek zainteresowań (matematycznego, fizycznego, literackiego i fotograficznego), organizacji młodzieżowych i społecznych: Związku Harcerstwa Polskiego, Ligi Ochrony Przyrody, Polskiego Czerwonego Krzyża, Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.
Dużo wysiłku szkoła kierowała i kieruje na prowadzenie preorientacji zawodowej. Czyni się to przez filmy, pogadanki, kontakty z zakładami pracy, spotkania z psychologiem, lekarzem. 11 listopada 1996 za sprawą dyrektora Sylwestra Strzembickiego, Rady Pedagogicznej, Komitetu Rodzicielskiego, Urzędu Gminy na miejscowym cmentarzu ufundowano pomnik dla 4 żołnierzy Wojska Polskiego poległych w Łęczeszycach 8 września 1939.
11 stycznia 1997, w związku z 60-leciem wzniesienia budynku szkoły, w obecności Danuty Grabowskiej, wiceminister edukacji narodowej, Zbigniewa Gołąbka, wicewojewody Kazimierza Rutkowskiego, kuratora oświaty i wychowania, Jana Bednarczyka, przewodniczącego wojewódzkiego Sejmiku Samorządowego, Andrzeja Małachowskiego, wójta gminy Belsk młodzież placówki otrzymała sztandar, a od wiceminister – komputerowy zestaw multimedialny oraz książki, atlasy i encyklopedie.
Na sztandarze umieszczono słowa R. Traugutta wzięte z grypsu do gen. Edmunda Różyckiego (1827-1893): „Synu Polski nie odstępuj swej matki // gdy Cię potrzebuje”.
W roku szkolnym 1997/1998 do szkoły uczęszczało 150 uczniów oraz 12 do oddziału przedszkolnego, których uczy i wychowuje 11 nauczycieli i katecheta, w tym 5 z pełnym wyższym wykształceniem. Miarą osiągnięć dydaktycznych szkoły, są m.in. sukcesy uczniów w rejonowych i wojewódzkich olimpiadach przedmiotowych.
Placówka spełniała i spełnia ważną rolę w życiu społecznym i kulturalnym lokalnej społeczności. Podobnie, jak i inne szkoły w byłym powiecie grójeckim, organizowała i prowadziła kursy dla analfabetów, kurs dla kandydatów na sklepowych i rachmistrzów, Szkołę Przysposobienia Rolniczego, przez ponad 20 lat Klub Prasy i Książki „Ruch” z prasą, telewizorem, dziecięcym zespołem artystycznym, kółkiem plastycznym, projekcją filmów przez kino objazdowe, organizowała występy teatrzyku dziecięcego, spotkania z pisarzami, dziennikarzami, odczyty, twórczo uczestniczy w lokalnych, gminnych, powiatowych uroczystościach państwowych i kulturalnych, organizując dla lokalnej społeczności np. „Dzień Matki” i „Seniora”.
Przypisy
Bibliografia
- Wanda Szeląg, Publiczna Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta w Łęczeszycach, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt siódmy, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1998, s. 89–94 - na podstawie źródeł:
- Kronika szkoły (do 1966), protokoły Rady Pedagogicznej, Komitetu Rodzicielskiego;
- Józef Łukaszewicz, Opis historyczny kościołów parochialnych w dawnej dyecezyi poznańskiej, Poznań 1863, t. III, s. 253-254;
- Dobry pedagog (Halina Jakubczak), „Słowo Ludu” 1976, nr 297;
- M. Oleszczuk, Drużba, Freundschaft znaczą przyjaźń, „Słowo Ludu” 1986, nr z 4 sierpnia;
- Marek Szyjko, Taka jedna gromada, „Tygodnik Radomski” 1986, nr z 25 czerwca;
- Barbara Koś, Gra w klasy, „Magazyn Słowo Ludu” 1997, nr 2003: 19 listopada, s. 10.