Muzeum Ornitologiczno-Przyrodnicze w Turowicach

Muzeum Ornitologiczno-Przyrodnicze w Turowicach – potoczna nazwa stałej wystawy zbiorów ornitologicznych mieszczącej się w dworku Stanisława Zielińskiego w Turowicach koło Grójca (gmina Jasieniec) i udostępniona przez właściciela od lutego 1945 do 15 sierpnia 1946, a później przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu.

W Muzeum eksponowano około 800 okazów ptaków, jaj, zwierząt. W osobnej sali znajdowała się wystawa motyli zgromadzonych swego czasu w drodze wymiany okazów. Była to część kolekcji Zielińskiego, w latach międzywojennych bowiem podarował on kilkaset egzemplarzy Państwowemu Muzeum Zoologicznemu w Warszawie. Wówczas w zbiorach właściciela znajdowało się około 75% gatunków ptaków żyjących w Polsce. Była to jedna z największych kolekcji w kraju. 15 sierpnia 1946 zbiory znajdujące się w Turowicach zostały opieczętowane, a ich właściciel i rodzina zmuszeni do opuszczenia dworu w ciągu 24 godzin.

Ekspozycja wkrótce została ponownie otwarta. Do 1949 zwiedziło ją około 30 000 osób, głównie młodzież ze szkół powiatu grójeckiego i Warszawy. Daty wycieczek do Turowic odnotowane zostały w kronikach wielu szkół.

30 sierpnia 1950 Państwowe Muzeum Zoologiczne zwróciło się do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu z prośbą o przekazanie mu zbiorów znajdujących się w Turowicach. W piśmie informowano: „Zbiory te, a zwłaszcza bogata kolekcja ptaków, stanowią wartościowy obiekt naukowy (...). Oględziny tych zbiorów dokonane 26 sierpnia br. przez przedstawicieli Muzeum wykazały dobry stan okazów, jednakże wilgotne pomieszczenie i brak fachowej opieki spowodować mogą w krótkim czasie zniszczenie cennej kolekcji”. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej wyraziło zgodę na przekazanie zbiorów do Muzeum. Przewieziono wówczas do Warszawy: 689 okazów ptaków, 118 pudelek motyli pojedynczych, 13 gablot zawierających zbiór motyli, 4 gabloty owadów, 12 sztuk głów sarnich, 28 par rożków sarnich, 51 rodzajów jaj, jeden egzemplarz wypchanego dzika, 13 oszklonych szaf. Kilkadziesiąt okazów znalazło się wcześniej w warszawskim mieszkaniu właściciela i są własnością rodziny.

Bibliografia

Wanda Szeląg, Muzeum Ornitologiczno-Przyrodnicze w Turowicach, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt ósmy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1999, s. 68-69 – na podstawie źródeł:
Archiwum Muzeum Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie: Szczegółowy spis ptaków ze zbioru ornitologicznego S. Zielińskiego, [17 grudnia 1935 – 808 pozycji], sygn. 536;
Pismo Państwowego Muzeum Zoologicznego z 30 sierpnia 1950 do Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu w sprawie przekazania zbiorów Zielińskiego. Protokół przekazania zbiorów z 5 października 1950, sygn. 2301;
Dokumenty dotyczące przejęcia zbiorów ornitologicznych S. Zielińskiego, sygn. 2313;
Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gabriela Narutowicza w Grójcu, Kronika Szkolna;
W.K. [W. Kalbarczyk], S.W. [S. Wójcicki], Rzadkie ptaki w zbiorach St. Zielińskiego, „Notatki Ornitologiczne” 1961, z. 2, s. 23;
J. B. Szczepański, Uwagi o kolekcji ornitologicznej Stanisława Zielińskiego (1893–1961), „Przegląd Zoologiczny” 1968, z. 12, s. 348-350.