Lubertowie
Lubertowie – rodzina przemysłowców zasłużona dla kraju i Warki.
Dzieje rodziny
Według przekazów rodzinnych początek jej dał żołnierz napoleoński, który zimą 1812/1813 chory, zmarznięty i źle ubrany zatrzymał się w jednym z domów w Warce. Przyjęty został tak gościnnie, że założył tu rodzinę i zdecydował się pozostać na stałe w mieście. Imienia jego na razie nie znamy. Syn jego, Wojciech (ur. w 1830) założył w Warce mały warsztat ślusarski położony na terenie znajdującym się między ul. Niemojewską i Piekarską, zwanym górą Mortheliego. W warsztacie tym wykonywał żabki i podkówki do butów wojskowych. Wojciech miał sześcioro dzieci: Władysława, Józefa, Jana, Stanisława, Annę (za szewcem Jasińskim) i Bronisławę (za Janem Jatymowiczem).
● Więcej w osobnym artykule: Fabryka Okuć Budowlanych braci Lubert w Warce.
Warsztat Wojciecha przejęli dwaj jego synowie: Józef i Władysław i w 1891 przekształcili go w firmę Fabryka Okuć Budowlanych i Odlewnia Metali „Bracia Lubert”, której współwłaścicielami była liczna rodzina. Zatrudnili oni dwóch mistrzów: kowala-gisera Dominika Górskiego, późniejszego dziadka Aleksandra Gajewskiego oraz Jana Jatymowicza, męża siostry Bronisławy. Zarówno Władysław, jak i Józef pod kierunkiem wspomnianego Dominika Górskiego uczyli się zawodu w Zakładach Lilpopa w Warszawie.
O Stanisławie i Janie, synie Wojciecha, brak wiadomości.
Władysław Lubert, syn Wojciecha, miał czworo dzieci: Jerzego (1910–1968). Janusza, Jadwigę (zm. 1944) i Hannę (1914–1958).
Jerzy, syn Władysława, ur. 14 lutego 1910 w Warszawie, tu ukończył gimnazjum Wojciecha Górskiego, a następnie studia na Politechnice Gdańskiej. W 1935, jako inżynier objął stanowisko naczelnego dyrektora Fabryki Okuć Budowlanych. W 1935 rozpoczął budowę, istniejącej do dziś, rodzinnej willi. W latach 1938–1939 wspólnie ze stryjecznym bratem Władysławem wybudował hale produkcyjne przy ul. Puławskiej 15. Podczas okupacji niemieckiej 1939–1945 współpracował z Armią Krajową, był przewodniczącym Rady Głównej Opiekuńczej w Warce.
W marcu 1941 z jego polecenia architekt Wł. Świątek opracował projekt Robotniczego Domu Kulturalno-Oświatowego o powierzchni 638,27 m². W budynku zlokalizowany miał być basen pływacki (17 × 8 m), widownia z balkonami, holem, scena, szatnia, bufet, prysznice, pokoje dla lekarzy, czytelnia. Projekt nie został zrealizowany.
W sierpniu 1944 Niemcy część obrabiarek wywieźli do Piotrkowa Trybunalskiego. W 1945 Jerzy Lubert w oparciu o nie uruchomił fabrykę okuć budowlanych. W 1946 przejęta ona została pod Zarząd Państwowy. Wówczas z polecenia byłego Centralnego Zarządu Przemysłu Metalowego w Warce uruchomił Fabrykę Obrabiarek, w której początkowo pracował na stanowisku Naczelnego Dyrektora, a od 30 listopada 1948 – doradcy technicznego. Następnie rozpoczął produkcję siatki podtynkowej (do czerwca 1950), w której pracował do czerwca 1950.
Na podstawie fałszywego oskarżenia, został zatrzymany i osadzony w areszcie, skąd po śledztwie, z powodu braku winy, wypuszczony na wolność. W czerwcu 1950 podjął pracę w Polskim Komitecie Normalizacyjnym na stanowisku starszego normalizatora; w latach 1956–1965 był kierownikiem Zakładu Części Maszyn i Obróbki Metali, a następnie kierownikiem Zespołu Metalowo-Elektrotechnicznego (1966–1967). Zmarł nagle w 1968. Jego żona zmarła w 1987 roku.
Janusz Lubert, syn Władysława, studiował na Wydziale Mechanicznym Politechniki Gdańskiej, której nie ukończył, z 3 roku, za działalność w polskich organizacjach, został usunięty z uczelni. W czasie okupacji był głównym inżynierem w Fabryce Okuć Budowlanych. W 1944 roku wziął udział w powstaniu warszawskim, po jego upadku wywieziony został do Niemiec i tam pracował w zakładach Kruppa. Zginął podczas alianckiego nalotu.
Jadwiga Lubert, córka Władysława, ukończyła studia wyższe w Szwajcarii. Wyszła za mąż za adwokata Wróblewskiego, który w 1940 został aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego, gdzie zginął. Jadwiga w grudniu 1944 została na tle rabunkowym zamordowana przez volksdeutschów pod Kielcami.
Hanna Lubert, córka Władysława, ukończyła Szkołę Główną Handlową w Warszawie. Była żoną Andrzeja Frydrychewicza, syna właściciela warszawskiej piekarni przy ul. Targowej, na Pradze. Podczas okupacji była łączniczką (ps. „Antylopa”) Konfederacji Narodu. Odegrała znaczną rolę w wyszukiwaniu lokali dla „spalonych”, w tym dla Bolesława Piaseckiego, który wraz z żoną musiał co kilka dni zmieniać mieszkanie. Ponadto przechowywała broń i druki konspiracyjne. W powstaniu była sanitariuszką w zgrupowaniu „Radosław”, a potem w szpitalu dziecięcym im. Karola i Marii, przekształconym w szpital dla rannych. Po wojnie redagowała „Słówka”, dodatek dla dzieci do „Słowa Powszechnego”. W latach 1965–1985 kierowała działem łączności z czytelnikami. Zmarła 16 czerwca 1985.
Józef Lubert, syn Władysława, miał czworo dzieci[1]: Władysława (ur. 1 czerwca 1903, zm. 1940), Wacława (zm. 1976), Mariana i Marię (zm. 1947).
Władysław, syn Józefa, ukończył Wydział Mechaniczny w Politechnice Warszawskiej. W 1936 r. w rodzinnej fabryce objął stanowisko głównego inżyniera. W latach 1938–1939 z Jerzym Lubertem wybudował nową halę produkcyjną przy ul. Puławskiej 15. W 1939 r. brał udział w kampanii wrześniowej, dostał się do niewoli sowieckiej, osadzony w obozie w Kozielsku, zamordowany został w Katyniu w 1940.
Wacław Lubert, syn Józefa, ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Podczas okupacji był dyrektorem administracyjnym w rodzinnej fabryce. W 1944 wziął udział w powstaniu warszawskim, a po jego upadku wywieziony został do Niemiec. Do kraju powrócił w 1947 i podjął pracę radcy prawnego w Warszawskich Zakładach Technicznych. Ożenił się z Klaudią Nazarewską. Zmarł w 1976. Żona po jego śmierci powtórnie wyszła za mąż i zamieszkała w Wielkiej Brytanii.
Marian, syn Józefa, ukończył Szkołę Główną Handlową. W 1939 wziął udział w wojnie obronnej przeciwko Niemcom jako ppor. 26 pułku artylerii lekkiej 26 Dywizji Piechoty Armii „Poznań”, w której pełnił funkcję oficera zwiadu. Przez całą wojnę przebywał w obozach jenieckich: do 1940 w Offlag XA k. Hamburga, od 1941 do końca wojny w Sandbostel k. Bremy. Po 1945 przez parę lat mieszkał i pracował we Francji, potem wyemigrował do Australii, gdzie ożenił się z Polką. Zmarł bezpotomnie w latach 80-tych.
Maria, córka Józefa, ukończyła gimnazjum w Warszawie oraz Wydział Filozoficzny UW. Do 1939 r. pracowała w gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Warszawie, po wojnie w upaństwowionej fabryce rodzinnej. Zmarła w 1947.
Wojciech, syn Józefa, w latach sześćdziesiątych ukończył Politechnikę Warszawską, wyjechał na stypendium naukowe do Włoch, tam się ożenił prawdopodobnie z Włoszką i z konieczności zerwał kontakty z krajem. Był chory na hemofilię. Jego dalszy los nie jest znany[2].
Przypisy
- ↑ Raczej błąd, zweryfikować.
- ↑ W 1988 roku prawdopodobnie pracował w Mediolanie dla koncernu Magneti Marelli, na co wskazuje złożony dokument patentowy nr EP0294344A2 (European Patent Office).
Bibliografia
- Józef Ruszkowski, Zdzisław Szeląg, Lubertowie, [w:] Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt ósmy, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1999, s. 43-46 - na podstawie źródeł:
- Józef Ruszkowski, Rodzina Lubertów w Warce 1812-1944. Maszynopis w posiadaniu autora;
- Z żałobnej karty. Pamięci Jerzego Luberta, „Normalizacja” R. 36; 1968, nr 6, s. 305;
- Jerzy Hagmajer, Śp. Hanna Frydrychewicz („Antylopa”), „Słowo Powszechne” 1985, nr 122: 22-24 czerwca, s. 2;
- Ada Szubowa, Śp. Hanna Frydrychewicz, „Słowo Powszechne” 1985, nr 122: 22-24 czerwca, s. 2;
- Jędrzej Tucholski, Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Lista ofiar, Warszawa 1991, s. 157.